– مەن «بٷگٸنگٸ قازاق ەدەبيەتٸ كەشەگٸ جەنە بٷگٸنگٸ بولىپ ەكٸگە جٸكتەلگەن» دەگەن سٶزبەن كەلٸسپەيمٸن. بٷگٸنگٸ قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ مايدانىندا تەۋەلسٸزدٸكتەن كەيٸن كەلگەن بۋىن عانا نىق باسىپ تۇر. مەن مۇنى شىعارماشىلىقتاعى بەلسەندٸلٸك تۇرعىسىنان ايتىپ وتىرمىن. ال سەن ايتقان «دەستٷر» بار دەسەك, ول ٶتكەننٸڭ ەلەسٸ دەڭگەيٸندە عانا رٶل ويناپ تۇر. بٷگٸن اۋىزعا الىناتىن ٷلكەن اقىنداردىڭ دەنٸ سول ٶتٸپ كەتكەن دەۋٸردٸڭ ٶكٸلٸ رەتٸندە اتالادى. ولاردىڭ جازعاندارىنىڭ جاڭا بۋىنعا بەرگەنٸ شامالى. بەرگەنٸ شامالى بولعان سوڭ, سەن ايتقانداي ولارمەن ورتاداعى «قاقتىعىسقا» دا ورىن جوق دەگەن سٶز. كٶرٸنٸستەگٸ قاقتىعىس, ول ەسكٸنٸڭ ورنىن جاڭا باسۋ بارىسىنداعى تابيعي ٶزگەرٸس ەكەلگەن ۋاقىتتىق دٷنيە. كٶپ ٶتپەي ونىڭ بەرٸ جەلگە ۇشقان توزاڭداي جوق بولادى. ايتالىق, پوەزييا مايدانىنا ٸ. جانسٷگٸروۆ جاساعان بيٸكتٸ ق. امانجولوۆ كەلدٸ دە جاڭارتىپ, ٶز بيٸگٸن جاسادى, ق. امانجولوۆتان كەيٸن م. ماقاتاەۆ كەلدٸ. ول دا پوەزييانى جاڭارتتى دا, ٶز بيٸگٸن جاسادى. ٷش اقىن دا كەڭەستٸك قازاق پوەزيياسىنىڭ ٶكٸلٸ بولعانىنا قاراماستان, بٸر-بٸرٸنەن ايقىن پارىقتالاتىن ەرەكشەلٸگٸمەن دارالانادى. ٸ. جانسٷگٸروۆتىڭ ٶلەڭدەرٸندە اۋىز ەدەبيەتٸنٸڭ ەرەكشەلٸگٸ باسىم. ق. امانجولوۆتا جازبا ەدەبيەتتٸڭ قاتاڭ شەكتەۋٸ كٶرٸنٸس بەرەدٸ. ال م. ماقاتاەۆتىڭ پوەزيياسىندا جازبا ەدەبيەتتٸڭ قىرى مەن سىرى اشىلا تٷسكەن. ٷش اقىننىڭ شىعارماسىن ورتاق بٸر ٶلشەمگە سالۋعا كەلمەيدٸ. ٷشەۋٸنٸڭ ٶلەڭٸن, تٸپتٸ, سالىستىرا دا المايسىڭ. سول ەرەكشەلٸگٸمەن ولار ٶتكەن عاسىرداعى قازاق پوەزيياسىنىڭ تاريحى مەن دەستٷرٸن تۇلعالاپ تۇر. سوندا دەستٷر دەگەن نە? دەستٷر دەگەن ەدەبيەتتٸڭ ٶزگەرٸس بارىسىنداعى جاڭارۋىنىڭ جيناقتالعان كٶرٸنٸسٸ. جوعارىداعى ٷش اقىن قازاق ەدەبيەتٸندەگٸ ٷش ٷلكەن جاڭارۋ كەزەڭٸنٸڭ باستى ٶكٸلدەرٸ. م. ماقاتاەۆ دەۋٸرٸندە قازاق ەدەبيەتٸ كەمەلدەندٸ دەيتٸن