2025 جىل – «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى» دەپ جارييالانعانى بارشاعا مەلٸم. بۇل باستاما ەڭبەكقورلىق پەن كەسٸبي مامان قالىپتاستىرۋ يدەياسىن دەرٸپتەيدٸ. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل شەشٸمدٸ قابىلداۋ بارىسىندا: «تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن رەفورمالاۋ قاجەت. جۇمىسشى ماماندىقتارىن دەرٸپتەۋ ارقىلى بٸز قوعامدا ەڭبەكقورلىق پەن كەسٸبيلٸك يدەيالارىن ناسيحاتتايمىز», – دەگەن بولاتىن.
بيىل مەملەكەتتٸك تاپسىرىس 10 مىڭ ورىنعا ۇلعايىپ, ونىڭ 65%-ى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا بٶلٸندٸ. وسى ورايدا مەكتەپ تٷلەكتەرٸن بٸلٸكتٸ مامان رەتٸندە قالىپتاستىرۋدا كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرەتٸن وقۋ ورىندارىنىڭ ماڭىزى زور. 55 جىلدان بەرٸ جۇمىسشى ماماندار دايارلاپ كەلە جاتقان الماتى قۇرىلىس-تەحنيكالىق كوللەدجٸنٸڭ ديرەكتورى بەكتۇرعان احمەتوۆپەن سۇحباتتاسۋدىڭ سەتٸ تٷستٸ.
جۇمىسشى ماماندىقتارىن دامىتۋداعى جاڭاشىلدىقتار
– بەكتۇرعان سۇلتانعاليۇلى, بيىل جۇمىسشى ماماندىقتارعا باسىمدىق بەرٸلۋدە. كوللەدجدە قانداي ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلۋدە?
– ٷكٸمەت جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ جىلىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق جوسپاردى بەكٸتتٸ. سونداي-اق 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق بٸلٸم بەرۋدٸ ترانسفورماتسييالاۋ جول كارتاسى قابىلداندى.
جوسپار 7 نەگٸزگٸ باعىت پەن 70 ٸس-شارانى قامتيدى. ونىڭ ٸشٸندە:
- جاڭا ماماندىقتار اتلاسىن ەزٸرلەۋ;
- كەسٸپتٸك باعدار بەرۋ تۇجىرىمداماسىن ٸسكە اسىرۋ;
- تەحنيكالىق بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ;
- جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ بەدەلٸن كٶتەرۋ;
- ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ جەنە ساپالى جۇمىس ورىندارىن اشۋ.
كٶپتەن كٷتكەن جاڭالىقتاردىڭ بٸرٸ – 2025 جىلدان باستاپ جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ مٶلشەرٸ ۇلعايادى. بٸر ستۋدەنتتٸ دايارلاۋعا بۇرىن 437 مىڭ تەڭگە بٶلٸنسە, ەندٸ ول 912 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن ارتادى. سونىمەن قاتار, ستۋدەنتتەردٸڭ شەكٸرتاقىسى دا ەكٸ ەسەگە ۇلعايدى.
كوللەدجٸمٸزدٸڭ ۇجىمى ەڭبەك نارىعىنا قاجەتتٸ كەسٸبي ماماندار دايارلاۋعا بار كٷش-جٸگەرٸن سالىپ كەلەدٸ. تەورييالىق جەنە پراكتيكالىق بٸلٸمدٸ تيٸمدٸ ٷيلەستٸرۋ ارقىلى دۋالدى وقىتۋ جٷيەسٸن دامىتىپ جاتىرمىز.
زاماناۋي بٸلٸم بەرۋ جەنە ماتەريالدىق بازا
– ستۋدەنتتەردٸ كەسٸبي مامان رەتٸندە قالىپتاستىرۋدا قانداي باعىتتارعا نازار اۋداراسىزدار?
