قر جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسى ەلەۋمەتتٸك-كەسٸپكەرلٸك كورپوراتسييالاردىڭ (ەكك) قىزمەتٸن جەنە ولاردىڭ ٶڭٸرلەردٸڭ دامۋىنا ەسەرٸن تەكسەرۋدٸ اياقتادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
تەكسەرۋ ەكك قۇرىلىمدارىندا پروبلەمالار مەن كەمشٸلٸكتەر جيناقتالعانىن كٶرسەتتٸ. مۇنداي جاعداي ولاردىڭ جۇمىسىن تۇتاس ٷيلەستٸرۋ مەن رەگلامەنتتەۋدٸڭ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ مەن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان تيٸستٸ رەتتەۋدٸڭ بولماۋىنا بايلانىستى قالىپتاسىپ وتىر.
مەسەلەن, ەكك مەملەكەتتٸك جوسپارلاۋ جٷيەسٸنە ينتەگراتسييالانباعان. ولاردىڭ دامۋ جوسپارلارى نومينالدى سيپاتقا يە جەنە سىرتقى باعالاۋعا جاتپايدى, ال قىزمەتٸ ەكٸمدٸكتەردٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن باعالاۋعا ەسەر ەتپەيدٸ.
وتىرىس بارىسىندا جوعارى اۋديتورلىق پالاتا تٶراعاسى قر ۇەم ۋەكٸلەتتٸ مەملەكەتتٸك ورگان رەتٸندە ەكك جۇمىسىندا تەرتٸپ ورناتۋعا تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ەكك ناقتى نەمەن اينالىسۋى كەرەك ەكەنٸن انىقتاپ, بٸرىڭعاي تەسٸل ەزٸرلەۋ قاجەت. ولاردى دامۋ ينستيتۋتتارى دەي الامىز با? ٶڭٸرلەردەگٸ ەلەۋمەتتٸك رٶلٸ قانداي? ينۆەستيتسييا تارتۋدا قانداي رٶل اتقارادى? قانداي قۇرالداردى قولدانۋى كەرەك? قارىز بەرۋدە قانداي قاعيدالاردى ۇستانادى? بٸرىڭعاي ۇستانىم قالىپتاستىرۋ قاجەت», - دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
ول قازٸر ەكك ٶزدەرٸ قاجەت دەپ سانايتىن بارلىق مەسەلەمەن اينالىسا الاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«ٶڭٸرلەردەگٸلەر بٸلگەنٸن ٸستەپ وتىر. كٶپ جاعدايدا بۇل تٸپتٸ كەسٸپكەرلٸك كودەكسٸنە دە قايشى كەلەدٸ», - دەدٸ جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ تٶراعاسى.
اۋديتورلىق قورىتىندىعا سەيكەس سوڭعى 5 جىلدا ەكك-گە بارلىعى 528 ملرد تەڭگەدەن استام بيۋدجەت قاراجاتى بەرٸلگەن, ونىڭ ٸشٸندە 288 ملرد تەڭگەدەن استامى كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن كرەديتتەۋگە ارنالعان. الايدا ٶڭٸرلەردٸڭ دامۋىنا ەسەر ەتەتٸن ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋدىڭ ورنىنا ٸس جٷزٸندە ەكك ٶزدەرٸنە تٷسەتٸن قاراجاتتى بانكتەگٸ دەپوزيتتەرگە ورنالاستىرادى.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتٸك قارجىلاندىرۋدىڭ ٶسۋٸنە قاراماستان, ەكك جٷيەلٸ تٷردە شىعىنمەن جۇمىس ٸستەيدٸ. تەكسەرٸلگەن ەكك بويىنشا جيناقتالعان شىعىن 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 2025 جىلدىڭ باسىندا 7 ەسە ٶسٸپ, 209 ملرد تەڭگەدەن اسىپ تٷستٸ.
ديۆيدەندتەر تٶلەۋ تۇراقسىز سيپاتقا يە. مىسالى, 2024 جىلعا ەكك-دەن تٷسكەن جالپى سوما 0,5 ملرد تەڭگەدەن از, بۇل 2023 جىل قورىتىندىسىمەن سالىستىرعاندا 4 ەسە از.
اۋديتورلار ەكك جەكە كەسٸپكەرلەرگە قولداۋ كٶرسەتۋ ارقىلى تازا كوممەرتسييالىق جوبالارعا جيٸ قاتىساتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
مەسەلەن, «ەرتٸس» ەكك ينۆەستيتسييالىق جوبالار دەگەن اتاۋمەن 16,6 ملرد تەڭگەگە كوممەرتسييالىق تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن ٸسكە اسىرىپ جاتىر, مۇندا اۋديت بارىسىندا 3,3 ملرد تەڭگەگە بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى.
«Aqjaiyq» ەكك-گە ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن جەر ۋچاسكەلەرٸ بەرٸلگەن, نەتيجەسٸندە ولار يگەرٸلمەگەن نە باسقا كوممەرتسييالىق ماقساتتارعا قايتا باعدارلانعان.
«اقتٶبە» ەكك سوڭعى 3 جىلدا جالعىز جەكە كومپانييانىڭ ٶندٸرٸسٸن كەڭەيتۋ ٷشٸن نەسيە بەرگەن. تۇتاستاي العاندا, ول مەملەكەتتەن جالپى سوماسى 11,2 ملرد تەڭگەگە قارىز جەنە سۋبسيدييا العان. ال نەسيەنٸ ماقۇلداۋ بويىنشا جوبالاردى ٸرٸكتەۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ قۇرامىنا وسى فيرماعا قاتىسى بار تۇلعا قوسىلعان, نەسيە بۇزۋشىلىقتارمەن ەرٸ كەپٸل الماستان بەرٸلگەن.
«سەمەي» ەكك-دە جوبالار قاراجاتتى تەز يگەرۋ ٷشٸن تيٸستٸ باعالاۋسىز جەنە تالداۋسىز ٸرٸكتەلەدٸ.
تۇراقتاندىرۋ قورلارىن تەكسەرۋ بارىسىندا ٶنٸمدەردٸڭ تيٸسٸنشە ساقتالمايتىنى, اسسورتيمەنتتٸڭ شەكتەۋلٸ ەكەنٸ, سونداي-اق تۇراقتاندىرۋ قورلارى سۇرانىسى تٶمەن تاۋارلاردان تۇراتىنى انىقتالدى.
ەلەۋمەتتٸك-كەسٸپكەرلٸك كورپوراتسييالاردىڭ ٶڭٸرلٸك تۇراقتاندىرۋ قورلارىن باسقارۋداعى, ساۋدا-ساتىپ الۋ قىزمەتٸندەگٸ جەنە كەسٸپكەرلەردٸ «اينالىم سحەماسى» بويىنشا كرەديتتەۋدەگٸ تيٸمسٸزدٸگٸ ولاردى ازىق-تٷلٸك باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا ىقپال ەتە المايتىنداي ەتەدٸ.
مەملەكەتتٸك اۋديت بارىسىندا:
- 138 ملرد تەڭگەگە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار;
- 14,5 ملرد تەڭگەنٸڭ تيٸمسٸز جوسپارلانعانى;
- 33,6 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى مەن اكتيۆتەردٸڭ تيٸمسٸز پايدالانىلعانى انىقتالدى.
14 فاكت بويىنشا ماتەريالداردى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەرۋ جوسپارلانۋدا.