سەبەبٸمٸز, سول تۇستا م. ماقاتاەۆتان ٶزگە ج. نەجٸمەدەنوۆ, ق. مىرزا ەلي سيياقتى اقىندار كەلدٸ. ولار قازاق پوەزيياسىنىڭ جاڭا تىنىسىن اشتى. بٸراق, بۇل اقىنداردىڭ بەرٸ بٸر شەڭبەردٸڭ ٸشٸندە – كەڭەستٸك قوعامنىڭ اياسىندا ٶلەڭ جازدى. ولار ەرتٷرلٸ ٶلەڭ ستيلٸنٸڭ يەسٸ, ٶز الدىنا جاڭا تىنىس, جاڭا بەت اشقان اقىندار بولعانىمەن, دەۋٸر-زامان تۇرعىسىنان بٸر كەزەڭنٸڭ ٶكٸلٸ سانالادى. ەندٸ بٸر تۇرعىدان ايتقاندا, ولار شەڭبەردٸڭ ٸشٸندە ٶز الدارىنا بٸر-بٸر بيٸگٸ بار اقىندار, ال شەڭبەردٸڭ سىرتىنان قاراعاندا بٸر كەزەڭنٸڭ اقىندارى سانالادى. بۇل, ەسٸرەسە, ولاردىڭ دٷنيەتانىمى مەن ٶلەڭ تۋرالى ەستەتيكالىق تٷسٸنٸگٸندە كٶرٸنٸس بەرەدٸ. تەۋەلسٸزدٸكتەن كەيٸن كٶپ دٷنيە ٶزگەرٸپ كەتتٸ. ەندٸ كەڭەستٸك دٷنيەتانىممەن, سودان تۋىنداعان ەستەتيكالىق تالعاممەن ٶمٸر سٷرۋدٸڭ مٷمكٸن ەمەس ەكەنٸ بەلگٸلٸ. مۇنى, ەسٸرەسە, ٶلەڭدٸ ٶتكەندەگٸ اقىنداردى جاتتاپ الىپ, سولارعا ەلٸكتەپ جازاتىن «اقىنسىماقتار» ەمەس, جٷرەكپەن, ٶز تٷيسٸگٸمەن جازاتىن اقىندار شىنايى سەزٸنەدٸ.
– جالپى, ٶلەڭ دەگەن نە ٶزٸ, سەزٸمدٸ سەلدەتۋ مە? جوق, ەلدە, قولعا قالام الىپ, ەۋەدەن اعىپ كەلگەن سٶزدەردٸ حاتقا تٷسٸرۋ مە?
– ٶلەڭ دەگەن, مەنٸڭ تٷسٸنٸگٸمدە, وي مەن سەزٸمنٸڭ ٷندەستٸگٸ. ەندٸ بٸر ماعىنادان ايتقاندا, جان دٷنيەڭ, رۋحىڭ ارقىلى سٶزگە ٶمٸر سىيلاۋ, سٶزدٸڭ تٸرٸلۋٸ. اقىلدىق تانىمىڭنىڭ تۇتقىنىنان بوساۋ. ٶلەڭ دەگەن – ٶنەر.
– سٸز ٶلەڭدٸ قالاي جازاسىز? شابىتتى شاقتاردى كٷتەسٸز بە?
– مەن ٶلەڭدٸ تٷيە بوتالاعانداي از جازامىن. ەر رەت ٶلەڭ جازاردا كٶكٸرەگٸمدە جينالىپ قالعان دٷنيەدە ەلدەبٸر ٶزگەرٸستەر ورىن الاتىنداي قاقتىعىس بولىپ, جاڭا بٸر دٷنيەلەر پايدا بولا باستاعانداي سەزٸلەدٸ. دەگبٸرسٸزدٸك باستالادى. سول كەزدە قولىما قالام الامىن دا, جازامىن. مەنٸڭشە, شابىت دەگەن جان دٷنيەڭنٸڭ بۇلتتاۋى. ونسىز ٶلەڭ جازا المايسىڭ.
– سٸزدٸڭ ٶلەڭدەرٸڭٸزدە ۇلتتىق يٸس جوق دەپ ايتىپ جٷر. بۇعان نە ايتار ەدٸڭٸز?
