تولقىن مۇقامباەۆا,
«سۇڭقار» مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ باس دەرٸگەرٸ
– قازٸر حالىقتىڭ كٶپ بٶلٸگٸ جەكەمەنشٸك ەمدەۋ ورتالىقتارىنا قارالۋدى قۇپ كٶرەدٸ. كەيبٸر اۋرۋ جانداردى مەملەكەتتٸك اۋرۋحانالاردىڭ ٶزٸ تەكسەرٸلۋدەن ٶتۋ ٷشٸن جەكەمەنشٸك ەمدەۋ ورتالىقتارىنا جٸبەرٸپ جاتادى. مۇنىڭ سەبەبٸ نەدە دەپ ويلايسىز?
– بۇل ەمدەلۋشٸلەرگە ۇسىنار قىزمەتتٸڭ ساپالىعىنا بايلانىستى. بٸرٸنشٸدەن, جەكەمەنشٸك مەديتسينا ورتالىقتارى اقىلى قىزمەت كٶرسەتكەندٸكتەن, بار جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ٶز مويىندارىنا الادى. ناۋقاستىڭ ۋاقىتتان ۇتىلماۋىنا, دياگنوزىنىڭ ەرتە انىقتالىپ, تەزٸرەك ەمدەلۋٸنە جول نۇسقايدى.ەرينە, بارلىق جەكەمەنشٸك ەمدەۋ ورتالىقتارى بٸردەي ەمەس. بٸرٸنٸڭ ماماندارى تاپشى بولسا, تاعى بٸرٸنٸڭ تەحنيكالىق بازاسى جەتكٸلٸكسٸز بولىپ جاتادى. قاراپايىم حالىق ٷشٸن مەديتسينانىڭ تەگٸن بولعانى تيٸمدٸ. مەملەكەت مەديتسينا سالاسىنا قىرۋار قارجى بٶلٸپ كەلەدٸ. ەربٸر قازاقستاندىقتىڭ تەگٸن ەم الۋعا قۇقى بار بولعانىمەن, دەر ۋاقىتىندا ەمدەلۋلەرٸنە كٶپتەگەن كەدەرگٸلەر بار...
– جەكەمەنشٸك مەديتسينا ورتالىقتارىنىڭ كٶبەيۋٸ ٶزارا بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىردى ما?
– قاي سالادا بولسا دا, بەسەكەستٸك بولعانى دۇرىس. سوندا عانا ساپالى قىزمەت كٶرسەتۋ قالىپتاسادى. مەديتسيناداعى جاڭا قۇرىلعىلار, تەكسەرۋ اپپاراتتارى, بٸلٸكتٸ ماماندار شوعىرلانعان ورتالىقتاردىڭ ٶز بەسەكەلەستەرٸنەن باعى ٷستەم بولارى انىق.
[caption id="attachment_11557" align="alignright" width="444"]
– بەسەكەلەستٸكتٸڭ ارتۋى ەمدەۋ باعاسىنىڭ ارزانداۋىنا ەسەر ەتە مە?
– ەرينە, ٶزٸندٸك ەسەرٸ بولادى. «سۇڭقار» ورتالىعىنىڭ باسشىلىعى جەنە دەرٸگەرلەر قۇرامى ماۋسىم سايىن ارنايى مونيتورينگ جٷرگٸزٸپ وتىرادى. بٸزدٸڭ ورتالىق حالىقتىڭ ورتا جەنە تٶمەنگٸ توبىنا قىزمەت كٶرسەتەتٸندٸكتەن, باعانىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە كٶڭٸل اۋدارادى. ٶزگە ورتالىقتاردىڭ باعاسىنان سەل دە بولسا ارزانىراق ەكەنٸن بٸزگە كەلەتٸندەردٸڭ كٶپتٸگٸنەن دە اڭعارۋعا بولاتىن شىعار. ۋزي, كت, مرت سەكٸلدٸ اسا قاجەتتٸ قۇرىلعىلاردان تەكسەرۋدەن ٶتۋ شامالى بولسا دا ارزان ەكەنٸن بەرٸ ايتىپ جاتادى. دەگەنمەن, باعا ٷنەمٸ بٸرقالىپتا بولمايدى. ەكونوميكالىق ٶزگەرٸستەر, ەلەۋمەتتٸك سالالارداعى باعانىڭ ٶسٸمٸ, دەۆالۆاتسييا باعانى بارىنشا ارزانداتۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيتٸنٸ تٷسٸنٸكتٸ.
