قازاقتىڭ قابىرعالى ازاماتى, كٶرنەكتٸ تاريحشى عالىم, قوعام قايراتكەرٸ زاردىحان قيناياتۇلى قاراشانىڭ 23-ٸ كٷنٸ ٶمٸردەن ٶتتٸ. قازاق تاريحى, قازاقستان تاريحى, جالپى قازاق رۋحانيياتى ٷشٸن ورنى تولماس قازاعا دۋشار بولدى.
بەلگٸلٸ ساياساتكەر, قوعام قايراتكەرٸ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور زاردىحان قيناياتۇلى 1940 جىلى موڭعولييانىڭ قوبدا ايماعى قوبدا سۇمىنىندا ٶمٸرگە كەلگەن.
موڭعولييا مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن مەسكەۋ قوعامدىق عىلىمدار اكادەميياسىن بٸتٸرگەن زاردىحان قيناياتۇلى ٶزٸنٸڭ سانالى عۇمىرىن باسشىلىق قىزمەتتەرگە, عىلىمعا ارنايدى.
1975-1987 جىلدارى ارالىعىندا موڭعولييا كەسٸپوداعى ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ حاتشىسى قىزمەتٸن اتقارادى. 1990-1992 جىلدارى موڭعولييا ٷكٸمەتٸنٸڭ ۆيتسە-پرەمەرٸ ورىنباسارى جەنە موڭعولييا پارلامەنتٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرٸن اتقارعان. كوممۋنيستٸك جٷيەدەن كەيٸنگٸ موڭعولييانىڭ جاڭا كونستيتۋتسيياسىن جەنە سول ەلدە جٷرگٸزٸلگەن ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ قۇقىقتىق نەگٸزٸن جاساۋشىلاردىڭ بٸرٸ. تاشكەنتتە مونعولييانىڭ اتىنان كونسۋل قىزمەتٸن ابىرويمەن اتقارعان زاردىحان قيناياتۇلى 1994 جىلى قازاقستانعا قونىس اۋدارعاننان ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸنگٸ عۇمىرىن شوقان ۋەليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتى ينستيتۋتىنداعى عىلىمي قىزمەتكە ارنايدى. تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور زاردىحان قيناياتۇلى وسى جىلدار ٸشٸندە «جىلاعان جىلدار شەجٸرەسٸ», «موڭعوليياداعى قازاقتار», «موڭعول ٷستٸرتٸن مەكەن ەتكەن سوڭعى تٷرٸك تايپالارى», «كٶشپەندٸلٸك عۇمىر» جەنە ت.ب كٶپتەگەن تاريحي كٸتاپتار جازىپ, ۇلت رۋحانيياتىنا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوستى. اتالعان ەڭبەكتەردەن عالىمنىڭ تەرەڭ بٸلٸمٸ, بيٸك ٶرەسٸ, تەمٸرقازىقتاي نىق پرينتسيپٸ ايقىن اڭعارىلىپ تۇرادى.
قازاق ەلٸ تەۋەلسٸزدٸك العان تۇستا مونعولييا بيلٸگٸ ۇسىنعان بيٸك لاۋازىمدى قىزمەتتٸ قاراپايىم عىلىمي قىزمەتكەرلٸككە ايىرباستاۋدىڭ ٶزٸ – ۇلتىن سٷيگەن ٷلكەن جٷرەكتٸڭ قولىنان كەلەتٸن ٸس بولسا كەرەك. ەل-جۇرتى «زاقاڭ» اتاپ قۇرمەتتەگەن زاردىحان قيناياتۇلىنىڭ سەرگەك سانامەن ايتىلعان ساياسي, عىلىمي وي-پٸكٸرلەرٸ قازاق, ورىس تٸلدٸ قاۋىمنىڭ ەردايىم نازارىندا بولىپ وتىرعانىن عالىم-ساياساتكەردٸڭ ەر جىلدارى بەرگەن سۇحباتتارىنان كٶرۋگە بولادى.
زاقاڭنىڭ قانداي مەسەلەدە بولسىن, بايىپتاپ-سارالاي وتىرىپ, مەيمٶڭكەلەمەي انىعىن ايتۋدى سٷيەتٸن مٸنەزٸن ٶزٸ وسى بەرگەن سۇحباتتاردان, عالامتور بەتتەرٸندەگٸ ٶزگە دە ماتەريالداردان بٸردەن سەزٸنبەۋ مٷمكٸن ەمەس.
بيٸك قىزمەتتەر اتقارىپ, ەل الدىندا جٷرسە دە ٶمٸردە قاراپايىم تٸرلٸك كەشكەن زاقاڭنىڭ بۇل قاسيەتٸنٸڭ سىرى تٷپ تامىرداعى تەكتٸلٸكتە جاتىر دەگەن بولار ەدٸك. «تەگٸمدٸ مەنٸڭ سۇراساڭ, قالىڭ نايمان نۋىنان» دەگەندەي, قالىڭ قاراكەرەيدٸڭ اق نايمان اتاسىنىڭ بەلدٸ ەۋلەتٸنەن تامىر تارتقان زاقاڭ مونعولييا قازاقتارى تاريحىنداعى ەيگٸلٸ تۇلعا قىلاڭ قانجىعالىۇلىنا جيەنشار بولىپ كەلەتٸنٸ بار. ارعى اتالارى شىعىس قازاقستان ٶڭٸرٸنەن پاتشا ٷكٸمەتٸنٸڭ جەر مەسەلەسٸنە بايلانىستى قىسىمى سالدارىنان قازٸرگٸ شٷي بويىنا ٶتٸپ, ودان سوڭ قوبدا بەتكە ورنالاسقان وسى بٸر ەۋلەتتٸڭ عانا ەمەس, بيىل شيرەك عاسىر تولاتىن, مونعولييا قازاقتارىنىڭ اتاجۇرتقا بەت بۇرعان كٶشتٸڭ دە بۇيداسىن ۇستاعان قادٸرلٸ زاقاڭنىڭ, زاردىقان قيناياتۇلىنىڭ جارقىن بەينەسٸ تۋعان حالقىنىڭ جٷرەگٸندە مەڭگٸ ساقتالارى انىق.
