QR Joǵary aýditorlyq palatasy áleýmettik-kásipkerlik korporatsiialardyń (ÁKK) qyzmetin jáne olardyń óńirlerdiń damýyna áserin tekserýdi aiaqtady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Tekserý ÁKK qurylymdarynda problemalar men kemshilikter jinaqtalǵanyn kórsetti. Mundai jaǵdai olardyń jumysyn tutas úilestirý men reglamentteýdiń, Ulttyq ekonomika ministrligi men jergilikti atqarýshy organdar tarapynan tiisti retteýdiń bolmaýyna bailanysty qalyptasyp otyr.
Máselen, ÁKK memlekettik josparlaý júiesine integratsiialanbaǵan. Olardyń damý josparlary nominaldy sipatqa ie jáne syrtqy baǵalaýǵa jatpaidy, al qyzmeti ákimdikterdiń tiimdiligin baǵalaýǵa áser etpeidi.
Otyrys barysynda Joǵary aýditorlyq palata tóraǵasy QR UEM ýákiletti memlekettik organ retinde ÁKK jumysynda tártip ornatýǵa tiis ekenin atap ótti.
«ÁKK naqty nemen ainalysýy kerek ekenin anyqtap, biryńǵai tásil ázirleý qajet. Olardy damý institýttary dei alamyz ba? Óńirlerdegi áleýmettik róli qandai? Investitsiia tartýda qandai ról atqarady? Qandai quraldardy qoldanýy kerek? Qaryz berýde qandai qaǵidalardy ustanady? Biryńǵai ustanym qalyptastyrý qajet», - dedi Álihan Smaiylov.
Ol qazir ÁKK ózderi qajet dep sanaityn barlyq máselemen ainalysa alatynyn atap ótti.
«Óńirlerdegiler bilgenin istep otyr. Kóp jaǵdaida bul tipti Kásipkerlik kodeksine de qaishy keledi», - dedi Joǵary aýditorlyq palatanyń tóraǵasy.
Aýditorlyq qorytyndyǵa sáikes sońǵy 5 jylda ÁKK-ge barlyǵy 528 mlrd teńgeden astam biýdjet qarajaty berilgen, onyń ishinde 288 mlrd teńgeden astamy kásipkerlik sýbektilerin kreditteýge arnalǵan. Alaida óńirlerdiń damýyna áser etetin investitsiialyq jobalardy iske asyrýdyń ornyna is júzinde ÁKK ózderine túsetin qarajatty banktegi depozitterge ornalastyrady.
Sonymen qatar memlekettik qarjylandyrýdyń ósýine qaramastan, ÁKK júieli túrde shyǵynmen jumys isteidi. Tekserilgen ÁKK boiynsha jinaqtalǵan shyǵyn 2020 jylmen salystyrǵanda 2025 jyldyń basynda 7 ese ósip, 209 mlrd teńgeden asyp tústi.
Dividendter tóleý turaqsyz sipatqa ie. Mysaly, 2024 jylǵa ÁKK-den túsken jalpy soma 0,5 mlrd teńgeden az, bul 2023 jyl qorytyndysymen salystyrǵanda 4 ese az.
Aýditorlar ÁKK jeke kásipkerlerge qoldaý kórsetý arqyly taza kommertsiialyq jobalarǵa jii qatysatynyn atap ótti.
Máselen, «Ertis» ÁKK investitsiialyq jobalar degen ataýmen 16,6 mlrd teńgege kommertsiialyq turǵyn úi qurylysyn iske asyryp jatyr, munda aýdit barysynda 3,3 mlrd teńgege buzýshylyqtar anyqtaldy.
«Aqjaiyq» ÁKK-ge investitsiialyq jobalardy iske asyrý úshin jer ýchaskeleri berilgen, nátijesinde olar igerilmegen ne basqa kommertsiialyq maqsattarǵa qaita baǵdarlanǵan.
«Aqtóbe» ÁKK sońǵy 3 jylda jalǵyz jeke kompaniianyń óndirisin keńeitý úshin nesie bergen. Tutastai alǵanda, ol memleketten jalpy somasy 11,2 mlrd teńgege qaryz jáne sýbsidiia alǵan. Al nesieni maquldaý boiynsha Jobalardy irikteý jónindegi komissiianyń quramyna osy firmaǵa qatysy bar tulǵa qosylǵan, nesie buzýshylyqtarmen ári kepil almastan berilgen.
«Semei» ÁKK-de jobalar qarajatty tez igerý úshin tiisti baǵalaýsyz jáne taldaýsyz irikteledi.
Turaqtandyrý qorlaryn tekserý barysynda ónimderdiń tiisinshe saqtalmaityny, assortimenttiń shekteýli ekeni, sondai-aq turaqtandyrý qorlary suranysy tómen taýarlardan turatyny anyqtaldy.
Áleýmettik-kásipkerlik korporatsiialardyń óńirlik turaqtandyrý qorlaryn basqarýdaǵy, saýda-satyp alý qyzmetindegi jáne kásipkerlerdi «ainalym shemasy» boiynsha kreditteýdegi tiimsizdigi olardy azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrýǵa yqpal ete almaityndai etedi.
Memlekettik aýdit barysynda:
- 138 mlrd teńgege qarjylyq buzýshylyqtar;
- 14,5 mlrd teńgeniń tiimsiz josparlanǵany;
- 33,6 mlrd teńge biýdjet qarajaty men aktivterdiń tiimsiz paidalanylǵany anyqtaldy.
14 fakt boiynsha materialdardy quqyq qorǵaý organdaryna berý josparlanýda.
