2019 جىلى 19 ناۋرىزدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردىڭ تٸكەلەي ەفيرٸندە xالىققا ماڭىزدى جولداۋ جاساپ, مەرزٸمٸنەن بۇرىن قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن توقتاتاتىنى تۋرالى حابارلاعان بولاتىن. وسىلايشا, باسشىلىق پارلامەنت سەناتىنىڭ تٶراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا ٶتەدٸ. بٷگٸندە ونىڭ مەملەكەت باسشىسى بولىپ سايلانعانىنا 5 جىلعا تاياپ قالدى. ال 2022 جىلى 20 قاراشادا ٶتكەن سايلاۋ نەتيجەسٸندە ول 81 پايىزدان ارتىق داۋىس جيناپ, جەڭٸسكە جەتەدٸ. نەتيجەسٸندە قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت لاۋازىمىنداعى جاڭا 7 جىلدىق ٶكٸلەتٸ باستالادى.
ەندەشە قازاقستاننىڭ ەكٸنشٸ پرەزيدەنتٸ 5 جىلدا نە تىندىردى? ەلدە نە ٶزگەردٸ? بۇل تۋرالى Dalanews.kz اگەنتتٸگٸ ساياساتتانۋشى دوس كٶشٸمنٸڭ پٸكٸرٸن سۇرادى. ول مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ەرەكەتٸنە ساياسي باعاسىن بەردٸ.
ساياساتتانۋشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, توقاەۆ بيلٸكتە تٶبە كٶرسەتكەلٸ ايتارلىقتاي ساياسي ٶزگەرٸس ورىن الماعان. تٸپتٸ قازٸرگٸ تاڭدا "جاڭا قازاقستاننىڭ" اۋىلى الىس ەكەنٸن العا تارتادى.
"ٶز باسىم ەشقانداي ٶزگەشەلٸك كٶرٸپ جاتقانىم جوق. تەك بٸر نەرسە ٶزگەرە مە دەگەن ٷمٸت بار. كەز كەلگەن جاڭا پرەزيدەنت كەلگەندە مٸندەتتٸ تٷردە ٷمٸت بولادى. بٸراق 5 جىل ٸشٸندە ساياسي نە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق باعىتتا ەرەكشەلٸك بولمادى. سوندىقتان ەلٸ جاڭا قازاقستانعا ٶتكەنٸمٸز جوق", - دەيدٸ دوس كٶشٸم.
ايتۋىنشا, توقاەۆتىڭ ۇستانىمى نازارباەۆ جٷيەسٸمەن ەتەنە جاقىن. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ جولىن جالعاۋ ماقساتىندا جۇمىسىن جالعاستىرا بەرمەك.
"توقاەۆ نازارباەۆتىڭ ورنىن باستى جەنە باسامىن دەپ ايتتى. سول نازارباەۆ جۇمىسىنىڭ ساباقتاستىعى دەگەن سٶزدٸ ٶتە جيٸ قايتالادى. ساباقتاستىق دەگەنٸمٸز سونىڭ جولىن جالعاستىرۋشى دەگەن سٶز. 2019 جىلى سايلاۋعا تٷسكەندە سايلاۋ الدى باعدارلاماسىندا العا قويعان ماقساتىنىڭ ٸشٸندە "نازارباەۆ مودەلٸ" دەگەن سٶزدٸ ايتتى. ياعني, وسى جولدى جالعاستىراتىنىن جەتكٸزدٸ. سوندىقتان ٶزٸنٸڭ الدىعا قويعان ماقسات-مٷددەسٸن جٷزەگە اسىرىپ جاتىر دەپ ويلايمىن. نەگٸزگٸ ماقساتى – سول جٷيەنٸ ساقتاپ قالۋ. سول بيلٸكتٸڭ تٷرٸن, ەكٸمشٸلدٸك-ەمٸرشٸلدٸك جٷيەنٸ ساقتاپ قالۋ باعىتىنداعى جۇمىستى جالعاستىرىپ جاتىر", - دەيدٸ ول.
ساياساتتانۋشى "ەسكٸ قازاقستانعا" قارسى ۇستانىمدار جيٸ ايتىلعانىمەن, ٸس جٷزٸندە ونى ٶزگەرتەتٸن ناقتى قادامداردىڭ اقساپ تۇرعانىن باسا ايتتى.
"يە, توقاەۆتىڭ ايتقان سٶزدەرٸنٸڭ بەرٸ جاقسى. قۇرىلتايدا ياكي حالىققا جولداۋ جاساسىن ناقتى ەرٸ دٶپ باسىپ بەلگٸلٸ بٸر پروبلەمالاردى كٶرسەتە بٸلەدٸ. بٸراق ونىڭ جٷزەگە اسىپ جاتقانى شامالى, تٸپتٸ جوق دەپ ايتۋعا بولادى. ونىڭ سەبەبٸن مەن ەلٸ بٸلمەيمٸن. بٸرەۋلەر قالىپتاسىپ قالعان بيلٸك ونىڭ ايتقانىن جٷزەگە اسىرعىسى كەلمەيدٸ دەيدٸ. الايدا مەنٸڭ ويىمشا, توقاەۆتىڭ ٶزٸ دە اسا ٶزگەرتۋگە قۇلىقتى ەمەس دەپ ويلايمىن", - دەيدٸ دوس كٶشٸم.
