بۇگىندە قازاقستاندا بالالاردىڭ پسيحولوگيالىق ساۋلىعى قوعام نازارىنداعى ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالدى. سەبەبى كەيىنگى ۋاقىتتا جاسوسپىرىمدەر اراسىندا وز-وزىنە قول جۇمساۋ وقيعالارى جيىلەپ كەتتى. بۇل ءقاۋىپتى قۇبىلىستىڭ استارىندا نە جاتىر؟ پسيحولوگ ليمانا قۇتتىبەك قىزى Dalanews.kz رەداكسياسىنا بەرگەن سۇحباتىندا ونىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى مەن العاشقى بەلگىلەرى تۋرالى اشىپ ايتتى.
سۋيسيدتىك مىنەز-قۇلىقتىڭ سەبەپتەرى
پسيحولوگ ءوزى جۇمىس ىستەيتىن رەسپۋبليكالىق «سەنىم» تەلەفونىنا اتا-انالاردان، ەرەسەكتەردەن جانە جاسوسپىرىمدەردەن كۇن سايىن كوپتەگەن قوڭىراۋ تۇسەتىنىن جەتكىزدى. سوزىنشە، كەيىنگى جىلدارى اتالعان تاقىرىپقا قوعام تاراپىنان كوبىرەك كوڭىل بولىنە باستاعان.
«بۇرىن بۇل باعىتتا مۇلدەم جۇمىس ىستەلمەدى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. دەگەنمەن قازىرگى قولعا الىنىپ جاتقان باستامالاردى وتە جاقسى قادام دەپ باعالاۋعا بولادى. ويتكەنى ارنايى پسيحولوگتار تۋرالى زاڭناما وزگەرىسكە ۇشىراپ، قابىلدانۋ الدىندا تۇر. بۇل سالادا ۇلكەن وزگەرىستەر بولعالى جاتىر»، – دەيدى ول.
پسيحولوگ سۋيسيدتىك مىنەز-قۇلىق ەشقاشان ءبىر عانا سەبەپتىڭ سالدارىنان بولمايتىنىن اتاپ ءوتتى. ايتۋىنشا، مۇنداي جاعداي كوبىنە الەۋمەتتىك، وتباسىلىق، پسيحولوگيالىق فاكتورلاردىڭ قاباتتاسۋىنان تۋىندايدى.
«سونىمەن قاتار پسيحيكالىق اۋىتقۋلار دا سەبەپ بولۋى مۇمكىن. ول تۇقىم قۋالاۋى مۇمكىن نەمەسە بالا ومىردە اۋىر سوققى الۋى مۇمكىن. بۇعان قوسا گورمونالدىق وزگەرىستەر دە اسەر ەتەدى. مۇنىڭ بارلىعى مەديسينالىق تۇرعىدان دا قاراستىرىلاتىن فاكتورلار.
ال پسيحولوگيالىق تۇرعىدان قاراساق، ءجيى كەزدەسەتىن سەبەپتەردىڭ ءبىرى – وتباسىنداعى ەموسيونالدىق بايلانىستىڭ السىرەۋى. كەيبىر بالالار اتا-اناسىمەن اشىق سويلەسە المايدى، ءوزىن تۇسىنەتىن ادام جوق دەپ سەزىنەدى. سونىمەن قاتار مەكتەپتەگى بۋللينگ، قۇرداستار اراسىنداعى ساتقىندىق، جەكە قۇپيانىڭ جاريالانىپ كەتۋى، ۇياتقا قالدىرۋ نەمەسە ءالسىز تۇسىنان ۇستاپ قورلاۋ سياقتى جاعدايلار دا اسەر ەتەدى. كەيبىر بالالار قارىزعا كىرىپ كەتۋى نەمەسە ويىندارعا تاۋەلدى بولۋى دا مۇمكىن»، – دەيدى ول.
جاسوسپىرىمدەردىڭ پسيحولوگيالىق كۇيىنە اسەر ەتەتىن فاكتورلار
قۇتتىبەك قىزىنىڭ ايتۋىنشا، جاسوسپىرىمدەردىڭ كۇيىنە اسەر ەتەتىن جاعدايلار وتە كوپ. سونىڭ ىشىندە وتباسىنداعى تۇراقسىزدىق، جانجالدىڭ ءجيى بولۋى، بالانىڭ قاراۋسىز قالۋى سەبەپ بولىپ جاتادى.
«كەيبىر وتباسىلاردا بالالاردىڭ كيىمى، تاماعى بار بولعانىمەن، ولار ءوزىن قاجەتسىز سەزىنەدى. بۇل – ەموسيونالدىق قاراۋسىزدىق دەپ اتالادى. كەيدە اتا-انالار ءوز ماسەلەلەرىمەن اينالىسىپ، بالانى ۇمىتىپ كەتەدى. مۇنداي بالالار مەكتەپتە بۋللينگكە ءجيى ۇشىرايدى.
سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك جەلىدەگى قىسىم، ءوزىن باسقالارمەن ۇنەمى سالىستىرۋ دا بالانىڭ پسيحولوگيالىق جاعدايىنا اسەر ەتەدى. بالا جىلۋ ىزدەيدى، قامقورلىق كۇتەدى. كەيبىر اتا-انالار بالالارعا وتە ۇلكەن تالاپ قويادى: وقۋ، سپورت، مۋزىكا – ءبارىن ءبىر بالانىڭ موينىنا ارتىپ قويادى. ءجاسوسپىرىم كەزەڭىندە تۇلعا قالىپتاسىپ جاتقاندىقتان، مۇنداي سىرتقى فاكتورلار ولاردىڭ پسيحيكاسىنا قاتتى اسەر ەتەدى»، – دەيدى ول.
مامان قازىرگى تاڭدا الەۋمەتتىك جەلىنىڭ اسەرى دە وراسان ەكەنىن جەتكىزدى.
«كىشكەنتاي بالا ءسۋيسيدتىڭ نە ەكەنىن كوپ جاعدايدا بىلمەيدى. ول مۇنداي ۇعىمدى الەۋمەتتىك جىلەدەن، تەلەديداردان نەمەسە باسقا جەردەن دە ەستىپ بىلەدى. سونىمەن قاتار كۇماندى توپتار دا كەزدەسەدى. مۇندا وزىنە قالاي قول سالۋ كەرەگى كورسەتىلەدى. ءتىپتى سۋيسيد جاساعاننان كەيىن انيماسيالىق سيپاتتا تۇسىندىرەتىن ماتەريالدار دا بار ەكەن. مۇنداي قۇبىلىستاردى كەيدە سەكتا دەپ تە ايتۋعا بولادى. وكىنىشكە قاراي، كوپشىلىك قاۋىپ-قاتەردىڭ بار ەكەنىن بايقاي بەرمەيدى»، – دەپ قوستى ول.
حالىقارالىق زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك، جاسوسپىرىمدەردەگى سۋيسيدتىك ويلار كوبىنە جالعىزدىق سەزىمىمەن جانە ءوزىن قاجەتسىز سەزىنۋمەن بايلانىستى بولادى. پسيحولوگ الەۋمەتتىك جەلىلەردە جەكە سۋرەتتەردىڭ تارالۋى دا بالالارعا اۋىر پسيحولوگيالىق سوققى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن مىسال رەتىندە كەلتىردى.
«مىسالى، ءبىر قىز بالا ءىش كيىممەن تۇسكەن سۋرەتىن قۇربىلارىنا كورسەتكەن. كەيىن ول سۋرەت تاراپ كەتىپ، قىز بالا قاتتى ۇيالىپ، وزىنە قول سالۋعا ارەكەت جاساعان»، – دەيدى پسيحولوگ.
العاشقى بەلگىلەرى
ماماننىڭ ايتۋىنشا، سۋيسيدتىك مىنەز-قۇلىقتىڭ العاشقى بەلگىلەرى كوبىنە بالانىڭ مىنەز-قۇلقىنداعى وزگەرىستەر ارقىلى بايقالادى.
«بۇرىن قىزىققان ىسىنە قىزىعۋشىلىعى جوعالادى. فۋتبول وينايتىن بالا ودان باس تارتادى. تۇيىقتالىپ، جالعىز قالۋعا تىرىسادى. كەيدە بالا ءوزىن ارتىق ادام سەكىلدى سەزىنەدى. ماسەلەن، «مەن بولماسام، سەندەر باقىتتى بولار ما ەدىڭدەر»، «مەن سەنىڭ ارماندارىڭا كەدەرگى جاساپ جۇرگەن شىعارمىن» دەگەن سەكىلدى سوزدەر ايتۋى مۇمكىن. سونداي-اق ۇيقى رەجيمى مەن تابەتى وزگەرەدى. كەيدە بالا وتە كوپ ۇيىقتايدى نەمەسە ۇيىقتاي المايدى. مۇنداي جاعدايدا نيەۆروپوتولوگ نەمەسە پسيحوتەراپيەۆتىڭ كومەگى قاجەت بولۋى مۇمكىن»، – دەپ تولىقتىردى ول.
كەڭەس
ليمانا قۇتتىبەك قىزى اتا-انالار بالانىڭ مىنەز-قۇلقىنداعى كۇرت وزگەرىستەرگە مىندەتتى تۇردە نازار اۋدارۋ كەرەگىن ايتادى.
«ەگەر بالا اگەرەسسيۆتى بولىپ كەتسە، دوستارىمەن سويلەسۋىن توقتاتسا، تاماق ىشپەي قويسا جانە جۋىنباي جۇرسە – بۇل دابىلدى بەلگى. كەي بالالار تىرناعىن تىستەلەپ، شاشىن جۇلىپ تاستايدى. بۇل جۇيكە جۇيەسىندە وزگەرىستەر بار ەكەنىن كورسەتەدى. وكىنىشكە قاراي، كوپ اتا-انا بۇل بەلگىلەرگە ءمان بەرمەيدى. كەيدە بالالار وزدەرىنە قىمبات قىمبات زاتتارىن باسقالارعا تاراتىپ بەرەدى. بۇل دا ءقاۋىپتى بەلگى بولۋى مۇمكىن. بالا ومىرگە پەسسيميستىك كوزقاراس بىلدىرە باستاسا، اتا-انا دەرەۋ ارنايى ماماندارعا جۇگىنۋى قاجەت»، – دەپ تۇيىندەدى ول.
