ايماقتاردىڭ دامۋى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ٸلگەرٸلەۋٸندە ماڭىزدى رٶل اتقارادى. ەسٸرەسە, ارتتا قالعان ٶڭٸرلەرگە ايرىقشا نازار اۋدارۋ قاجەت-اق. سول سەبەپتەن دە جامبىل وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسىنا جاڭا ينۆەستيتسييا تارتۋ, ٶڭٸردٸڭ ٶندٸرٸستٸك ەلەۋەتٸ نىعايتۋ, سۋ تاپشىلىعىن جويۋ باعىتىندا قانداي شارالار قابىلدانىپ جاتقانىن زەردەلەۋگە تىرىستىق. سونىمەن قاتار, قازاقستان مەن قىرعىزستان شەكاراسىندا جەل ەنەرگەتيكاسى جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋ جەنە ٶنەركەسٸپتٸك ساۋدا-لوگيستيكالىق كەشەن قۇرۋ جوسپارلارى تۋرالى سارالاپ كٶردٸك.
ەل پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا جاڭا ەكونوميكالىق باعىتتى بەلگٸلەگەننەن كەيٸن ەۋليەاتا ايماعىنا ەربول قاراشٶكەەۆ ەكٸم قىزمەتٸنە كەلدٸ. بۇعان دەيٸن ول اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنە جەتەكشٸلٸك ەتتٸ. ونىڭ پايىمىنشا, پرەزيدەنت جولداۋىندا اتاپ كٶرسەتٸلگەندەي, جاڭا ەكونوميكالىق مودەلگە كٶشۋ كەزٸندە تۇرعىنداردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسى مەن ەل-اۋقاتىن ناقتى ارتتىرۋ بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ مٸندەت بولۋى تيٸس. «بٸز اۋىلدىق جەرلەرگە ەرەكشە مەن بەرٸپ كەلەمٸز. جامبىل وبلىسى دەستٷرلٸ تٷردە سۋبسيدييالاناتىن ايماق. وبلىستىڭ مەنشٸكتٸ كٸرٸستەرٸ بارلىق شىعىندارىنىڭ ورتا ەسەپپەن 20 پايىزىن عانا جابادى. جەكە كٸرٸستٸ ارتتىرۋ ٷشٸن ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا تۇراقتى ٶسۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ قاجەت, ونىڭ ٸشٸندە جاڭا ٶندٸرٸستەردٸ قۇرۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييانى كٶبٸرەك تارتۋ كەرەك», - دەپ تٷسٸندٸردٸ ەربول شىراقبايۇلى.
جاۋاپتى شەنەۋنٸكتٸڭ سٶزٸنە قاراعاندا, ايماق ەكونوميكاسى ٷشٸن قۋاتتى يندۋسترييالىق بازانى قالىپتاستىرۋ ونىڭ ٷش جەتەكشٸ سەكتورىنا نەگٸزدەلەتٸن بولادى: حيمييا ٶندٸرٸسٸنە باسا نازار اۋداراتىن ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ, اۋىل شارۋاشىلىعىن تەرەڭ ٶڭدەۋگە باعىتتالعان اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەن جەنە جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸنٸڭ قارقىندى دامۋىنا نەگٸزدەلگەن ەنەرگەتيكا. ياعني, ٶڭٸردٸڭ ٶندٸرٸستٸك ەلەۋەتٸن كەڭەيتٸپ, بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ ٷشٸن جاعدايدى جاقسارتۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, ٸلگەرٸلەۋگە تىڭ سەرپٸن بەرۋ قاجەت.