بۇنىڭ بٸر سەبەبٸ, قازٸر مىقتى مامانداردىڭ باسىم بٶلٸگٸ جەكەمەنشٸك ەمحانالاردا قىزمەت ەتەدٸ. سەبەبٸ, مۇنداعى ايلىق مٶلشەرٸ مەملەكەتتٸك ەمحانالاردان ەكٸ-ٷش ەسە جوعارى. بٸز قاي اۋرۋحانادا قانداي بٸلٸكتٸ دەرٸگەر بار ەكەنٸن ەستٸگەن سوڭ, ولاردى ٶز ورتالىعىمىزعا جۇمىسقا شاقىرامىز. وعان ٶزٸنٸڭ جالپى كٸرٸسٸنەن جوعارى ايلىق تٶلەيتٸنٸمٸزدٸ ايتامىز. مەملەكەتتٸك ەمحاناداعى تۇراقتى الاتىن جالاقىسى مەن سىرتتاي ناۋقاستاردىڭ «راحمەت ايتۋىنان» تٷسەتٸن كٸرٸسٸن قوسقاندا قانشا تابادى, بٸز ناقتىلى بٸلٸپ, ودان جوعارى جالاقى بەرەتٸنٸمٸزدٸ ايتامىز. نارىق زامانىندا كٸمدە بولسا قولايلى ۇسىنىستان باس تارتپايدى.
– بٸلٸكتٸ مامانداردى تابۋ قيىن ەمەس پە?
– باعانا بٸر سٶزٸڭٸزدە مەملەكەتتٸك اۋرۋحانالارداعى ماماندار اۋرۋ ادامداردىڭ دياگنوزىن بٸلۋ ٷشٸن جەكەمەنشٸك ەمحانالاردان تەكسەرٸلۋدەن ٶتۋگە جٸبەرەتٸندٸگٸن ايتىپ قالدىڭىز. بۇنىڭ بٸر سەبەبٸ, قازٸر مىقتى مامانداردىڭ باسىم بٶلٸگٸ جەكەمەنشٸك ەمحانالاردا قىزمەت ەتەدٸ. سەبەبٸ, مۇنداعى ايلىق مٶلشەرٸ مەملەكەتتٸك ەمحانالاردان ەكٸ-ٷش ەسە جوعارى. بٸز قاي اۋرۋحانادا قانداي بٸلٸكتٸ دەرٸگەر بار ەكەنٸن ەستٸگەن سوڭ, ولاردى ٶز ورتالىعىمىزعا جۇمىسقا شاقىرامىز. وعان ٶزٸنٸڭ جالپى كٸرٸسٸنەن جوعارى ايلىق تٶلەيتٸنٸمٸزدٸ ايتامىز. مەملەكەتتٸك ەمحاناداعى تۇراقتى الاتىن جالاقىسى مەن سىرتتاي ناۋقاستاردىڭ «راحمەت ايتۋىنان» تٷسەتٸن كٸرٸسٸن قوسقاندا قانشا تابادى, بٸز ناقتىلى بٸلٸپ, ودان جوعارى جالاقى بەرەتٸنٸمٸزدٸ ايتامىز. نارىق زامانىندا كٸمدە بولسا قولايلى ۇسىنىستان باس تارتپايدى. «سۇڭقاردا» بارلىق قۇرىلعىلار جاڭارعان, جاڭا كومپيۋتەرلٸك باعدارلامالارمەن جابدىقتالعان, وتىراتىن كابينەتٸ دە ٶزگەشە. مۇندا ايلىق ۋاقىتتى تٶلەنەدٸ ەرٸ قانشا ەڭبەك ەتتٸ, سوعان ساي جالاقى الادى. قىسقاسى, ۋايىمسىز جۇمىس ٸستەۋٸنە مٷمكٸندٸك بار. ەمدەلۋشٸلەر ماعان راحمەت ايتىپ, بٸردەڭە بەرەر مە ەكەن دەگەن وي قييالدارىنا كٸرٸپ-شىقپايدى.
– حالىقتىڭ كٶپ بٶلٸگٸ دەرٸگەرلەرگە اقشا بەرمەسەڭ, دۇرىس قارامايدى دەپ ويلايدى. مەملەكەتتٸك ەمحانالاردا ەمدەلۋشٸلەر دەرٸگەرلەرگە «راحمەت» ايتىپ, جاقسى كٶڭٸل بٶلۋٸن ٶتٸنەدٸ. سٸزدەردٸڭ ورتالىققا كەلٸپ ەمدەلەتٸندەردە مۇنداي ٷردٸس جوق شىعار?