– «ۇلتتىق يٸس» دەگەن نە ٶزٸ? «بٸر كەزدە ايعا قاراپ ۇلىعان بٶرٸ ەدٸم, قانعا بٶككەن دالانىڭ ۇلى ەدٸم, ورحون مەنٸڭ مەكەنٸم, جۋساننىڭ يٸسٸن سەزەمٸن....» دەپ جازۋ نەمەسە ۇلتتىق سالت-دەستٷردٸ, تاريحتى, تانىم-تٷسٸنٸكتٸ, ت.ب. ۇيقاسقا تٷسٸرٸپ تاقپاقتاۋ ما?
ەگەر جوعارىداعىنى ەدەبيەتتەگٸ, پوەزيياداعى ۇلتتىق ەرەكشەلٸك دەپ تٷسٸنسەك, وندا قاتتى قاتەلەسەمٸز. جوعارىداعىداي تاقپاقتاۋ تەك «مەننٸڭ» ساياسي پوزيتسيياسى عانا. ول – ساياسات, پوەزييا ەمەس. «ۇلت» دەگەن اتاۋ ساياساتتان شىقتى. سول سالادا كٶپ قولدانىلعاننان كەيٸن, بٸزدە بەرٸن سونىڭ ٶلشەمٸنە, تٷسٸنٸگٸنە سالىپ ويلاۋ ەتەك الىپ تۇر. ايتالىق, «قازاق ۇلتى» دەگەن اتاۋدىڭ پايدا بولۋىنا ەكٸ عاسىردان ارتىق بولعان جوق. جوعارىداعى تاقپاقتاردى ٶلەڭ دەپ تٷسٸنسەك, ول قازاق ۇلت دەگەن اتاۋ پايدا بولعاننان بەرگٸ كەزەڭنٸڭ ايقاي ساياساتىمەن ٷندەسەتٸن شىعار. بٸراق, جالپى قازاقتىڭ كەلٸپ شىعۋىن, ەسٸرەسە, ونىڭ مەدەنيەتٸن تولىق كٶرسەتە المايدى. «قازاق ۇلتى» دەگەن اتاۋعا دەيٸن بٸز ۇزاق تاريحتى باستان كەشٸپ, مەدەنيەت جاراتتىق. بٸزدٸڭ رۋحاني كەلٸپ شىعۋىمىز جوعارىداعى تاقپاقتاپ جىلاپ-ەڭٸرەگەن كەزەڭنٸڭ بولمىسىنان ەلدەقايدا كٷردەلٸ. بٸزدٸڭ جان دٷنيەمٸز باسقالارعا ۇقسامايتىن كٶشپەندٸ ٶركەنيەتتەن تۋىنداپ, ورتالىق ازييانىڭ گەوگرافييالىق ورنالاسۋىنا ساي تٷركٸ, پارسى, اراب, ٷندٸ مەدەنيەت-فيلوسوفيياسىمەن تامىرلاسقان. بۇل كٷردەلٸلٸك جان دٷنيەنٸڭ پاراسات-پايىمىن تۇلعالايدى. ال ونداي كٷردەلٸ پاراسات-پايىمنىڭ يەسٸ بولعان حالىقتىڭ رۋحىن تەك قانا جىلاپ-ەڭٸرەگەن ەتٸپ كٶرسەتۋ – بەرٸسٸ اقىنسىماقتاردىڭ كٶپ دٷنيەدەن حابارى جوق بالالىعى, ارىسى ۇلتتىق پوەزييانىڭ قادٸرٸن تٷسٸرۋ بولار ەدٸ.