وسى تۇستا ول توقاەۆتىڭ دەۋٸرٸندە "جاڭا قازاقستان" ورنامايتىنىن جەتكٸزدٸ. ايتۋىنشا, ەلٸمٸز "ۇراندار" كەزەڭٸنە اياق باستى.
"توقاەۆتىڭ كەزٸندە "جاڭا قازاقستان" ورنامايدى. يە, ەندٸ ول ۇران عوي. "ەدٸلەتتٸ قازاقستان", "تىڭدايتىن ٷكٸمەت", "جاڭا قازاقستان" دەگەن بۇل ۇراندىق دەڭگەيدەگٸ يدەولوگييالىق شتامپ. مۇنداي سٶزدەردٸ كەڭەس ٷكٸمەتٸ كەزٸندە دە, باسقا ەلدەردە دە قولدانىلىپ كەلدٸ. بٸراق مەنٸڭ ويىمشا, "جاڭا قازاقستان" دەگەنٸمٸز نە? ونىڭ قانداي شارتتارى بار? قانداي ٶزگەرٸس بولعاندا "جاڭا قازاقستان" ورنايدى دەپ ايتا الامىز? دەگەن سۇراقتاردى توقاەۆقا ەشكٸم قويىپ وتىرعان جوق. دەمەك ارى قاراي ەشقانداي ساياسي ٶربۋ بولمايدى. ياعني, وسى ەكٸمشٸلدٸك-ەمٸرشٸلدٸك جٷيە ەلٸ دە جالعاسادى. سەبەبٸ جاڭا توپ كەلگەن جوق. جاڭا باعىتتاعى ساياسي كٷش جوق جەنە ونى كٶرە الماي وتىرمىز. بەرٸ بۇرىنعى بيلٸكتەگٸ ادامدار. بٸرٸنٸڭ ورنىن بٸرٸ اۋىستىردى. ٷكٸمەت اۋىستى, پارتييالار بولدى دەگەن سٶزدەر عانا. بٸراق ولاردىڭ بەرٸ سول بۇرىنعى ادامدار. بۇرىنعى پارتييالار. تەك اتتارىن اۋىستىرادى. بٸرەۋٸ "نۇر وتان", بٸرەۋٸ "امانات" بولادى. "رەسپۋبليكا" دەگەن پارتييا قۇرىلدى. ولار نە ٸستەپ جاتىر – بۇل تۋرادى ەشكٸم بٸلمەيدٸ. قىسقاسى, بٸز ۇراندار كەزەڭٸنە ٶتكەن سيياقتىمىز. ال ساياسي قادام قاي ۋاقىتتا جاسالادى? ساياسي باعىت قانداي دا بٸر ساياسي كٷش كەلگەندە جاسالادى. ونداي ساياسي كٷش قازٸر جوق. وپپوزيتسييا مٷلدەم جوق. ونى ٶزدەرٸڭٸزدە كٶرٸپ وتىرعان شىعارسىزدار. وپپوزيتسييالىق باعىتتاعى توپتار دا جوق. يە, وپپوزيياتسييالىق جەكە ادامدار, جەكە وي-پٸكٸر بار. ولار ەرقاشان بولادى. بٸراق وپپوزيتسييالىق ساياسي كٷش بولماعاننان كەيٸن ولاردىڭ ايتقانى سول كٷيٸنشە قالادى", - دەپ سٶزٸن قورىتىندىلادى ساياساتتانۋشى.
ەسكە سالايىق, نازارباەۆ 1989 جىلدان بەرٸ بيلٸكتە تٶبە كٶرسەتتٸ. ناقتىراق ايتساق,1990 جىلى 24 سەۋٸردە قازاق كسر-نىڭ جوعارعى كەڭەسٸ پرەزيدەنت لاۋازىمىن بەكٸتتٸ. ەل باسشىلىعىنا جوعارعى كەڭەس نۇرسۇلتان نازارباەۆتى سايلادى. بۇل ۋاقىتتا نازارباەۆ قازاق كسر كوممۋنيستٸك پارتيياسى ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسى قىزمەتٸندە 1989 جىلدىڭ 22 ماۋسىمىنان مەملەكەتتٸ باسقارىپ وتىرعان ەدٸ. 1991 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا ەلدە تۇڭعىش رەت جالپىحالىقتىق پرەزيدەنت سايلاۋى ٶتتٸ. مەملەكەت باسشىسى لاۋازىمىنا جالعىز ٷمٸتكەر نۇرسۇلتان نازارباەۆ 98,78% داۋىس جينادى.
