قازٸرگٸ تاڭدا Caspian University ەدٸلەت جوعارعى زاڭ مەكتەبٸ بٸلٸكتٸ زاڭگەرلەر دايىنداۋدا ەلٸمٸزدەگٸ وقۋ ورىندار اراسىندا كٶش باستاپ كەلەدٸ. بٸلٸم ورداسىنىڭ وسىنداي بيٸك بەلەستەن كٶرٸنۋٸنە مۇندا زاڭ سالاسىنىڭ مايتالماندارىنىڭ جاستارعا تەلٸم بەرٸپ, زامان تالابىنا ساي بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ قالىپتاسقانىن اڭعارۋعا بولادى. ەلٸمٸز بويىنشا زاڭ سالاسىنىڭ بٸلگٸرٸ مايدان سٷلەيمەنوۆتىڭ Caspian University ۇستازدىق ەتۋٸنەن كٶپتەگەن جايتتى اڭعارۋعا بولادى. جيىن بارىسىندا سٶز العان Caspian University رەكتورى جولداسبەك نٷسەنوۆ:
– بيىل قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ قابىلدانعانىنا 20 جىل تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت ارالىعىندا اتا زاڭىمىز قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ نىعايۋىنا, ەلٸمٸزدە دەموكراتييالىق قۇندىلىقتارىنىڭ قالىپتاسۋىنا جەنە ەل ازاماتتارىنىڭ قۇقىنىڭ ٷستەمدٸك قۇرۋىنا نەگٸز بولعانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. سوندىقتان بۇل بارشا قازاق ەلٸ ٷشٸن ايتۋلى مەرەكە دەپ ەسەپتەيمٸن. وسى ماڭىزدى مەرەكەنٸڭ قارساڭىندا بٸزدٸڭ وقۋ ورنىمىزعا قر كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ ٸليياس باقتىباەۆ ارنايى كەلٸپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تٸكەلەي بۇيرىعىمەن دايىندالعان ەستەلٸك مەدالٸن بٸزدٸڭ ۇستازدارىمىزعا تابىستاۋعا كەلٸپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا اتا زاڭىمىزدى ارداقتاپ, قۇقىقتىق مەملەكەتٸمٸزدٸڭ بارىنشا نىعايتۋعا بەرٸمٸز ٶز ٷلەسٸمٸزدٸ قوساتىنىمىزعا سەنٸمدٸمٸن, – دەدٸ وقۋ ورىن باسشىسى. بۇدان كەيٸن سٶز العان ٸليياس باقتىباەۆ ٶز ويىن بىلايشا جالعادى:
– ەل كونستيتۋتسيياسى مەملەكەتٸمٸزدٸڭ العا قاراي قارىشتاپ دامۋىنا نەگٸز بولعان باستى قۇجات. اتا زاڭدا مەملەكەتتٸك قۇرىلىمداردىڭ, جەكە ازاماتتاردىڭ جەنە ۇلت پەن ۇلىستاردىڭ, ەلەۋمەتتٸك توپتاردىڭ ماقساتتارى, مٸندەتتەرٸ, قۇقىقتارى كٶرسەتٸلگەن. وسى قۇجاتتى باسشىلىققا العان قازاق ەلٸ تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان دامىعان مەملەكەتتەردٸڭ قاتارىنا قوسىلدى. Caspian University – قازاقستان كونستيتۋتسيياسىن دايىنداۋعا بەلسەنە قاتىسقان بٸلٸكتٸ زاڭگەرلەر جۇمىس ٸستەيدٸ. مايدان سٷلەيمەنوۆ باستاعان ۇستازدار قاۋىمى قازٸرگٸ تاڭدا زاڭ سالاسىن جەتٸك بٸلەتٸن ماماندار تەربيەلەپ, قۇقىقتىق مەملەكەتٸمٸزدٸ نىعايتۋعا ٶز ٷلەسٸن قوسىپ كەلەدٸ. سوندىقتان قر كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸ وسى اپتال ازاماتتاردى ەل كونستيتۋتسيياسىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى شەڭبەرٸندە ارنايى قۇتتىقتاپ, مەرەكەلٸك مەدالدٸ تابىستاۋدى جٶن ساناپ وتىر, – دەپ ٸليياس جاقىپبەكۇلى اق تٸلەگٸن ارنادى.
