بٷگٸندە قازاقستاندا بالالاردىڭ پسيحولوگييالىق ساۋلىعى قوعام نازارىنداعى ەڭ ماڭىزدى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸنە اينالدى. سەبەبٸ كەيٸنگٸ ۋاقىتتا جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساۋ وقيعالارى جيٸلەپ كەتتٸ. بۇل قاۋٸپتٸ قۇبىلىستىڭ استارىندا نە جاتىر? پسيحولوگ ليمانا قۇتتىبەكقىزى Dalanews.kz رەداكتسيياسىنا بەرگەن سۇحباتىندا ونىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ مەن العاشقى بەلگٸلەرٸ تۋرالى اشىپ ايتتى.
سۋيتسيدتٸك مٸنەز-قۇلىقتىڭ سەبەپتەرٸ
پسيحولوگ ٶزٸ جۇمىس ٸستەيتٸن رەسپۋبليكالىق «سەنٸم» تەلەفونىنا اتا-انالاردان, ەرەسەكتەردەن جەنە جاسٶسپٸرٸمدەردەن كٷن سايىن كٶپتەگەن قوڭىراۋ تٷسەتٸنٸن جەتكٸزدٸ. سٶزٸنشە, كەيٸنگٸ جىلدارى اتالعان تاقىرىپقا قوعام تاراپىنان كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلٸنە باستاعان.
«بۇرىن بۇل باعىتتا مٷلدەم جۇمىس ٸستەلمەدٸ دەپ ايتۋعا كەلمەيدٸ. دەگەنمەن قازٸرگٸ قولعا الىنىپ جاتقان باستامالاردى ٶتە جاقسى قادام دەپ باعالاۋعا بولادى. ٶيتكەنٸ ارنايى پسيحولوگتار تۋرالى زاڭناما ٶزگەرٸسكە ۇشىراپ, قابىلدانۋ الدىندا تۇر. بۇل سالادا ٷلكەن ٶزگەرٸستەر بولعالى جاتىر», – دەيدٸ ول.
پسيحولوگ سۋيتسيدتٸك مٸنەز-قۇلىق ەشقاشان بٸر عانا سەبەپتٸڭ سالدارىنان بولمايتىنىن اتاپ ٶتتٸ. ايتۋىنشا, مۇنداي جاعداي كٶبٸنە ەلەۋمەتتٸك, وتباسىلىق, پسيحولوگييالىق فاكتورلاردىڭ قاباتتاسۋىنان تۋىندايدى.
«سونىمەن قاتار پسيحيكالىق اۋىتقۋلار دا سەبەپ بولۋى مٷمكٸن. ول تۇقىم قۋالاۋى مٷمكٸن نەمەسە بالا ٶمٸردە اۋىر سوققى الۋى مٷمكٸن. بۇعان قوسا گورمونالدىق ٶزگەرٸستەر دە ەسەر ەتەدٸ. مۇنىڭ بارلىعى مەديتسينالىق تۇرعىدان دا قاراستىرىلاتىن فاكتورلار.
ال پسيحولوگييالىق تۇرعىدان قاراساق, جيٸ كەزدەسەتٸن سەبەپتەردٸڭ بٸرٸ – وتباسىنداعى ەموتسيونالدىق بايلانىستىڭ ەلسٸرەۋٸ. كەيبٸر بالالار اتا-اناسىمەن اشىق سٶيلەسە المايدى, ٶزٸن تٷسٸنەتٸن ادام جوق دەپ سەزٸنەدٸ. سونىمەن قاتار مەكتەپتەگٸ بۋللينگ, قۇرداستار اراسىنداعى ساتقىندىق, جەكە قۇپييانىڭ جارييالانىپ كەتۋٸ, ۇياتقا قالدىرۋ نەمەسە ەلسٸز تۇسىنان ۇستاپ قورلاۋ سيياقتى جاعدايلار دا ەسەر ەتەدٸ. كەيبٸر بالالار قارىزعا كٸرٸپ كەتۋٸ نەمەسە ويىندارعا تەۋەلدٸ بولۋى دا مٷمكٸن», – دەيدٸ ول.
جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ پسيحولوگييالىق كٷيٸنە ەسەر ەتەتٸن فاكتورلار
قۇتتىبەكقىزىنىڭ ايتۋىنشا, جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ كٷيٸنە ەسەر ەتەتٸن جاعدايلار ٶتە كٶپ. سونىڭ ٸشٸندە وتباسىنداعى تۇراقسىزدىق, جانجالدىڭ جيٸ بولۋى, بالانىڭ قاراۋسىز قالۋى سەبەپ بولىپ جاتادى.
«كەيبٸر وتباسىلاردا بالالاردىڭ كيٸمٸ, تاماعى بار بولعانىمەن, ولار ٶزٸن قاجەتسٸز سەزٸنەدٸ. بۇل – ەموتسيونالدىق قاراۋسىزدىق دەپ اتالادى. كەيدە اتا-انالار ٶز مەسەلەلەرٸمەن اينالىسىپ, بالانى ۇمىتىپ كەتەدٸ. مۇنداي بالالار مەكتەپتە بۋللينگكە جيٸ ۇشىرايدى.