ٶلەڭ بٸر قاراعاندا جاي سٶزبەن ٶرٸلگەن مەتٸن بولعانىمەن, ول سەنٸڭ جەكە تۇلعا رەتٸندە كٸم ەكەنٸڭدٸ جەنە قانداي مەدەنيەتتٸڭ قاينار-كٶزٸنەن, تاريحتان تۋىنداعانىڭدى كٶرسەتٸپ تۇراتىن ٶنەر تۋىندىسى. سوندىقتان, ٶلەڭنەن «يٸس» يٸسكەگەندە اباي بولعان جٶن. بٸلە بٸلسەڭ, تٷبٸن تٷسٸنٸپ الماي جاتىپ كەسٸم جاساۋ ۇياتقا ۇرىندىرادى. مەنٸڭ پوەزييام تۋرالى سٶز بولىپ قالعان ەكەن, ايتايىن. «ساياباق» پوەمامدا مەن سٶزدٸ ابايدان باستادىم. شىعارما ابايدىڭ «سەگٸزاياق» ٶلەڭٸندەگٸ «جارتاسقا باردىم, كٷندە ايقاي سالدىم...» دەگەن تارماعىن ارى جالعاۋمەن باستالادى. پوەما ابايدىڭ تولعانىسىنىڭ جاڭا زامانداعى كٶرٸنٸسٸ سيياقتى. اباي قازاقتىڭ ساناسىنا بٷگٸن جالپىلىققا اينالعان وسى زامانعى ۇعىمدى كٸرگٸزگەن بٸرٸنشٸ ادام. ال وسى زامانعى ادامنىڭ ساناسىندا ۋاقىتتىڭ ٶزگەشە مەنٸ بار. پوەما وسى تٷيٸن نەگٸزٸندە ۋاقىتتى ٶزەك ەتەدٸ. مەن فيلوسوفييالىق ۋاقىتتىڭ قوزعالىس ٸشٸندەگٸ تۇراقتىلىعى سىندى قاراما-قارسىلىقتىڭ بٸرلٸگٸن تٷيٸن رەتٸندە قاراستىردىم. پوەمادا مىناداي جولدار بار:
تٷننٸڭ تولقىنى جارتاستى, قۇمدى جاعانى ۇرىپ
اق كٶبٸك ۋاقىت شاتىناپ سىنعان, شاشىراپ.
ٶتكەن مەن بٷگٸن – تولقىن, تولقيدى شايقالىپ
جاعادا جاتىر ۇلۋدىڭ قابىعى اعارعان.
كەلەشەك ۋاقىت – قۇم قايراڭدا جوعالعان,
ٸزدٸ جۇتقان,
نار تولقىن تٷنەكتەن-تٷنەككە شاپشىعان.
ٶزٸندە جۇتقان جاعادا –
قۇم قايراڭعا شانشىلعان...
ورتالىق ازييانىڭ گەوگرافييالىق ورنالاسۋىنا ساي بٸز شىعىس پەن باتىسقا تەڭدەي قاراعىشتاعان حالىقپىز نەمەسە ٶتكەلمٸز. بٸز شىعىس پەن باتىستى بٸردەي قابىلداپ, سٸڭٸرە الاتىن سانانىڭ يەسٸمٸز. مەدەنيەتٸمٸز بەن بولمىسىمىزدىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ دە وسىندا. جوعارىداعى تەڭٸزدٸڭ تولقىنى مەن جاعانىڭ مەڭگٸلٸك جاعالاسى بٸزدٸڭ رۋحاني دٷنيەمٸزدٸڭ اۋانىن اڭعارتادى. ال پوەمادا تٶبە كٶرسەتكەن قورقىت پەن اسانقايعى بٸزدٸڭ ەكٸ كەلبەتٸمٸز سيياقتى.... ەسٸلٸندە, شىعارما وسىنداي مەدەنيەتتٸڭ ٶزەگٸندە جاتقان مەيەكتٸ دٷنيەلەرگە تابان تٸرەۋٸ تيٸس. جالپى, شىعارماشىلىق دەگەن كٷردەلٸ بارىس. مۇنى ەستە ەستەن شىعارماۋ كەرەك. سوندىقتان ٶلەڭگە اتٷستٸ باعا بەرۋگە بولمايدى.
– جالپى, ەدەبيەتتٸڭ ەڭ بٸرٸنشٸ مٸندەتٸ كٶركەمدٸك پە, ەلدە شىندىق پا?
