بۇل سۇحباتتا پاۆلودار وبلىسىنداعى مەشھٷر جٷسٸپ مەشٸتٸنٸڭ نايب يمامى اسحات ٶتەپوۆپەن تٸلدەستٸك. ول راديكالدى دٸني اعىمدارمەن كٷرەستٸڭ ناقتى جولدارى تۋرالى ەڭگٸمەلەپ بەردٸ. يمام تەرٸس باعىتقا تٷسٸپ كەتكەن جاندارمەن جۇمىس جٷرگٸزۋ تەجٸريبەسٸن, مەشٸت ٸشٸندە ولاردىڭ ەرەكەتٸنە توسقاۋىل قويۋ جولدارىن, سونداي-اق دٸن مەن دەستٷردٸڭ ٷيلەسٸمٸن ساقتاۋ جٶنٸندەگٸ ۇستانىمىن دا تٷسٸندٸرەدٸ. سونىمەن قاتار جاستاردى تەرٸس اعىم ىقپالىنان قورعاۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ, دٸني تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ جولىندا مەملەكەتتٸڭ رٶلٸن دە قوزعايدى.
– اسحات ۇستاز, سوڭعى كەزدە مەشٸتتەردە جالعان دٸني اعىم ٶكٸلدەرٸ جيٸ كەزدەسەدٸ دەگەن پٸكٸر بار. بۇل قانشالىقتى شىندىققا جاناسادى?
– يە, ونداي جاعدايلار مٷلدە جوق دەپ ايتۋعا بولمايدى. سيرەك بولسا دا, كەزدەسٸپ تۇرادى. ەسٸرەسە, دٸنگە ەندٸ بەت بۇرعان جاستار اراسىندا تٷرلٸ جالعان سەنٸمگە اربالعاندار بايقالادى. ولار مەشٸتكە الدىن الا قالىپتاسقان تٷسٸنٸكپەن, دايىن يدەولوگييامەن كەلەدٸ. ٶزدەرٸن عانا «اقيقات جولىندامىز» دەپ ەسەپتەپ, يمامداردىڭ سٶزٸن قابىلدامايدى, دٸني بٸلٸمدٸ تەك ٶز شەيحتارىنان الۋ كەرەك دەپ سانايدى. مەشٸتتەگٸ ۋاعىز-ناسيحات جۇمىستارىن, حالىققا دٸندٸ جەتكٸزۋ تەسٸلدەرٸن جاڭالىق, ياعني «بيدعات» دەپ كٶرەدٸ. مۇنىڭ بەرٸ – دٸننٸڭ شىنايى مەنٸن بۇرمالاۋ.
– ولار مەشٸتكە قالاي ەنەدٸ? ەلدە, سٸزدەردٸڭ نازارلارىڭىزدان تىس قالىپ قويا ما?
– ولار كٶبٸنە ينتەرنەت ارقىلى تەرٸس باعىتتاعى ۋاعىزدارعا تاپ بولىپ, سوعان بوي الدىرىپ كەلەدٸ. قوعامدا, ەسٸرەسە جاستار اراسىندا دٸني ساۋاتتىلىقتىڭ تٶمەندٸگٸ – وسىنداي جاعدايلارعا جول اشىپ وتىر. بٸراق مەشٸت – كەز كەلگەن ادام كەلٸپ, سۇراق قويىپ, بٸلٸم الا الاتىن اشىق ورىن. سوندىقتان بٸز ولاردى قۋىپ شىعا المايمىز. كەرٸسٸنشە, سٶيلەسٸپ, تٷسٸندٸرۋگە تىرىسامىز. كەيدە وسىنداي باعىتتاعى ازاماتتار مەشٸتكە كەلٸپ, دٸنگە جاڭادان بەت بۇرىپ جٷرگەن جاستارمەن سٶيلەسٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ تٷسٸنٸگٸن تىقپالاۋعا تىرىسادى. بۇل – ٶتە قاۋٸپتٸ. بٸراق, اللاعا شٷكٸر, ونداي جايتتار سيرەك. يمامدار ەردايىم جاماعاتتىڭ اراسىندا جٷرەدٸ, باقىلاۋدا ۇستايدى. دەستٷرلٸ دٸنٸمٸزدٸ بارىنشا ناسيحاتتاپ, جاماعاتتى دۇرىس جولدان تايدىرماۋعا كٷش سالادى.
– جات اعىم ٶكٸلدەرٸن سىرت كەلبەتٸ, ياعني كيٸم كيٸسٸ, جٷرٸس-تۇرىسى ارقىلى اجىراتۋعا بولا ما?