– ەربٸر كٷنٸ ٶزگەرٸسكە تولى بٷگٸنگٸ جاۋاپتى كەزەڭدە زامانا كٶشٸنەن قالىپ قويماي جاس ۇرپاقتى بٸلٸمدٸ ەتٸپ تەربيەلەۋ زور جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تالاپ ەتەدٸ. ول ٷشٸن ٷزدٸكسٸز ٸزدەنۋ, بٸلٸمدٸ ٷنەمٸ جەتٸلدٸرٸپ وتىرۋ قاجەت. زاماناۋي بٸلٸم الۋ ول قازٸرگٸ تاڭدا ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى. جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ بەدەلٸن كٶتەرۋدەگٸ 55 جىلدىق تاريحى بار الماتى قۇرىلىس-تەحنيكالىق كوللەدجٸ ەكونوميكانىڭ قۇرىلىس, جيھاز, ەنەرگەتيكا, كٶلٸك سالالارىندا بٸلٸكتٸ مامانداردى دايارلاۋدا جەنە قايتا دايارلاۋدا بٸلٸم بەرۋ قىزمەتتەرٸن ساپالى ۇسىنىپ كەلەدٸ. يننوۆاتسييالىق باعىتتارعا باسا كٶڭٸل بٶلۋ ارقىلى بٸلٸم بەرۋدٸڭ جوعارى ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدە.
كوللەدج 1969 جىلى قۇرىلىس ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىسشىلاردى دايارلاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. قازٸرگٸ تاڭدا 8 ماماندىق بويىنشا دايارلايمىز, اتاپ ايتساق, اۆتوموبيل كٶلٸگٸنە تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتۋ, جٶندەۋ جەنە پايدالانۋ, عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردى سالۋ جەنە پايدالانۋ, جيھاز ٶندٸرٸسٸ, تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق وبەكتٸلەرٸنٸڭ ينجەنەرلٸك جٷيەلەرٸن مونتاجداۋ جەنە پايدالانۋ, ەلەكترومەحانيكالىق جابدىقتارعا تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتۋ, جٶندەۋ جەنە پايدالانۋ, دەنەكەرلەۋ ٸسٸ, جىلجىمايتىن مٷلٸكتٸ باسقارۋ جەنە ارحيتەكتۋرا.
كەسٸبي مامان تەربيەلەۋدە نەگٸزگٸ باسىمدىقتارعا توقتالساق, ساپالى بٸلٸم بەرەتٸن پەداگوگيكالىق كادر, زاماناۋي شەبەرحانالار, ەلەۋمەتتٸك سەرٸكتەستەر مەن جۇمىس بەرۋشٸلەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتىلعان. كوللەدج بازاسىندا شەبەرحانالار ەر ماماندىقتى تەرەڭ يگەرۋ ٷشٸن بارلىق جاعىنان قامتاماسىز ەتٸلگەن. وقۋ ورنى تەورييالىق بٸلٸمدٸ 60% پراكتيكالىق وقىتۋمەن تيٸمدٸ ٷيلەستٸرە وتىرىپ, دۋالدى وقىتۋدى بەلسەندٸ تٷردە دامىتادى. وسى تەسٸلدٸڭ ارقاسىندا بٸزدٸڭ ستۋدەنتتەر قاجەتتٸ كەسٸبي داعدىلاردى يگەرٸپ, ەڭبەك نارىعىندا بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرادى. ەلەۋمەتتٸك سەرٸكتەستٸكتەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتا وتىرىپ, ينۆەستيتسييا ەكەلۋ ارقىلى كوللەدجٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋدا جۇمىس ٷزدٸكسٸز جٷرگٸزٸلۋدە.
ورتا كەسٸبي بٸلٸمنٸڭ ارتىقشىلىقتارى
– جاس مامانداردى دايارلاۋدا كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ەرەكشەلٸگٸ قانداي?