– مەن «سۇڭقار» ورتالىعىنىڭ بٸر بٶلٸمشەسٸنٸڭ باس دەرٸگەرٸ رەتٸندە, ناۋقاستاردىڭ تەزٸرەك ەمدەلٸپ شىعۋىنا قاتتى كٶڭٸل بٶلەمٸن. ەمدەلۋگە كەلگەندەردٸ ەرتٸپ جٷرٸپ, دەرٸگەرلەردەن ول كٸسٸلەرگە كٶڭٸل بٶلۋٸن سۇرايمىن. سونداي سەتتەردە كەيبٸر ناۋقاس كٸسٸلەر ماعان راحمەتٸن جاۋدىرىپ, اقشا ۇسىنىپ جاتادى. مۇنداي جاعداي كٶپ كەزٸگەتٸنٸن نەسٸن جاسىرايىن. مەن ول كٸسٸلەرگە مەن-جايدى تٷسٸندٸرٸپ, بٸزدٸڭ جەكەمەنشٸك ورتالىق ەكەنٸمٸزدٸ, ەم ٸزدەگەندەرگە اقىلى تٷردە قىزمەت كٶرسەتەتٸنٸمٸزدٸ ايتىپ, ولاردىڭ بٸزدٸڭ ساپالى كٶمەك كٶرسەتۋٸمٸزگە اقى تٶلەپ قويعاندارىن تٷسٸندٸرەمٸن. بٸزدٸڭ دەرٸگەرلەر ناۋقاستارعا قىزمەت كٶرسەتكەنٸ جەنە قانشالىقتى ٶنٸمدٸ جۇمىس ٸستەگەنٸنە قاراي, پايىزدىق ەسەپپەن ايلىق الادى. ولارعا ٶزدەرٸنٸڭ ايلىقتارى دا جەتكٸلٸكتٸ.
– ورتالىقتا ەمدەلۋشٸلەرگە قانداي جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرىلعان?
– بٸزگە ٷنەمٸ كەلٸپ ەمدەلەتٸندەر ارنايى جەڭٸلدٸك كارتوچكالارىن پايدالانا الادى. الماتىداعى التى بٶلٸمشەنٸڭ قاي-قايسىسىنا كەلسە دە, ٶزارا كومپيۋتەرلٸك جٷيە ارقىلى اتى-جٶندەرٸ ساقتالىپ, كەلەر جولى كەلگەندە بەلگٸلٸ مٶلشەردە ارزان تەكسەرۋدەن ٶتەدٸ. بۇدان بٶلەك, زەينەتكەرلەرگە, مٷگەدەكتەر مەن كٶپ بالالى جاندارعا, ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن وتباسى مٷشەلەرٸنە ماماندارمەن اقىلداسا وتىرىپ, جەڭٸلدٸكتەر جاسايمىز. باس دەرٸگەردٸڭ 20 پايىز مٶلشەردە ارزانداتۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار, ودان بٶلەك, باسشىلىق 20 پايىز جەڭٸلدٸك بەرەدٸ. كەيدە الىس اۋدانداردان كەلگەن, جاعدايى شىنىمەن دە تٶمەن كٸسٸلەرگە وسى جەڭٸلدٸكتەردٸ بەرەمٸز. كەڭەس بەرەتٸن دەرٸگەرلەرگە كٸرٸپ, اقىسىز قىزمەت كٶرسەتۋٸن ٶتٸنەمٸز. مۇنداي ۇسىنىستان باس تارتقان بٸردە-بٸر دەرٸگەردٸ كٶرگەم جوق. حالىقتىڭ جاعدايى بەرٸنە تٷسٸنٸكتٸ عوي. مۇنان سىرت, قانت ديابەتٸجەنە بٷيرەك اۋرۋىمەن اۋىراتىن ناۋقاستارعا جىل سايىن بٸرنەشە كٷن اشىق ەسٸك كٷنٸن ٶتكٸزەمٸز. اۋرۋدىڭ بۇل تٷرلەرٸ ەل اراسىندا كەڭ تاراعانىن ەسەپكە الا وتىرىپ, وسى قادامعا بارىپ وتىرمىز. ولاردى تەگٸن تەكسەرۋدەن ٶتكٸزٸپ, قالاي ەمدەلۋ كەرەكتٸگٸن, قانداي دەرٸ-دەرمەك قولدانۋعا بولاتىنىن ايتامىز. يۋۇل اۋرۋعا جاڭادان شالدىققاندار بولسا, تەزٸرەك جازىلۋىنا سەپتەسەمٸز. اۋرۋى اسقىنعاندار بولسا, تاعى قانداي تەكسەرۋلەردەن ٶتۋگە تيٸستٸگٸن ەسكەرتەمٸز.
– ەگەر سٸزدٸ باسقا ەمدەۋ ورتالىقتارى جاقسى ۇسىنىسپەن شاقىرسا, بارار ما ەدٸڭٸز?