– كەيبٸر سىرتقى بەلگٸلەرٸ بار. مىسالى, قىسقا شالبار كيٸپ, ۇزىن ساقال قويىپ جٷرەدٸ. بٸراق باستى ايىرماشىلىعى – ولاردىڭ يمامدارعا, مەشٸتكە دەگەن كٶزقاراسىندا. ولار مەشٸت يمامدارىن «اداسۋشىلار» دەپ ايىپتايدى. قازاقتىڭ دەستٷرلەرٸن – بەتاشار, تۇساۋكەسەر, سەلەم سالۋ سيياقتى ەدەتتەرٸن شاريعاتقا قارسى دەپ ەسەپتەيدٸ. الايدا, بٸز بٸلەمٸز – بۇل دەستٷرلەردٸڭ تٷبٸندە يسلامعا قارسى ەشتەڭە جوق, شاريعاتتىڭ قاعيداتتارىمەن استاسىپ جاتىر. سەلەم سالۋ – قۇلشىلىق ەمەس, ٷلكەنگە قۇرمەت دەپ بٸلگەن جٶن. بٸراق ولار بەرٸن ٷستٸرت تٷسٸنەدٸ. مۇنداي كٶزقاراس دٸن مەن ۇلتتىق بولمىستى بٸر-بٸرٸنە قارسى قويۋعا ەكەلٸپ سوقتىرادى.
– اسحات ۇستاز, ونداي ادامدارمەن مەشٸت ٸشٸندە قانداي جۇمىس جٷرگٸزٸلەدٸ?
– ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتە تٷسٸندٸرۋ شارالارىن قولعا الامىز. بٸز ولاردى كٸنەلاۋدان بۇرىن, سٶيلەسٸپ, سابىرمەن دۇرىس باعىتقا بۇرۋعا تىرىسامىز. جاستارمەن جەكە-جەكە سٶيلەسەمٸز. ناماز قالاي وقىلادى, دٸني بٸلٸمدٸ كٸمنەن الۋ كەرەك – سونىڭ بەرٸن ناقتىلاپ, تٷسٸنٸكتٸ تٸلمەن جەتكٸزەمٸز. كٶپ جاعدايدا ولار العاشىندا تىڭداعىسى كەلمەيدٸ. بٸراق بٸرتە-بٸرتە ويلانىپ, دۇرىس باعىتقا بەت بۇراتىندارى دا بولادى.
ال كەيبٸرەۋٸ ٶز ۇستانىمىندا قالىپ, مەشٸتكە كەلۋدٸ دوعارادى. دەگەنمەن, يمام رەتٸندە بٸز ەشكٸمنەن ٷمٸت ٷزبەيمٸز.
– سٸزدٸڭ تەك مەشٸتتە ەمەس, تٷزەتۋ مەكەمەلەرٸندە دە دەرٸس وقيتىنىڭىزدان حاباردارمىز. بۇل قانداي جۇمىس?
– يە, مەن تەولوگ رەتٸندە اپتا سايىن تٷزەتۋ مەكەمەلەرٸنە بارىپ تۇرامىن. وندا دەسترۋكتيۆتٸ اعىمداردىڭ جەتەگٸندە كەتٸپ, قىلمىس جاساعان نەمەسە تەرگەۋ يزولياتورىندا وتىرعان ادامدارمەن كەزدەسەمٸز. ولاردىڭ كٶبٸ شىن نيەتٸمەن ٸزدەنٸپ, شىنايى يسلامدى تٷسٸنۋگە تىرىسادى. بٸز ولارعا يسلامنىڭ مەنٸن, سابىر مەن مەيٸرٸمدٸلٸكتٸ تٷسٸندٸرەمٸز. بۇل وڭاي جۇمىس ەمەس. كەيدە بٸر اداممەن جىلداپ جۇمىس ٸستەۋگە تۋرا كەلەدٸ. سەبەبٸ بۇل – جٷرەكپەن, سانا-سەزٸممەن جٷرگٸزٸلەتٸن شارۋا. ەڭبەگٸڭ بٸردە اقتالىپ جاتادى, بٸردە سٶزٸمٸز دالاعا كەتكەندەي كٷي كەشەمٸز.
– سوندا بۇل تەك يمامداردىڭ عانا مٸندەتٸ ەمەس قوي?