– مامانداردى دايارلاۋدا جوعارى وقۋ ورىندارىنا قاراعاندا ورتا كەسٸبي بٸلٸم بەرۋدٸڭ بٸرقاتار ەرەكشەلٸكتەرٸ بار. بٸراق, ورتا ارنايى بٸلٸم الۋ ودان ارتىق بولماسا, ەش كەم ەمەس. اتاپ ايتار بولساق, بٸزدٸڭ ستۋدەنتتەر 9 سىنىپتان سوڭ بٸلٸم الۋعا كەلەدٸ. 1-كۋرستا تەورييالىق ساباق پەن پراكتيكالىق ساباق قاتار جٷرەدٸ. كوللەدجدە 3 جىل وقۋدان كەيٸن جاسٶسپٸرٸمنٸڭ ناقتى ماماندىعى بولادى, ياعني ول بەلگٸلٸ بٸر سالادا جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن قاجەتتٸ بٸلٸمدەر مەن داعدىلاردى تولىق مەڭگەرەدٸ. سونىمەن قاتار, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق چەمپيوناتتاردا بوي كٶرسەتٸپ, ٶزدەرٸن كەسٸبي مامان رەتٸندە دايىندايدى.
مىسالى, جىل سايىن ستۋدەنتتەرٸمٸز WorldSkills بەدەلدٸ كەسٸبي جارىستارىندا جوعارى نەتيجە كٶرسەتٸپ, تٷرلٸ قۇزىرەتتەر بويىنشا جٷلدەلٸ ورىنداردى يەلەنەدٸ. ٶتكەن جىلى «WorldSkills Kazakhstan 2024» IX رەسپۋبليكالىق چەمپيوناتىنا قاتىسىپ ستۋدەنتتەرٸمٸز التىن, كٷمٸس, قولا جەنە مەدالون الىپ تولىق كومپلەكت جينادى. «WorldSkills» ەلەمدٸك چەمپيوناتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتىنان ٶنەر كٶرسەتكەن ماقتانىشتارىمىز بار. ولار اقش-تىڭ كليۆلەند قالاسىندا «دەنەكەرلەۋ ٸسٸ» قۇزىرەتتٸلٸگٸ, گەرمانييانىڭ لار قالاسىندا «سانتەحنيكا جەنە جىلىتۋ» قۇزىرەتتٸلٸكتەرٸ بويىنشا ٶنەر كٶرسەتٸپ, ەلەمنٸڭ 10 ٷزدٸك شەبەرلەرٸنٸڭ قاتارىنا كٸردٸ. بٷگٸنگٸ كٷندە ٶز تاڭداۋلارىن جاساپ قالاعان جۇمىس ورىندارىندا قىزمەت ەتۋدە.
پولشادا ٶتكەن حالىقارالىق «EuroSkills Gdansk 2023» چەمپيوناتىندا كوللەدجٸمٸزدٸڭ ستۋدەنتتەرٸ ەكٸ قۇزىرەتتٸلٸك بويىنشا ٶز شەبەرلٸكتەرٸن كٶرسەتتٸ.
فرانتسييادا ٶتكەن 47-شٸ WorldSkills Lyon-2024 ەلەمدٸك كەسٸبي شەبەرلٸك چەمپيوناتىنىڭ «قۇرعاق قۇرىلىس جەنە سىلاق جۇمىستارى" قۇزىرەتتٸلٸگٸ بويىنشا "ٷزدٸك مەدالون" يەگەرٸ 4 كۋرس ستۋدەنتٸمٸز – پوپوۆ ميحايل اتاندى.
– ستۋدەنتتەردٸ وقۋ بٸتٸرگەن سوڭ جۇمىسپەن قامتۋ جاعى قالاي بولىپ جاتىر?