بٷگٸنگٸ تاڭدا اتالعان وبلىستىڭ حيمييا ٶنەركەسٸبٸ قازاقستانداعى حيمييا ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸنٸڭ 30 پايىزعا جۋىعىن قۇرايدى. ايتپاقشى, فوسفوريتتەردٸڭ بالانستىق قورىنىڭ 72 پايىزعا جۋىعى وبلىستا شوعىرلانعان. تمد ەلدەرٸ ٸشٸندەگٸ ەڭ ٷلكەن قور دەسەك تە قاتەلەسپەيمٸششز, فتور شپاتىنىڭ, كۆارتسيتتٸڭ دە مول قورى, التىن, مىس, تەمٸر كەن ورىندارى بار. ال بٸزدٸڭ قاسىمىزدا حيمييا ٶنٸمدەرٸن ەڭ كٶپ تۇتىناتىن قىتاي سيياقتى ٷلكەن نارىق ورىن تەپكەن. ٸرٸ ٶنەركەسٸپتٸك كەسٸپورىندار, حيمييالىق ٶنٸمدەردٸ تۇتىنۋشىلار شىعىس جاعالاۋ ايماقتارىنان ورتالىق جەنە باتىس پروۆينتسييالارعا, ياعني شەكارامىزعا بٸرتە-بٸرتە كٶشٸپ كەلەدٸ. قىتايداعى قارقىن العان تەندەنتسييالاردى ەسكەرە وتىرىپ, ايماقتىڭ ناقتى مٷمكٸندٸگٸ زور ەكەنٸنە كٷمەن كەلتٸرمەيمٸز. ەربول قاراشٶكەەۆ جاقىن ارادا حيمييالىق ٶنٸمدەرمەن قىتاي نارىعىنا شىعۋ جوسپارى بار ەكەنٸن العا تارتتى.
«ٶكٸنٸشكە قاراي, ەزٸرگە بۇل شارۋا وڭايعا سوقپاي تۇر. ٶڭٸردٸڭ قىتايعا ەكسپورتى تەك ٶسٸمدٸك مايىن جەتكٸزۋمەن شەكتەلگەن – ٶتكەگن جىلدىڭ 9 ايىندا بۇل ٶنٸمدەر 1,5 ميلليون دوللار كٶلەمٸندە ەكسپورتتالعان. قۇرىلىس سالاسىندا دا ەلەۋەت بار. وبلىستا گيپس, بەتون, گيپسوكارتون, قۇبىر, اۆتوكلاۆتى گازوبلوكتار جەنە تاعى باسقا ماتەريالدار شىعاراتىن 110 شاعىن جەنە 5 ورتا ٶنەركەسٸپ بار. بۇل سالانىڭ وبلىس ٶنەركەسٸبٸندەگٸ ٷلەسٸ 10 پايىزدى عانا شامالايدى. وسى ارادا جانىمىزدا قوناەۆ قالاسى ڭرگە تٷزەپ كەلەدٸ, تٷركٸستان وبلىسى كەڭەيٸپ جاتىر, ال بٸز بولماساق, ولاردىڭ نەگٸزگٸ قۇرىلىس ماتەريالدارىن جەتكٸزۋشٸسٸ كٸم بولار ەدٸ?» - دەدٸ ەكٸم.
جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك ەندٸ ەڭ الدىمەن رەتتەۋشٸ كەدەرگٸلەردٸ ازايتىپ, ينۆەستيتسييا تارتۋ بويىنشا جۇمىستىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋدى كٶزدەپ وتىر. بۇل ورايدا, ەلٸمٸزدٸڭ باسقا ايماقتارىنىڭ تەجٸريبەسٸ زەرتتەلٸپ جاتىر, قازاقستاندا ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە قانداي شارالاردى قولعا الۋ قاجەتتٸگٸنە نازار اۋدارىلۋدا. مەسەلەن, بٷگٸندە الماتىدا زاڭدى تۇلعالاردى تٸركەۋ بارلىق وبلىستارعا قاراعاندا جىلدامىراق. بۇل رەتتە استانادا ەلەكتر جەلٸلەرٸنە قوسىلۋعا رۇقسات الۋدىڭ ەڭ قىسقا مەرزٸمٸ بار. تٷركٸستان وبلىسىندا ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى قىسقا مەرزٸمدە – كەلٸسٸمگە قول قويۋدان باستاپ نىساندى پايدالانۋعا بەرۋگە دەيٸن جٷزەگە اسىرۋعا بولادى.