سونىمەن قاتار ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ قىسىم, ٶزٸن باسقالارمەن ٷنەمٸ سالىستىرۋ دا بالانىڭ پسيحولوگييالىق جاعدايىنا ەسەر ەتەدٸ. بالا جىلۋ ٸزدەيدٸ, قامقورلىق كٷتەدٸ. كەيبٸر اتا-انالار بالالارعا ٶتە ٷلكەن تالاپ قويادى: وقۋ, سپورت, مۋزىكا – بەرٸن بٸر بالانىڭ موينىنا ارتىپ قويادى. جاسٶسپٸرٸم كەزەڭٸندە تۇلعا قالىپتاسىپ جاتقاندىقتان, مۇنداي سىرتقى فاكتورلار ولاردىڭ پسيحيكاسىنا قاتتى ەسەر ەتەدٸ», – دەيدٸ ول.
مامان قازٸرگٸ تاڭدا ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ ەسەرٸ دە وراسان ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
«كٸشكەنتاي بالا سۋيتسيدتٸڭ نە ەكەنٸن كٶپ جاعدايدا بٸلمەيدٸ. ول مۇنداي ۇعىمدى ەلەۋمەتتٸك جٸلەدەن, تەلەديداردان نەمەسە باسقا جەردەن دە ەستٸپ بٸلەدٸ. سونىمەن قاتار كٷمەندٸ توپتار دا كەزدەسەدٸ. مۇندا ٶزٸنە قالاي قول سالۋ كەرەگٸ كٶرسەتٸلەدٸ. تٸپتٸ سۋيتسيد جاساعاننان كەيٸن انيماتسييالىق سيپاتتا تٷسٸندٸرەتٸن ماتەريالدار دا بار ەكەن. مۇنداي قۇبىلىستاردى كەيدە سەكتا دەپ تە ايتۋعا بولادى. ٶكٸنٸشكە قاراي, كٶپشٸلٸك قاۋٸپ-قاتەردٸڭ بار ەكەنٸن بايقاي بەرمەيدٸ», – دەپ قوستى ول.
حالىقارالىق زەرتتەۋلەرگە سٷيەنسەك, جاسٶسپٸرٸمدەردەگٸ سۋيتسيدتٸك ويلار كٶبٸنە جالعىزدىق سەزٸمٸمەن جەنە ٶزٸن قاجەتسٸز سەزٸنۋمەن بايلانىستى بولادى. پسيحولوگ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە جەكە سۋرەتتەردٸڭ تارالۋى دا بالالارعا اۋىر پسيحولوگييالىق سوققى بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن مىسال رەتٸندە كەلتٸردٸ.
«مىسالى, بٸر قىز بالا ٸش كيٸممەن تٷسكەن سۋرەتٸن قۇربىلارىنا كٶرسەتكەن. كەيٸن ول سۋرەت تاراپ كەتٸپ, قىز بالا قاتتى ۇيالىپ, ٶزٸنە قول سالۋعا ەرەكەت جاساعان», – دەيدٸ پسيحولوگ.
العاشقى بەلگٸلەرٸ
ماماننىڭ ايتۋىنشا, سۋيتسيدتٸك مٸنەز-قۇلىقتىڭ العاشقى بەلگٸلەرٸ كٶبٸنە بالانىڭ مٸنەز-قۇلقىنداعى ٶزگەرٸستەر ارقىلى بايقالادى.
«بۇرىن قىزىققان ٸسٸنە قىزىعۋشىلىعى جوعالادى. فۋتبول وينايتىن بالا ودان باس تارتادى. تۇيىقتالىپ, جالعىز قالۋعا تىرىسادى. كەيدە بالا ٶزٸن ارتىق ادام سەكٸلدٸ سەزٸنەدٸ. مەسەلەن, «مەن بولماسام, سەندەر باقىتتى بولار ما ەدٸڭدەر», «مەن سەنٸڭ ارماندارىڭا كەدەرگٸ جاساپ جٷرگەن شىعارمىن» دەگەن سەكٸلدٸ سٶزدەر ايتۋى مٷمكٸن. سونداي-اق ۇيقى رەجيمٸ مەن تەبەتٸ ٶزگەرەدٸ. كەيدە بالا ٶتە كٶپ ۇيىقتايدى نەمەسە ۇيىقتاي المايدى. مۇنداي جاعدايدا نەۆروپوتولوگ نەمەسە پسيحوتەراپەۆتٸڭ كٶمەگٸ قاجەت بولۋى مٷمكٸن», – دەپ تولىقتىردى ول.
كەڭەس
ليمانا قۇتتىبەكقىزى اتا-انالار بالانىڭ مٸنەز-قۇلقىنداعى كٷرت ٶزگەرٸستەرگە مٸندەتتٸ تٷردە نازار اۋدارۋ كەرەگٸن ايتادى.
«ەگەر بالا اگەرەسسيۆتٸ بولىپ كەتسە, دوستارىمەن سٶيلەسۋٸن توقتاتسا, تاماق ٸشپەي قويسا جەنە جۋىنباي جٷرسە – بۇل دابىلدى بەلگٸ. كەي بالالار تىرناعىن تٸستەلەپ, شاشىن جۇلىپ تاستايدى. بۇل جٷيكە جٷيەسٸندە ٶزگەرٸستەر بار ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, كٶپ اتا-انا بۇل بەلگٸلەرگە مەن بەرمەيدٸ. كەيدە بالالار ٶزدەرٸنە قىمبات قىمبات زاتتارىن باسقالارعا تاراتىپ بەرەدٸ. بۇل دا قاۋٸپتٸ بەلگٸ بولۋى مٷمكٸن. بالا ٶمٸرگە پەسسيميستٸك كٶزقاراس بٸلدٸرە باستاسا, اتا-انا دەرەۋ ارنايى ماماندارعا جٷگٸنۋٸ قاجەت», – دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