– ٶنەردە كٶركەمدٸك پەن شىندىقتىڭ ارا جٸگٸن انىق اجىراتۋ قيىن شارۋا. سەبەبٸ, ٶنەر يەسٸنٸڭ جان دٷنيەسٸندە بۇلار بٸتە قايناسىپ جاتقان تۇتاس دٷنيە (ەگەر شىعارماشىلىق ادام اقىلىن العا سالىپ, ٶنەردٸ مٷددەگە جىقباسا). ال ولار اجىرادى دەگەن سٶز – تۋىندى قۋاتى مەن قۇنى تۇرعىسىنان ەلسٸرەدٸ دەگەن سٶز. جوعارىداعى ەكەۋٸ الماس قىلىشتىڭ ەكٸ بەتٸ سيياقتى, ەكەۋٸ دە ورىپ تٷسەر جٷز ٷشٸن ٶمٸر سٷرەدٸ. ولاردى ٷندەستٸرەتٸن اقىننىڭ ەستەتيكالىق تالعامى.
– سىنشى رەتٸندە ايتىڭىزشى, دەل وسى كەزدەگٸ قازاق پوەزيياسى قالاي بولۋ كەرەك دەپ ويلايسىز?
– قازٸرگٸ قازاق پوەزيياسىندا العادايلىق پەن قارابايىرلىق قاتار ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر. مەن بٷگٸنگٸ قازاق پوەزيياسى العادايلىقتى العا سالىپ, قارابايىرلىقتان باس تارتا بٸلۋٸ تيٸس دەر ەدٸم. العادايلار ٶتكەن دەۋٸردٸڭ تالعامىمەن ٶمٸر سٷرۋدٸڭ قاجەتسٸز ەكەنٸن بٸلٸپ, باياۋ بولسا دا ٶزدەرٸنە تيٸستٸ جاڭا كەڭٸستٸككە قاراي بارا جاتىر. مەن ولاردان ٷلكەن ٷمٸت كٷتەمٸن. ال قارابايىرلار اۋىز ەدەبيەتٸن بەتكە الۋدا. ولاردان بٸردەڭە شىعادى دەپ ويلامايمىن. ولار مىقتاعاندا ەدەبي ورتانىڭ سانىن عانا تولتىرادى. ودان ارىعا بارا المايدى.
– قازٸرگٸ جاس اقىندار پوەزيياسىنداعى باستى كەمشٸلٸك نەدە?
– ەدەبيەتكە ەندٸ كەلٸپ, وڭ-سولىن جاڭادان تانىپ جاتقان جاستاردان ٶز باسىم كەمشٸلٸك ٸزدەمەس ەدٸم. ولاردى ەركٸنە قويا بەرۋ كەرەك. اعا بۋىن ولاردى ٶزٸنە قارسى قويماۋى, ٶزٸنٸڭ تۇرعىسىمەن باعالاماۋى تيٸس. جاستار دا اعا بۋىننان ارتىق دٷنيە كٷتپەگەنٸ جٶن. جاستاردىڭ مٸندەتٸ – ٶتكەننٸڭ ەلەسٸنەن تەزٸرەك قۇتىلىپ, ٶزٸنە تەن ٶلەڭ تٸلٸن تابۋعا جۇمىس ٸستەۋ. بٷگٸنگٸ جاستاردا سول تالپىنىس بار. بٸراق, ولاردىڭ تەزٸرەك اياقتانىپ, ٶز جولدارىن تاۋىپ كەتۋٸنە جاعداي جار بەرمەي جاتىر. ٶتكەنمەن ٶمٸر سٷرەتٸن ەدەبي ورتا ولارعا تالاپقا ساي نەر بەرە الماي تۇر. جاس اقىنداردىڭ جازعانىنان ەكٸۇدايلىق بايقالاتىنىنىڭ سەبەبٸ وسى. ەكٸۇدايلىق دەگەن داعدارىس دەگەن سٶز. وندا ۇزاق قالۋعا بولمايدى. تەزٸرەك بٸر باعىتتى ۇستانۋىڭ كەرەك. شىعارماشىلىق دەگەن ۇزاق قوردالانۋدى تالاپ ەتەتٸن بارىس. قوردالانۋ ٷشٸن نىسانا انىق بولۋ تيٸس. ەر شٶپتٸڭ باسىن بٸر شالساڭ, جۇمىسىڭدا نەتيجە بولمايدى.