«بٸزگە دٶڭگەلەكتٸ قايتا ويلاپ تابۋدىڭ قاجەتٸ جوق, باسقا ٶڭٸرلەردەگٸ ەرٸپتەستەرٸمٸزدٸڭ تەجٸريبەسٸن تەز ەنگٸزۋ كەرەك. ٶزگە ٶڭٸرلەردٸڭ وزىق تەجٸريبەسٸن پايدالانۋمەن قاتار, بٸزدٸڭ شەنەۋنٸكتەردٸڭ ساناسىن, ەڭ الدىمەن ينۆەستورعا دەگەن كٶزقاراسىن ٶزگەرتۋ قاجەت. بٷگٸندە ٶڭٸرگە جاڭا ينۆەستيتسييا تارتۋ بويىنشا ناقتى جوسپارلارىمىز بار. وبلىستىق جەنە اۋداندىق ەكٸمدٸكتەرٸ باسقارمالارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ ينۆەستوردىڭ ٶڭٸردٸڭ تابىستى دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ فاكتورى ەكەنٸن تٷسٸنۋٸ كەرەك. ولار ينۆەستوردىڭ تٸلٸندە سٶيلەۋدٸ جەنە ونىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن تٷسٸنۋدٸ ٷيرەنۋٸ كەرەك. ينۆەستوردىڭ كەلۋٸ سالىق سالۋ بازاسىنىڭ كەڭەيۋٸن, جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىن, حالىقتىڭ تابىسىنىڭ ٶسۋٸن قامتاماسىز ەتەدٸ. ٶز كەزەگٸندە ينۆەستوردىڭ ايماققا ينۆەستيتسييا قۇيۋى ٷشٸن مۇندا وعان بارلىق قاجەتتٸ جاعداي جاسالۋى كەرەك», - دەپ تٷسٸندٸردٸ ەربول قاراشٶكەەۆ.
جاۋاپتى ماماننىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, بۇل مەسەلەلەردٸ شەشۋ كەشەندٸ تەسٸلدٸ قاجەت ەتەدٸ. شەنەۋنٸكتٸڭ ينۆەستورعا جايلى بولۋى, وعان ٸس جٷزٸندە مەسەلەنٸ شەشۋگە كٶمەكتەسۋٸ ماڭىزدى. وسى ماقساتقا جەتۋ ٷشٸن جامبىل وبلىسىنىڭ باسشىلىعى ينۆەستورلارمەن جۇمىس ٸستەۋدە «بٸر تەرەزە» قاعيداتىن ٸسكە قوسىپ, ينۆەستيتسييا تارتۋ بويىنشا بيزنەس-پروتسەستەردٸ رەينجينيرينگتەۋگە كٸرٸسكەن. قازٸردٸڭ ٶزٸندە ەربٸر اۋدان ەكٸمٸنە ناقتى تاپسىرمالار جٷكتەلٸپ, ينۆەستيتسييا تارتۋ بويىنشا ۋاقىت بەلگٸلەندٸ, ولار وسى مەرزٸمدە مەجەنٸ ورىنداۋى تيٸس. سونداي-اق اۋدان دەڭگەيٸندەگٸ شەنەۋنٸكتەردٸ ينۆەستورلارمەن جۇمىس ٸستەۋدٸڭ وزىق تەجٸريبەسٸنە وقىتۋ جەنە ولاردىڭ ينۆەستورلاردى مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ قولدا بار قۇرالدارىن پايدالانا بٸلۋدەگٸ قۇزىرەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتٸ. قازٸرگٸ تاڭدا وبلىستا جالپى قۇنى 2,2 تريلليون تەڭگەنٸ قۇرايتىن 60-قا جۋىق ينۆەستيتسييالىق جوبا جٷزەگە اسىرۋدىڭ تٷرلٸ ساتىسىندا تۇر.
«بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز – وسى ٶندٸرٸستەردٸ ٸسكە قوسۋ. بٸز وسى جوبالاردىڭ تٶڭٸرەگٸندە كلاستەرلەردٸ قالىپتاستىرۋعا, سول ارقىلى ٶڭٸردەگٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن قوسالقى ٶندٸرٸستٸ دامىتۋعا جاعداي جاساۋعا ەرەكشە مەن بەرەمٸز. مىسالى, سارىسۋ اۋدانىندا كالتسييلەندٸرٸلگەن سودا ٶندٸرۋ بويىنشا ٸرٸ ينۆەستيتسييالىق جوبانى جٷزەگە اسىرۋدامىز. بٸز وسى سالىنىپ جاتقان زاۋىتتىڭ جانىنان پوليۆينيلحلوريد, حلور-سٸلتٸ, تازارتىلعان ناتريي حلوريدٸ, كالتسيي حلوريدٸ, ناتريي گيدروكاربوناتى سيياقتى ٸلەسپە ٶنٸمدەردٸڭ شاعىن جەنە ورتا ٶندٸرٸسٸن قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. دەل وسى اۋدانداعى كٷكٸرت قىشقىلىن ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ جانىنان جۋعىش زاتتار, مۇناي ٶنٸمدەرٸن جەنە اككۋمۋلياتور ەلەكتروليتتەرٸن تازارتۋعا ارنالعان ٶنٸمدەر ٶندٸرٸسٸن ٸسكە قوسۋ شارالارى جٷزەگە اسۋدا. رىسقۇلوۆ جەنە مەركٸ اۋداندارىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن تەرەڭ ٶڭدەيتٸن قوسالقى ايماقتار قۇرىلادى. شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ ٶڭٸردە جۇمىس ٸستەپ جاتقان جەنە سالىنىپ جاتقان باسقا دا ٸرٸ كەسٸپورىنداردىڭ تٶڭٸرەگٸندە توپتاسىپ, دايىن ٶنٸم شىعارۋدى ۇيىمداستىرۋىن قامتاماسىز ەتە الساق, بٸز بەرٸن دۇرىس ٸستەپ جاتىرمىز دەپ سەنٸممەن ايتا الامىز. بۇل رەتتە بٸز شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قوسىمشا قولداۋ شارالارىمەن قامتاماسىز ەتەتٸن بولامىز», - دەپ ۋەدە بەردٸ ەربول شىراقبايۇلى.
جالپى, جامبىل وبلىسىندا شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٶسۋ ٷردٸسٸ بايقالادى. 2023 جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا بەلسەندٸ شوب سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ سانى 108,6 مىڭعا جەتتٸ, بۇل 2022 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸنەن (84,8 مىڭ) 28,1 پايىزعا ارتىق. 2023 جىلدىڭ 10 ايىندا جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان مەملەكەتتٸك باعدارلامالار اياسىندا 4,7 مىڭ شوب قارجىلاندىرىلدى. وبلىستا 2,5 پايىزبەن جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە بەرۋدٸ كٶزدەيتٸن «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى سەتتٸ جٷزەگە اسىرىلۋدا. ٶتكەن جىلى وبلىسقا اۋىلداعى 5 مىڭنان استام شوب سۋبەكتٸلەرٸن قارجىلاندىرۋعا وسى باعدارلاما بويىنشا 24 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ.