وسىلايشا مەرەكە قارساڭىندا Caspian University-دٸڭ تٶرت بٸردەي بٸلٸكتٸ زاڭگەرٸ كەۋدەلەرٸنە مەرەكەلٸك مەدالدٸ تاعىپ, ٶز ەڭبەكتەرٸن كونستيتۋتسييالىق كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ ايرىقشا باعالاعانىنا ريزا بولدى. وسى رەتتە مەرەكەلٸك تٶسبەلگٸگە Caspian University جانىنان قۇرىلعان جەكە زاڭ عزي ديرەكتورى, قر ۇعا اكادەميگٸ, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مايدان سٷلەيمەنوۆ, Caspian University رەكتورى, PhD دوكتور جولداسبەك نٷسەنوۆ, Caspian University پروفەسسورلارى ا.گ. ديدەنكو جەنە ف.س. قاراعۇسوۆتار يە بولدى.
ٶز كەزەگٸندە سٶز العان م.سٷلەيمەنوۆ:
– وسىدان 20 جىل بۇرىن, 30 تامىزدا قازاقستان حالقى تاريحي شەشٸم قابىلداپ, ەلٸمٸزدٸڭ قۇقىقتىق ٶمٸرٸندەگٸ جاسامپاز جاڭا دەۋٸرٸنە قادام باسقان ەدٸ. سودان بەرٸ قاراي تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ تٸرەگٸنە اينالعان كونستيتۋتسييا – مەملەكەت پەن قوعامدا ورىن الىپ وتىرعان بارلىق ساياسي-ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك رەفورمالاردىڭ ٸلگەرٸ باسۋىنا, دامۋدىڭ قاينار باستاۋىنا اينالدى. ٶتكەن 20 جىلدان بەرٸ مەملەكەت پەن قوعامنىڭ دامۋىنداعى ٶزگەرٸستەر – دەموكراتييالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مەملەكەت رەتٸندە ورنىعۋ تالپىنىستارىنىڭ بەرٸ – كونستيتۋتسييا قاعيدالارى نەگٸزٸندە جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ. قازاقستاننىڭ اتا زاڭى ەلەمدەگٸ ەڭ جاس كونستيتۋتسييالاردىڭ بٸرٸ. وسىنداي قىسقا مەرزٸم ارالىعىندا قازاقستاننىڭ اتا زاڭى ۋاقىتتىڭ سىنىنان سٷرٸنبەي ٶتٸپ, ٶزٸنٸڭ زامان تالابىنا لايىقتىعىن جان-جاقتى دەلەلدەدٸ. ال كٶپتەگەن زەرتتەۋشٸلەردٸڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسيياسى ەلەمدەگٸ جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى دەرٸپتەيتٸن ەڭ ٷزدٸك 50 كونستيتۋتسييانىڭ بٸرٸ بولعان. بۇنىڭ ٶزٸ كونستيتۋتسييامىزدىڭ ٷلكەن ەلەۋەتٸن بٸلدٸرسە كەرەك, – دەدٸ مايتالمان عالىم.
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارى دامۋدىڭ ەرتٷرلٸ ساتىلارىندا تۇرعان, سان الۋان ەلەۋمەتتٸك-مەدەني, ۇلتتىق جەنە باسقا دا ەرەكشەلٸكتەرٸ, ەر تٷرلٸ قۇقىقتىق جٷيەسٸ بار ەلدەردٸڭ كونستيتۋتسيياسى باستى مەسەلەنٸ – تۇراقتىلىقتى نىعايتۋداعى, حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋداعى جەنە دەموكراتييانى دامىتۋداعى قول جەتكەن تابىستارىن ۇعىنۋ ماڭىزدى بولعانىن بٸلەمٸز. وسىلايشا بٸلٸكتٸ زاڭگەرلەر ەل كونستيتۋتسيياسىن ەزٸرلەۋدە ەۋروپا, ازييا, سولتٷستٸك جەنە لاتىن امەريكاسى ەلدەرٸنٸڭ وزىق تەجٸريبەلەرٸن سارالاپ شىققانىن بٸلەمٸز. بٷگٸندە 20 جاسقا تولعان كونستيتۋتسييا تەۋەلسٸز مەملەكەت رەتٸندە دامۋىمىزدى قامتاماسىز ەتٸپ, ەلدٸڭ بەتكە العان باعدارىنىڭ تۇتاستاي بٶلٸگٸن قامتىپ وتىر. كونستيتۋتسييا تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ كەمەلدەنۋٸنە سەپ بولىپ قانا قويعان جوق, سونىمەن قاتار دەموكراتييالىق, قۇقىقتىق مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ودان ەرٸ بەكي تٷسۋٸنە نەگٸز بولعانىن بٸلەمٸز.
نۇرلان جۇماحان