– بٸرنەشە مەرتە ونداي ۇسىنىستاردىڭ بولعانىن نەسٸن جاسىرايىن. تٸپتٸ وسىنداعى ايلىعىمنان جوعارى جالاقى ۇسىنعاندار دا بولدى. مەن بەرٸنەن باس تارتتىم. ەۋەلٸ, ادامدا نىساپ بولۋى كەرەك. سودان كەيٸن بٸرٸن بٸرٸ سىيلايتىن, ەركٸم ٶز جاۋاپكەرشٸلٸگٸن بٸلەتٸن ۇجىم بولعانى جٶن. بٸزدٸڭ ۇجىمنىڭ بەرەكە-بٸرلٸگٸ, باسشىلىقتىڭ ادامگەرشٸلٸگٸ مەن شىنايىلىعى مۇندا قىزمەت ەتەتٸندەر ٷشٸن باستى تابىس دەپ ويلايمىن. «سۇڭقاردىڭ» الماتى قالاسىندا 6 بٶلٸمشەسٸ بار. وسى بٶلٸمشەلەردە 700-گە جۋىق ادام قىزمەت كٶرسەتەدٸ. ولار ٶز جۇمىستارىنان ايىرىلىپ قالماۋ ٷشٸن ۇمتىلادى. وسىنشا كٶپ ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان ۇيىم قاي جاعىنان الساق تا ٶزگەلەردەن وق بويى وزىق. كٷن سايىن, اي سايىن, جىل سايىن جاڭا جوسپارلار قۇرىپ, ونى جٷزەگە اسىرعانشا اسىعامىز.
سونداي-اق, بٸزدە بەرٸ زاڭ شەڭبەرٸندە جۇمىس اتقارادى. قانشا ايلىق الساڭ دا, تولىقتاي كٶرسەتٸلٸپ, زەينەتاقى قورى مەن تيٸستٸ سالىقتار تٶلەنەدٸ. باسقا جەردٸڭ كٶبٸندە ايلىعىڭدى از كٶرسەتٸپ, ٷستەمەاقىنى جاسىرىن كاسسا ارقىلى بەرەدٸ. ماعان ونداي زاڭسىزدىقتار ۇنامايدى.
– دەرٸگەرلٸك كەڭەس بەرۋ كٶپ جەردە 5-7 مىڭ تەڭگە مٶلشەرٸندە ەكەن. كەيبٸر ورتالىقتاردا دەرٸگەرلەردٸڭ عىلىمي دەرەجەسٸنە قاراي ەرتٷرلٸ باعا قويىلادى. پروفەسسورلاردان كەڭەس الۋ قاتارداعى دەرٸگەرلەرگە قاراعاندا قىمباتىراق. سٸزدەردە بۇل جاعى قالاي شەشٸلگەن?
– بٸزدە ونداي الا-قۇلالىق جوق, دەرٸگەرلەردٸڭ العاشقى كەڭەسٸ3000 تەڭگە, قايتالاي كەڭەس بەرۋ 2500 تەڭگە. بۇل باعا دەرٸگەرلەردٸڭ اتاق-دەرەجەسٸنە قاتىسسىز, بەرٸنە ورتاق.
– دەرٸگەرلەرگە قانداي تالاپتار قوياسىز?
– الدارىنا كەلگەن ەربٸر كٸسٸمەن جىلى سٶيلەسۋٸن, داۋىس كٶتەرٸپ سٶيلەمەۋٸن, كٸشپەيٸل بولۋىن تالاپ ەتەمٸن. ەمدەلۋشٸلەر بٸزگە قانداي زەرۋ بولسا, بٸزدٸڭ دە ولارعا مۇقتاج ەكەنٸمٸزدٸ تٷسٸندٸرەمٸن. جالعان دياگنوز قويۋعا بولمايتىنىن, ەر ادام – جەكە تۇلعا ەكەنٸن, ەمدەلۋشٸنٸڭ جاعدايىنا قاراي وتىرىپ, تيٸستٸ ەم-شارا بەكٸتۋدٸ ۇمىتپاۋىن, باسى ارتىق شىعىنعا جول بەرمەۋٸن ەسكەرتٸپ وتىرامىز. ورتالىق تۋرالى ەر ەمدەلۋشٸنٸڭ جىلى پٸكٸر ايتۋىنا ىقپال جاساۋ باستى ۇستانىمىمىز. ەم ٸزدەگەندەردٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىعا الساق, ەڭبەگٸمٸزدٸڭ ەش كەتپەگەنٸ.
ەڭگٸمەلەسكەن ت. تاڭجارىق.