– تەجٸريبەدەن ٶتۋ بارىسىندا ستۋدەنتتەرٸمٸز ٶندٸرٸس ورىندارىندا جاقسى كٶزگە تٷسٸپ, كٶپ جاعدايدا سول كەسٸپورىندا جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. الماتى قۇرىلىس-تەحنيكالىق كوللەدجٸنٸڭ تٷلەكتەرٸ بارلىق ماماندىقتار بويىنشا ەڭبەك نارىعىندا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ جەنە سۇرانىسقا يە. گەرمانييانىڭ لار قالاسىندا «سانتەحنيكا جەنە جىلىتۋ» قۇزىرەتتٸلٸگٸ بويىنشا ٶتكەن ەلەم چەمپيوناتىنىڭ قاتىسۋشىلارى گاليەۆ ريشاد جەنە ابليكيموۆ راسۋل قازٸر ٸرٸ كومپانييادا تەحنيكالىق مامان لاۋازىمىندا تابىستى ەڭبەك ەتۋدە. «دەنەكەرلەۋ ٸسٸ» ماماندىعى بويىنشا كوللەدجدٸ بٸتٸرگەن بٸرقاتار تٷلەكتەرٸمٸز گەرمانييانىڭ قازاقستانداعى «كرونەس» كومپانيياسىندا جۇمىس ٸستەيدٸ. وسىنداي مىسالدار ٶتە كٶپ.
– زامان اعىمىنا ساي دەپ قانداي ماماندىقتاردى اتار ەدٸڭٸز?
– زامان مەن عالامنىڭ تٷرلەنۋٸنە بايلانىستى تٷرلٸ ماماندىقتار قاتارى بار. بٷگٸندە كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق باعىتتاعى ماماندىقتار ٷلكەن سۇرانىسقا يە. مىسالعا الساق, كەز كەلگەن مەملەكەتتٸڭ قۇرىلىس سالاسىنا قاراپ, ونىڭ دامۋىنا باعا بەرۋگە بولادى. جىلدار عانا ەمەس, عاسىرلار بويى ادامزاتپەن بٸرگە جاساسىپ كەلە جاتقان نىساندار, عيماراتتار بار. سولاردىڭ ەرقايسىسىندا قۇرىلىسشىلاردىڭ, دەنەكەرلەۋشٸلەردٸڭ, تەحنيكالىق مامانداردىڭ, ارحيتەكتورلاردىڭ قولتاڭباسى قالعان. بيٸكپەن تالاسقان زەۋلٸم سارايلاردىڭ كٸرپٸشٸن قالاپ, حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك تۇرمىسىن جاقسارتۋعا سٷبەلٸ ٷلەس قوسىپ جٷرگەن قۇرىلىس سالاسىنىڭ ماماندارىن قاشاندا زامان اعىمىنا ساي دەپ اتاۋعا بولادى.
– بالانىڭ قابٸلەتٸ مەن يكەمٸنە قاراي كەسٸپ تاڭداۋدىڭ ماڭىزدىلىعى قانداي?
– ەر بالانىڭ قابٸلەتٸ مەن قىزىعۋشىلىعىنا سەيكەس ماماندىق تاڭداۋ ٶتە ماڭىزدى. جوعارى بٸلٸم الۋعا ۇمتىلىس دۇرىس بولعانىمەن, ەڭبەكقورلىق پەن ناقتى كەسٸبي داعدىلاردى يگەرۋ دە باعالانۋى كەرەك. ورتا كەسٸبي بٸلٸمنٸڭ ارتىقشىلىقتارىن تٷسٸنۋ – قوعام ٷشٸن ماڭىزدى. ەر اتا-انا بالامەن اقىلداسا وتىرىپ, ونىڭ يكەمٸن, قابٸلەتٸن ەسكەرٸپ ماماندىق تاڭداسا ەكەن دەگەن تٸلەگٸم بار. ەر وتباسىندا ەڭبەكقور جەنە ناعىز مامان بولۋ يدەياسى ناسيحاتتالا وتىرىپ, قوعامدا ەڭبەكقورلىق, كەسٸبيلٸك سيياقتى قاسيەتتەر ٶتە جوعارى باعالانۋى تيٸس.
– سۇحباتىڭىزعا راقمەت!
سۇحباتتاسقان مەرۋەرت رايىم
