ازاماتتىق نەكەدەگٸ ەيەلٸ سالتانات نٷكەنوۆانى ٶلتٸردٸ دەگەن ايىپپەن سوتتالعان ەكس-مينيستر بيشٸمباەۆ ٸسٸندە پروكۋرورلاردىڭ پوزيتسيياسىن كٶپشٸلٸك جاقسى قابىلدادى. پروكۋرور ساياحات نۇربەكوۆ شىعارىلعان ٷكٸمگە, جالپى بيشٸمباەۆ پەن بايجانوۆ ٸسٸنە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساياحات نۇربەكوۆتٸڭ سٶزٸنشە, بۇعان دەيٸن ەيەلدەردٸ زورلاۋ, سىبايلاس جەمقورلىق, ەسٸرتكٸ ساقتاۋ, ٶتكٸزۋ سەكٸلدٸ قىلمىستىق ٸستەر بويىنشا مەملەكەتتٸك ايىپتى قولداعان. ونىڭ پروكۋراتۋرادا قىزمەت ەتكەنٸنە 6 جىل بولعان. سونىمەن قاتار, وسى جىلدار ٸشٸندە 300-دەن اسا ٸسكە مەملەكەتتٸك ايىپتاۋشى رەتٸندە قاتىسقان.
پروكۋرور بيشٸمباەۆقا باسىندا باسقاشا ايىپ تاعىلعانىن ايتتى.
"قىلمىستىق كودەكستٸڭ 99-بابىنىڭ 1-بٶلٸگٸمەن تٸركەلدٸ. كەيٸن 99-باپتىڭ 2-بٶلٸگٸنٸڭ 5-تارماعى "اسا قاتىگەزدٸكپەن ادام ٶلتٸرۋ" بولىپ سارالاندى. كەيٸن "قورلاۋ" بابى قوسىلدى", - دەدٸ ول ulysmedia.kz-كە سۇحباتىندا.
سوت وتىرىستارى اشىق تٷردە تٸكەلەي ەفيردە ٶتكٸزٸلدٸ. مەملەكەتتٸك ايىپتاۋشى مۇنىڭ جٷگٸ قانشالىق اۋىر بولعانىنا جاۋاپ بەردٸ.
"سوت وتىرىسىن تٸكەلەي ەفيردە جٷرگٸزۋ بٸزگە العاشىندا قيىن بولدى, ۋايىمدادىق. بٸراق ودان كەيٸن سوت وتىرىسى بارىسىندا بۇل فورماتقا دا ٷيرەندٸك. ٶيتكەنٸ ٶزٸمٸزدٸڭ قىزمەت بارىسىندا دا كەز كەلگەن جاعدايعا ەردايىم دايىن بولۋىمىز كەرەك.
اشىق سوت وتىرىسىنا دا, جابىق سوت وتىرىسىنا دا قاتىسقانمىن. جابىق سوت وتىرىسىنىڭ بٸر ەرەكشەلٸگٸ ول جەردە سوتقا قاتىسۋشى تاراپتاردان باسقا ٶزگە ەشكٸم قاتىسپايدى. ياعني پروكۋرور, ادۆوكات, سوتتالۋشى, سۋديا جەنە حاتشى (قاتىسادى - ەسك.). بۇل اشىق سوت وتىرىسى بولعاندىقتان باق ٶكٸلدەرٸ, تۋىسقاندارى ەمٸن-ەركٸن قاتىستى. سالتانات نٷكەنوۆانىڭ سۋرەتتەرٸ, دەنە جاراقاتتارى بار جەرلەردە جەبٸرلەنۋشٸ تاراپ ٶتٸنٸشحات كەلتٸرٸپ, باق ٶكٸلدەرٸنە كٶرسەتپەۋ ماقساتىندا سۇراندى, سول جەرلەرٸ جابىق ٶتتٸ", - دەدٸ پروكۋرور.
ساياحات نۇربەكوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, زاڭ جٷزٸندە بيشٸمباەۆقا ٶمٸر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالماۋىنا سەبەپتەر بولعان.