– ەرينە. بۇل – كەشەندٸ جۇمىس. مۇنداي ادامدارمەن جۇمىس ٸستەۋگە تەولوگتار, دٸنتانۋشىلار, پسيحولوگتار, ۋچاسكەلٸك ينسپەكتورلار, تٸپتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار بٸرٸگٸپ قاتىسادى. ەر ادامنىڭ ٶمٸرلٸك تاريحى ەرتٷرلٸ. بٸرەۋ وتباسىنداعى قىسىمنان, ەندٸ بٸرٸ ەلەۋمەتتٸك قيىندىقتاردان بۇل جولعا تٷسەدٸ. سوندىقتان وڭالتۋ پروتسەسٸ دە ەر ادامعا جەكە تەسٸلمەن جاسالادى. بۇل بٸر تابلەتكا ٸشٸپ جازىلىپ كەتەتٸن نەرسە ەمەس. مۇندا دٸن ٸستەرٸ باسقارمالارى مەن ارنايى وڭالتۋ ورتالىقتارى دا ٷلكەن رٶل اتقارادى.
– راديكالدى كٶزقاراستار نەگە سونشالىقتى قاۋٸپتٸ دەپ ويلايسىز?
– ٶيتكەنٸ, كەز كەلگەن اعىم – قوعامداعى بٸرلٸككە, مەملەكەتتٸڭ تۇراقتىلىعىنا تٸكەلەي قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. ولار تٶزٸمسٸز, ٶزگە كٶزقاراستى مويىندامايدى. قوعامدا جٸك تۋدىرىپ, الاۋىزدىققا الىپ كەلەدٸ. بٷگٸندە ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸندە بولىپ جاتقان دٸني قاقتىعىستاردىڭ استارىندا دەل وسىنداي كٶزقاراس بار. سوندىقتان قازاقستاندا دٸني تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ – باستى مٸندەت. مەملەكەت بۇل باعىتتا ناقتى ەرٸ ٷلكەن جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتىر. يمامدارعا قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ, تٷسٸندٸرۋ شارالارى كٷشەيتٸلۋدە.
– قازاقستان قانداي دٸني باعىتتى ۇستانادى?
– قازاقستان – دەستٷرلٸ يسلام جولىن ۇستاناتىن ەل. بٸز حانافي مازھابىن, سۋننيتتٸك باعىتتى ۇستانامىز. بۇل – اتا-بابالارىمىزدىڭ اماناتى. اباي, شەكەرٸم, ماشھٷر جٷسٸپ سيياقتى ويشىلدارىمىزدىڭ ٸلٸمٸ وسى جولمەن استاسىپ جاتىر. بٸزدٸڭ حالقىمىز ەشقاشان دٸندٸ قاتالدىقپەن ەمەس, بايىپپەن, سابىرمەن, ادامگەرشٸلٸكپەن ۇستانعان. بٸز وسى جولدان اينىماۋىمىز كەرەك.
– ينتەرنەتتەگٸ دٸني اقپاراتتارعا قاتىستى نە ايتاسىز?
– بۇل – قازٸرگٸ زاماننىڭ ەڭ ٷلكەن مەسەلەلەرٸنٸڭ بٸرٸ. جاستار كٶپ جاعدايدا دٸني بٸلٸمدٸ ينتەرنەتتەن الادى. بٸراق, ٶكٸنٸشكە قاراي, ول جەردە جالعان ۋاعىزشىلار ٶتە كٶپ. سوندىقتان بٸز ادامداردى دٸني اقپاراتتى تەك سەنٸمدٸ كٶزدەردەن الۋعا شاقىرامىز. ەڭ دۇرىسى – مەشٸتكە كەلٸپ, يمامنان سۇراۋ. ول – قاۋٸپسٸز ەرٸ دۇرىس جول.
– سوڭعى سۇراق: جاستارعا قانداي كەڭەس بەرەر ەدٸڭٸز?
– جاستارعا ايتارىم – دٸني ٸزدەنٸستٸ دۇرىس جەردەن باستاڭىزدار. ينتەرنەتتەگٸ بٸرٸنشٸ كەزٸككەن بەينەگە, كەز كەلگەن ۋاعىزشىعا سەنە بەرۋگە بولمايدى. سەنٸمدٸ اقپاراتتى يمامنان, مەشٸتتەن الىڭىزدار. ەڭ باستىسى – ٶز ساناڭىزدى تازا ۇستاڭىز. دٸن – جٷرەكتٸڭ ٸسٸ. ول – ادامدى جاقسىلىققا, كەشٸرٸمگە, پاراساتتىلىققا تەربيەلەۋٸ كەرەك. بٸز دٸن ارقىلى جٸك سالۋدى ەمەس, بٸرٸگۋدٸ ٷيرەنۋٸمٸز كەرەك.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