كەڭەس قوعامى بولادى ەكەن, وندا ەركٸندٸكتٸڭ بولۋى مٷمكٸن ەمەس. بٸراق, سونداي قوعامدا دا جاقسى دٷنيە جازعان اقىندار بولدى. ايتالىق, شىعىس ەۋروپا ەلدەرٸنٸڭ اقىندارى كەڭەس اقىندارىنان باسقاشا جازدى. ولار باسىندا بوستاندىعى جوق رۋحاني قۇلدىقتاعى ادامنىڭ بولمىسىن اشا بٸلدٸ. بٸزدٸڭ پوەزييادا ونداي ەرەكشەلٸك باسىمدىق العان جوق. مۇنىڭ سەبەبٸن مەن ۇلتتىق كٶڭٸل-كٷيدٸڭ اۋانىنان دەپ بٸلەمٸن. بٸزدٸڭ قوعامدىق جاعدايىمىز شىعىس ەۋروپا حالىقتارىنىڭ جاعدايىنا ۇقساس بوداندىققا جاقىن تۇرسا دا, ول تۋرالى تانىم-تٷسٸنٸك باسقاشالاۋ بولدى. بٸزدەگٸ تٷسٸنٸك سول تۇستاعى ورىس اقىندارىنىڭ كٶڭٸل-كٷيٸ, تانىم-تٷسٸنٸگٸنە جاقىن كەلەدٸ. ورىستار «كەڭەس مەدەنيەتٸن جاساۋشى, وزىق ۇلتپىز» دەگەن تٷسٸنٸكپەن ٶمٸر سٷردٸ. ولاردىڭ ەدەبيەتٸندە, پوەزيياسىندا بەرٸنە تٶبەدەن قارايتىن وسى تانىم ٷستەمدٸك قۇردى. بٸزدٸڭ پوەزييا سودان شابىت الىپ, سول تۇرعىنى ساقتادى.
– قازاق ەدەبەتٸنٸڭ سىنى سىن كٶتەرە مە?
– ەدەبيەت سىنى ٶتكەندٸ ساراپتاپ, بٷگٸنگە تالداۋ جاساپ, بولاشاققا كٶز تاستاپ وتىرۋعا تيٸس. بٷگٸنگٸ قازاق ەدەبيەتٸندە ونداي سىن بار دەپ ويلامايمىن. بٸز ٶتكەندٸ ساراپتاۋدىڭ ورنىنا وعان شاڭ جۋىتپاۋعا تىرىسامىز. بٷگٸندٸ سونىڭ اۋانىنا جىققىمىز كەلەدٸ. ال ەرتەڭ تۋرالى مٷلدە ايتپايمىز. سەبەبٸ, بٷگٸندٸ بٸلمەگەندٸكتەن, ەرتەڭ تۋرالى ايتا المايمىز. بۇل توقىراۋدىڭ بەلگٸسٸ. كەڭەس ەدەبيەتٸنٸڭ سىنىنىڭ جالعان, مىلجىڭ تۇسىن بٸر شەتكە ىسىرىپ تاستاپ, جاقسى جاقتارىن قابىلداۋعا بولار ەدٸ. ونى باتىس ەدەبيەتٸنٸڭ تٷسٸنٸكتەرٸمەن ۇشتاستىرا بٸلسەك, ۇتپاساق, ۇتىلمايمىز. ايتالىق, باتىستىڭ ماركستٸك باعىتتاعى ەدەبيەت سىنىنىڭ كٶزقاراستارىندا ٶمٸرشەڭ تۇستار بار. سونى نەگە كەڭەس ەدەبيەت سىنىنىڭ ولقىلىعىنىڭ ورنىن تولىقتىرۋ نەگٸزٸندە پايدالانباسقا. جالپى, قۋاتتى ەدەبي سىن بولۋ ٷشٸن اشىق الاڭ بولۋى تيٸس. اشىق الاڭدى جاسايتىن ۇلتتىڭ ويانۋى. ويانعان ۇلت زاماننىڭ تالابىن ىرىقسىز ەمەس, ىرىقتىلىقپەن قابىلدايدى, ٶزگەرٸسكە ٶزٸ بارادى جەنە وعان دايىن بولادى. بٸزگە سول جەتٸسپەيدٸ.