"حالىق ٶمٸر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن تاعايىنداۋدى سۇرادى. الايدا سوڭعى 5 جىلدا رەسپۋبليكا كٶلەمٸندە وسى تەكتەس, ياعني ەيەلدەرٸنە قاتىستى قاتٸگەزدٸكپەن ادام ٶلتٸرگەن ادامدارعا 15 جىلدان 18 جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازالارى تاعايىندالعان. بيشٸمباەۆقا ٶمٸر بويىنان باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن تاعايىنداۋ ٷشٸن 10 القابيدٸڭ بارلىعى بٸر اۋىزدان داۋىس بەرۋٸ قاجەت جەنە سۋديا داۋىس بەرۋٸ قاجەت بولاتىن. ال بٸز بيشٸمباەۆقا جازا سۇراۋ بارىسىندا اتالعان سوت پراكتيكاسىن نازارعا الىپ, بيشٸمباەۆتىڭ بۇرىن سوتتى بولعانىن, ونىڭ قىلمىستى ماساڭ كٷيدە جاساعانىن ەسكەرٸپ, وعان وسى باپتا كٶزدەلگەن 20 جىل, ياعني ەڭ جوعارعى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن سۇرادىق. ال "قورلاۋ" بابى بويىنشا ەڭ جوعارعى 7 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن سۇراپ, تٷپكٸلٸكتٸ جازالاردى ٸشٸنارا قوسۋ ارقىلى 24 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن ۇسىندىق.
قىلمىستىق-پروتسەستٸك كودەكستٸڭ باپتارىنا سەيكەس باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنىڭ ەڭ جوعارعى شەگٸ 25 جىلدان اسپايدى. ال پراكتيكا بويىنشا ٶمٸر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى ەكٸ نەمەسە ودان دا كٶپ ادام ٶلتٸرگەندەرگە قاتىستى قولدانىلادى جەنە بۇرىن ادام ٶمٸرٸنە قاتىستى اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندارعا تاعايىندالادى. مەملەكەتتٸك ايىپتاۋشىلار سوتقا "وسىنداي جازا تاعايىنداۋدى ۇسىنامىز" دەپ تەك ۇسىنادى. ال تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸمدٸ القابي مەن سوت شەشەدٸ", - دەپ تٷسٸندٸردٸ ول ulysmedia.kz-كە سۇحباتىندا.
پروكۋرور ەۋ باستان بيشٸمباەۆتىڭ كٸنەسٸ دەلەلدەنەتٸنٸنە سەنگەنٸن جەتكٸزدٸ.
"مەن اتالعان ٸس تٸركەلگەن كٷننەن باستاپ, ياعني پروتسەسس پروكۋرورى بولعاندىقتان ونىڭ كٸنەسٸ دەلەلدەنەتٸنٸنە سەنٸمدٸ بولدىم. اتالعان قىلمىستىق قۇقىقبۇزۋشىلىقتى بيشٸمباەۆتىڭ جاساعانىنا سەنٸمدٸ بولدىم. ول القابي سۇرايتىنىن بٸلدٸك, ٶيتكەنٸ تەرگەپ-تەكسەرۋدٸڭ سوڭىندا تەرگەۋشٸ بيشٸمباەۆتى قىلمىستىق ٸسپەن تانىستىرۋ بارىسىندا "سوتتا مەنٸڭ قىلمىستىق ٸسٸمدٸ القابيلەردٸڭ قاتىسۋىمەن ٶتكٸزۋدٸ سۇرايمىن" دەگەن جازباشا ٶتٸنٸشحات بٸلدٸرگەن. بيشٸمباەۆ نەگە القابي سۇراعانىن بٸلمەدٸم. مٷمكٸن جازاسىن جەڭٸلدەتۋگە تىرىسقان شىعار", - دەدٸ ايىپتاۋشى.
ساياحات نۇربەكوۆتٸڭ سٶزٸنە سەنسەك, 16 جىلعا دەيٸن بيشٸمباەۆ تٷرمەدەن شىقپايدى.