جامبىل وبلىسىنداعى اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋ – ٶڭٸردٸ دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بٸرٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا جامبىل وبلىسى پيياز ٶسٸرۋدەن بٸرٸنشٸ ورىندا, مال باسى بويىنشا ەكٸنشٸ ورىندا تۇر, بۇدان بٶلەك قازاقستاندى قانتپەن قامتاماسىز ەتٸپ وتىرعان ەكٸ وبلىستىڭ بٸرٸ. وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸن قايتا ٶڭدەۋدٸ دامىتۋدىڭ ەلەۋەتٸ زور. بىلتىر وبلىس سۋارمالى سۋ تاپشىلىعىن سەزٸنٸپ, ەگٸستٸگٸ زارداپ شەكتٸ. سۋارۋعا شامامەن 740 ميلليون تەكشە مەتر سۋ قاجەت بولسا, ٸس جٷزٸندە 460 ميلليون تەكشە مەتر عانا سۋ كەلدٸ. قۇرعاقشىلىقتىڭ سالدارىنان 392 شارۋا قوجالىعىنىڭ جالپى كٶلەمٸ 9,2 مىڭ گەكتار ەگٸستٸگٸنە زييان كەلدٸ. ٶڭٸردە تٶتەنشە جاعداي جارييالاندى, ونىڭ سالدارىن جويۋعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ٷكٸمەت ٶز رەزەرۆتەرٸنەن 3,7 ميلليارد تەڭگە بٶلدٸ.
«ٶڭٸردەگٸ سۋ تاپشىلىعى سالدارىن جويۋ ٷشٸن مەن نەگٸزگٸ ٷش باعىتتى اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. بٸرٸنشٸسٸ – جەر استى سۋلارىن پايدالانۋ. قازٸرگٸ تاڭدا مامانداردىڭ باعالاۋى بويىنشا وبلىستاعى جەر استى سۋلارىنىڭ كٶلەمٸ 1,7 ملرد تەكشە مەتردٸ قۇرايدى. وسىعان وراي, جامبىل وبلىسىندا 646 ۇڭعىمانى بۇرعىلاۋ جوسپارلانۋدا, ونىڭ ٸشٸندە 103 ۇڭعىما بۇرعىلانىپ, 3,8 مىڭ گەكتار جەردٸ سۋمەن قامتاماسىز ەتەدٸ. دەگەنمەن, بۇل ٷدەرٸستٸ جەدەلدەتۋ ٷشٸن سۋبسيدييالاۋ ەرەجەلەرٸنە ۇڭعىمالاردى بۇرعىلاۋدى سۋبسيدييالاۋ نورماتيۆٸن 50-دەن 80 پايىزعا دەيٸن ارتتىرۋ بويىنشا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلۋدە.
ەكٸنشٸ باعىت – سۋدى ٷنەمدەيتٸن تەحنولوگييالاردى (تامشىلاتىپ سۋارۋ جەنە جاڭبىرلاتۋ) قولدانۋ ارقىلى اۋماقتاردى كەڭەيتۋ. بيىل سۋ ٷنەمدەيتٸن تەحنولوگييالاردى قولدانا وتىرىپ, سۋارمالى جەرلەردٸڭ كٶلەمٸن 57 مىڭ گەكتارعا دەيٸن ۇلعايتقانىمىزدى اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. بۇل جەتكٸلٸكسٸز. جىل سايىن قارقىندى سۋارىلاتىن القاپتاردى قازٸرگٸ 3 مىڭ گەكتاردان 10-15 مىڭ گەكتارعا دەيٸن ارتتىرۋىمىز كەرەك. ٶڭٸردە جاڭبىرلاتىپ جەنە تامشىلاتىپ سۋارۋ جٷيەلەرٸن شىعاراتىن زاۋىتتار سالۋ ٷشٸن شەتەلدٸك ينۆەستورلاردى تارتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. ٷشٸنشٸ باعىت – كانالدار ارقىلى تاسىمالداۋ كەزٸندە سۋ ىسىراپتارىن ازايتۋ, سونداي-اق سۋ قويمالارىن سالۋ جەنە قايتا جاڭارتۋ. كٶلەمٸ 46,2 ملن تەكشە مەتر بولاتىن 13 جاڭا ٸرٸلٸ-ۇساقتى سۋ قويمالارىن سالۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق جالپى ۇزىندىعى 1,2 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن 257 كانالدى جٶندەيمٸز. جوسپارلانعان ٸس-شارالار نەتيجەسٸندە ٶندٸرٸستٸك ەمەس سۋ ىسىراپتارىن ازايتۋ جەنە ترانسشەكارالىق سۋ كٶزدەرٸنە تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋ كٷتٸلۋدە, بۇل ٶڭٸردٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپٸن بەرەدٸ», - دەدٸ ەربول قاراشٶكەەۆ.