– قازاق كەڭەس ەدەبيەتٸنە تولىقتاي باعا بەرٸلدٸ دەپ ويلايسىز با, بٸز تەك ولاردى ماقتاۋدان اسپاي جٷرگەن سيياقتىمىز...
– قازاق كەڭەس ەدەبيەتٸنە باعانى ەدەبيەت تاريحى بەرەدٸ. بٸراق, بٸر ايتا كەتەتٸن جاعداي, يدەولوگييالىق قوعامنىڭ تۋىندىسى رەتٸندە كەڭەس ەدەبيەتٸ تەورييالىق تۇرعىدان ەلدەقاشان ورنىنا قويىلعان. كەڭەس قوعامى وعان «سوتسياليستٸك رەاليزم» دەپ ات قويدى, باسقالار «ساياساتتىڭ شەڭبەرٸ ٸشٸندەگٸ ەدەبيەت» دەپ اتادى. بۇنى دا باعا رەتٸندە قابىلداۋعا بولادى. جەكەلەگەن شىعارمالار تۋرالى ەلٸ دە جەتكٸزٸپ ايتا الماي جاتقان تۇسىمىز بولۋى مٷمكٸن, بٸراق, ولار كٶپ دٷنيەنٸ ٶزگەرتە المايدى دەپ ويلايمىن. سەبەبٸ, ٷلكەن اۋانى بەلگٸلٸ عوي.
– ارمانداپ كٶرەلٸكشٸ, كەڭەس كەزٸندە ەدەبي ەركٸندٸك بولسا, قازاق ەدەبيەتٸ نەلەردٸ قامتىپ, نەنٸ جازار ەدٸ?
– كەڭەس قوعامى بولادى ەكەن, وندا ەركٸندٸكتٸڭ بولۋى مٷمكٸن ەمەس. بٸراق, سونداي قوعامدا دا جاقسى دٷنيە جازعان اقىندار بولدى. ايتالىق, شىعىس ەۋروپا ەلدەرٸنٸڭ اقىندارى كەڭەس اقىندارىنان باسقاشا جازدى. ولار باسىندا بوستاندىعى جوق رۋحاني قۇلدىقتاعى ادامنىڭ بولمىسىن اشا بٸلدٸ. بٸزدٸڭ پوەزييادا ونداي ەرەكشەلٸك باسىمدىق العان جوق. مۇنىڭ سەبەبٸن مەن ۇلتتىق كٶڭٸل-كٷيدٸڭ اۋانىنان دەپ بٸلەمٸن. بٸزدٸڭ قوعامدىق جاعدايىمىز شىعىس ەۋروپا حالىقتارىنىڭ جاعدايىنا ۇقساس بوداندىققا جاقىن تۇرسا دا, ول تۋرالى تانىم-تٷسٸنٸك باسقاشالاۋ بولدى. بٸزدەگٸ تٷسٸنٸك سول تۇستاعى ورىس اقىندارىنىڭ كٶڭٸل-كٷيٸ, تانىم-تٷسٸنٸگٸنە جاقىن كەلەدٸ. ورىستار «كەڭەس مەدەنيەتٸن جاساۋشى, وزىق ۇلتپىز» دەگەن تٷسٸنٸكپەن ٶمٸر سٷردٸ. ولاردىڭ ەدەبيەتٸندە, پوەزيياسىندا بەرٸنە تٶبەدەن قارايتىن وسى تانىم ٷستەمدٸك قۇردى. بٸزدٸڭ پوەزييا سودان شابىت الىپ, سول تۇرعىنى ساقتادى. ۇلت رەتٸندە قاقپايلانىپ جاتقانىمىزدى, تٸلٸمٸزدٸڭ, دٸلٸمٸزدٸڭ قۇلدىراپ بارا جاتقانىن بٸلٸپ, كٶڭٸلٸمٸزگە قاياۋ تٷسٸپ تۇرسا