"قىلمىستىق كودەكستٸڭ 72-بابىنا سەيكەس بيشٸمباەۆ اسا اۋىر ساناتىنداعى قىلمىس جاساعانى ٷشٸن سوتتالعان. ول شارتتى تٷردە مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتىلۋ ٷشٸن ٷشتەن ەكٸ بٶلٸگٸن, ياعني 16 جىلدان كەيٸن عانا مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتۋ تۋرالى ٶتٸنٸشحاتپەن شىعا الادى. الايدا بۇل مەسەلە سوت وتىرىسىندا قارالادى. سوت بيشٸمباەۆتىڭ تٷزەلگەنٸنە, تٷزەلمەگەنٸنە مەن بەرەدٸ. ونىڭ مەكەمە ٸشٸندە قانداي دا بٸر قۇقىقبۇزۋشىلىق جاساعان-جاساماعانىن, سونىمەن قاتار, جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ پٸكٸرٸن ەسكەرە وتىرىپ, سوت بوساتۋى مٷمكٸن نەمەسە بوساتپاۋى دا مٷمكٸن. 16 جىلدان كەيٸن شىعىپ كەتەدٸ دەگەن مەسەلە ەمەس. ول جەردە دە سوت مەن-جايدى تەكسەرەدٸ, قارايدى, سٶيتٸپ تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸم قابىلدايدى", - دەدٸ ول ulysmedia.kz-كە سۇحباتىندا.
بيشٸمباەۆتىڭ ادۆوكاتتارى اپەللياتسيياعا بەرۋگە نيەتتەرٸ بار ەكەنٸن مەلٸم ەتتٸ. دەگەنمەن بٸر نيۋانس بار ەكەن.
"بيشٸمباەۆ جازا مەرزٸمٸنە شاعىم كەلتٸرە المايدى. بۇل (ەسك.) - القابيلەرمەن قارالعان قىلمىستىق ٸستەردە شىعارىلعان ٷكٸمنٸڭ قايتا قاراۋ ەرەكشەلٸكتەرٸ. ياعني ول القابيلەردٸ تاڭداۋعا, سوت وتىرىسىندا قانداي دا بٸر قىلمىستىق-پروتسەستٸك زاڭنامانىڭ بۇزىلۋىنا شاعىم كەلتٸرە الادى. ال ٶزٸنە تاعايىندالعان 24 جىل جازا بويىنشا شاعىم كەلتٸرە المايدى. القابيلەر قاراماسا, (24 جىل جازا بويىنشا شاعىم - ەسك.) كەلتٸرە الاتىن ەدٸ", - دەدٸ پروكۋرور.
سونداي-اق, ول قىلمىستىق ٸستە اتالعان كەيبٸر زاتتاي دەلەلدەر تابىلماي كەتكەنٸن ايتتى.
"بايجانوۆ قىلمىستى جاسىرۋ بابى بويىنشا كٸنەلٸ دەپ تانىلدى. ول ٶزٸنٸڭ تۋىس اعاسى بيشٸمباەۆتىڭ جاساعان قىلمىسىن بٸلە تۇرا دەلەلدەمەلدٸ جويۋعا باعىتتالعان ٸس-ەرەكەتتەر جاساعان. ناشاتىر تابىلعان جوق. سالتاناتتىڭ كيٸمدەرٸ بار. ولار زاتتاي دەلەلدەمە رەتٸندە تانىلعان. بٸراق ناشاتىر سپيرت جوق. بايجانوۆتىڭ ايتۋى بويىنشا, بايجانوۆتىڭ كٶمەكشٸسٸ بايجانوۆقا دەرٸحانادان ەكەلٸپ بەرگەن. بايجانوۆ ونى بيشٸمباەۆقا بەرگەن. ەرٸ قاراي قايدا كەتكەنٸ بەلگٸسٸز", - دەدٸ نۇربەكوۆ.
ەسكە سالايىق, بىلتىر قۋاندىق بيشٸمباەۆ ەيەلٸ سالتانات نٷكەنوۆانى ٶلتٸردٸ دەگەن كٷدٸكپەن قاماۋعا الىنعان ەدٸ. وقيعا 2023 جىلى 9 قاراشادا استانا قالاسىنداعى BAU مەيرامحاناسىندا بولدى.
بيشٸمباەۆقا ەكٸ باپ بويىنشا ايىپ تاعىلدى:
- اسا قاتىگەزدٸكپەن كٸسٸ ٶلتٸرۋ (15 جىلدان 20 جىلعا دەيٸن نەمەسە ٶمٸر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ);
- قورلاۋ (4 جىلدان 7 جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىن شەكتەۋ نەمەسە وسى مەرزٸمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ).