تاعى ايتا كەتەرلٸگٸ, جامبىل وبلىسىندا ٶتكەن جىلدىڭ باسىنان بەرٸ پايدالانىلماي جاتقان 334,4 گەكتار جەر مەملەكەت مەنشٸگٸنە قايتارىلدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار قازٸر دە جالعاسىپ جاتىر. قايتارىلعان جەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ ەلدٸ مەكەندەرگە بەكٸتٸلٸپ, بٷگٸندە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردا مال جايۋعا پايدالانىلادى. سونىمەن قاتار جامبىل وبلىسى بٷگٸندە قازاقستاندا جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸن پايدالانۋ بويىنشا كٶشباسشىلاردىڭ قاتارىندا. قازاقستاندا جالپى قۋاتتىلىعى 2,6 گۆت بولاتىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸنٸڭ 139 نىسانى بار بولسا, ونىڭ ٸشٸندە جامبىل وبلىسىندا جالپى قۋاتى 450 مۆت 21 نىسان جۇمىس ٸستەيدٸ. مۇنىڭ ٸشٸندە: 6 سۋ, 9 جەل جەنە 6 كٷن ەلەكتر ستانتسيياسى جۇمىس ٸستەيدٸ. ەلٸمٸزدە جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸن ٶندٸرۋ بويىنشا اقمولا وبلىسىنان كەيٸن (500 مۆت) ەكٸنشٸ ورىندا تۇر.
«جەل ەلەكتر ستانتسييالارىن دامىتۋداعى وبلىستىڭ ەلەۋەتٸنە ەرەكشە نازار اۋدارعىم كەلەدٸ. جەل ەنەرگيياسىنىڭ نەگٸزگٸ شارتى – 100 مەتر بيٸكتٸكتە جەلدٸڭ ورتاشا جىلدامدىعى 3 م/سەك بولۋ كەرەك. جەلدٸڭ ەڭ قولايلى جىلدامدىعى - 6-10 م/سەك. ال, جاڭاتاس جەل ەلەكتر ستانتسيياسى ٶندٸرەتٸن ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ ورتاشا جىلدامدىعى - 7 م/سەك. سارىسۋ اۋدانىندا ەڭ قولايلى نٷكتەلەردە جەلدٸڭ جىلدامدىعى - 8,5 م/سەك, قورداي اۋدانىندا - 8 م/سەك, تالاس اۋدانىندا - 7 م/سەك, شۋ اۋدانىنىڭ سولتٷستٸك-شىعىسىندا جەنە مويىنقۇم اۋدانىندا جەل - 10 م/س دەيٸن كٷشەيەدٸ. 2021 جىلى قىتايلىق China Power International Holding Limited كومپانيياسى سارىسۋ اۋدانىندا (جاڭاتاس جەل ەلەكتر ستانتسيياسى) جالپى قۇنى 50 ميلليارد تەڭگە بولاتىن قۋاتى 100 مۆت جەل ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا ينۆەستيتسييالىق جوبانى جٷزەگە اسىرعانىن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن بۇل كومپانييا قۋاتتىلىعى 100 مۆت جەنە قۇنى 50 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايتىن ەكٸنشٸ كەزەڭدٸ (شوقپار جەل ەلەكتر ستانتسيياسى) جٷزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر», - دەدٸ ەكٸم.