دا, ەلگٸ تانىمنان باس تارتىپ, باسقا تۇرعىنى ۇستانا العامىز جوق. بٸزدٸڭ شىعارمامىز مەن بولمىسىمىزدىڭ اراسىندا جٸك تۇردى. شىعىس ەۋروپا ەلدەرٸنٸڭ اقىندارى ەلگٸ قوعامدىق كٶڭٸل-كٷيدٸ جەكە تۇلعانىڭ بولمىسىنا سٸڭٸرە وتىرىپ جازدى. ولار بٶلشەكتەنگەن جوق. سودان دا جازعاندارى شىنايى شىقتى. ونداي ەۋەندە ساياساتتىڭ سالقىنى از, ەركٸندٸك, ەسٸرەسە قييال ەركٸندٸگٸ باسىم بولدى. ەگەر ارمانداساق, ٶتكەن كٷن قايتا كەلسە, قازاق پوەزيياسىندا وسىنداي ٶلەڭدەر جازىلۋى مٷمكٸن.
– بٸزدٸڭ ەدەبي ورتا ٷنسٸز وتىرعانىمەن, سٸزدٸڭ ٶلەڭدەرٸڭٸزدٸڭ قىتاي مەن ەۋروپا باسىلىمدارىندا جارىق كٶرۋٸ, باعالانۋى قازاق ەدەبيەتٸ ٷشٸن ٷلكەن جەتٸستٸك. مۇنى قازق ەدەبيەتٸنٸڭ ەلەمدٸك ەدەبيەت شىڭىن باعىندىرۋعا جاساعان العاشقى قادامى دەپ ەسەپتەۋٸمٸزگە بولادى. ولاردىڭ سٸزدٸڭ پوەزيياڭىزدى ۇناتۋىنىڭ سەبەبٸ نەدە?
– باتىستىقتاردىڭ مەنٸڭ پوەزييامدى قابىلداۋىنىڭ بٸرنەشە سەبەبٸ بار دەپ ويلايمىن. بٸرٸنشٸدەن, باتىس ەدەبيەتٸندە دەستٷرلٸك ەدەبيەت جەنە مودەرنيستٸك ەدەبيەت دەگەن ۇعىم بار. مەنٸڭ ٶلەڭدەرٸم مودەرنيستٸك مەتٸنگە جاتادى. باتىستىقتار ودان بٷگٸنگٸ جەنە كەشەگٸ مەنٸڭ (سونداي-اق, مەن جاساپ جاتقان اۋماقتاعى ادامداردىڭ) رۋحاني بەينەمدٸ, ەستەتيكالىق بولمىسىمدى جاتسىنباي وقي الادى. ەكٸنشٸدەن, مەنٸڭ ٶلەڭدەرٸم مودەرنيزمنەن پوستمودەرنيزمگە سەتتٸ ٶتكەن شىعارمالاردىڭ ساناتىنا جاتادى. ونى وقىعان ادام, ەسٸرەسە, پوستمودەرنيستٸك تالعامنىڭ يلەۋٸنە ەرٸك بەرگەن بٷگٸنگٸ باتىستىقتار ٶزدەرٸ ۇمىت قالدىرعان ەلدەبٸر دٷنيەلەردٸڭ جاڭا مٷمكٸندٸگٸن كٶرگەن سيياقتانادى. ٷشٸنشٸدەن, باتىستىقتار قازاق ەدەبيەتٸن دەستٷرلٸك جەنە كەڭەستٸك ەدەبيەت دەپ تٷسٸنەدٸ. ال مەنٸڭ ٶلەڭدەرٸم ولار ٷشٸن كٷتپەگەن نەرسە. بۇل دا ولاردى ويلاندىرادى. وسىنداي سەبەپتەر بار بولۋى مٷمكٸن.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
ەڭگٸمەلەسكەن ىقىلاس شالعىنباي.