سونداي-اق, شامامەن 2026 جىلعا قاراي China Power كومپانيياسى سارىسۋ اۋدانىندا شامامەن 230 ميلليارد تەڭگەگە قۋاتى 500 مۆت بولاتىن تاعى بٸر جوبانى جٷزەگە اسىرماق. ٶز كەزەگٸندە China Power سەرٸكتەستٸگٸ SANY RE كومپانيياسى ايماقتا قالاقشالار مەن ناتسەلدەر شىعاراتىن زاۋىت سالۋدى كٶزدەپ وتىر. ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا وبلىستا جەل ەلەكتر ستانتسييالارىن سالۋ بويىنشا تاعى 2 ٸرٸ جوبا ٸسكە قوسىلماق: بٸرٸنشٸسٸ مويىنقۇم اۋدانىندا قۋاتتىلىعى 1 گۆت بولاتىن فرانتسۋزدىق «Total Eren» جشس كومپانيياسى, ەكٸنشٸسٸ تالاستا 500 مۆت بولاتىن بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸنٸڭ ماسدار كومپانيياسى.
بۇدان بۇرىن ايتقانىمىزداي, جامبىل وبلىسى قىرعىزستانمەن شەكتەسەدٸ. «قاراسۋ» جەنە «اق-تٸلەك» اۆتوجول ٶتكٸزۋ بەكەتتەرٸنٸڭ ماڭىندا (قازاقستان مەن قىرعىزستان شەكاراسى) ورنالاسقان ٶنەركەسٸپتٸك ساۋدا-لوگيستيكالىق كەشەن قۇرۋ جٶنٸندەگٸ بٸرلەسكەن جوبا جٷزەگە اسىرىلۋ ساتىسىندا. بۇل جوبا بٸرٸنشٸدەن, ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸن بٸرلەسٸپ ٶڭدەۋدٸ باستاۋعا مٷمكٸندٸك بەرسە, ەكٸنشٸدەن, جەڭٸل ٶنەركەسٸپ كلاستەرٸن ٸلگەرٸلەتۋگە, ٷشٸنشٸدەن, ەكٸ ەلدٸڭ ساۋدا ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ. ونى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن جالپى كٶلەمٸ 36 گەكتار جەر تەلٸمٸ بٶلٸندٸ.
«سونداي-اق «قاراسۋ» باقىلاۋ-ٶتكٸزۋ بەكەتٸنٸڭ ٸشٸنەن قوسىمشا 100 گەكتار جەر بٶلەتٸن بولامىز. جالپى, ەكٸ ەل اراسىندا حيمييا ٶنەركەسٸبٸ, اۋىل شارۋاشىلىعى, تاماق ٶنەركەسٸبٸ, تاعى باسقا سالالار بويىنشا 27 ستراتەگييالىق كەلٸسٸم مەن 590 ميلليون دوللارلىق مەموراندۋمعا قول قويىلدى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ەربول قاراشٶكەەۆ.
ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرگە توقتالاتىن بولساق, قازٸرگٸ تاڭدا وبلىستاعى ەكٸ اۋدانعا (سارىسۋ – 21 ەلدٸ مەكەن, مويىنقۇم – 24 ەلدٸ مەكەن) گاز قۇبىرى تارتىلماعان. ٶتكەن جىلى سارىسۋ اۋدانىنداعى 14 ەلدٸ مەكەندە گازداندىرۋ جۇمىستارى باستالدى. 2027 جىلعا قاراي بٷكٸل وبلىس بويىنشا گازداندىرۋ كٶرسەتكٸشٸن 100 پايىزعا (200 ادامنان استام تۇرعىنى بار اۋىلدار) جەتكٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن وبلىستاعى ەلدٸ مەكەندەر تولىقتاي سۋمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
