جاز كەلسە بولدى, كٷننٸڭ شۋاعىن اڭسايتىندار كٶبەيەدٸ. الايدا سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا اپتاپ ىستىق بۇرىنعىدان جيٸلەپ, اۋا تەمپەراتۋراسى كەي ٶڭٸرلەردە 40-45 گرادۋسقا دەيٸن جەتٸپ جٷر, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
مۇنداي اۋا رايى تەك جايسىزدىق تۋعىزبايدى. دەرٸگەرلەردٸڭ ايتۋىنشا, ىستىق ادامنىڭ جٷرەك-قانتامىر جٷيەسٸنە اۋىر سالماق تٷسٸرٸپ, قان قىسىمىن ٶزگەرتەدٸ, اعزانى سۋسىزداندىرادى جەنە كٷن ٶتۋ قاۋپٸن بٸرنەشە ەسە ارتتىرادى.
دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ددۇ) مەلٸمەتٸنە سەيكەس, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ سالدارىنان ىستىق تولقىندارى جيٸلەپ كەلەدٸ. سونىڭ كەسٸرٸنەن ەلەمدە جىل سايىن جٷزدەگەن مىڭ ادام ٶمٸرٸمەن قوشتاسادى. ەسٸرەسە قارتتار, بالالار, جٷكتٸ ەيەلدەر مەن سوزىلمالى اۋرۋى بار ادامدار قاۋٸپ توبىندا.
ەندەشە اپتاپ ىستىقتان قالاي قورعانۋعا بولادى? Dalanews تٸلشٸسٸ مامانداردىڭ كەڭەسٸ مەن كٶپشٸلٸك بٸلە بەرمەيتٸن قىزىقتى دەرەكتەردٸ جيناقتادى.
كٷننٸڭ ەڭ قاۋٸپتٸ ۋاقىتى قاي مەزگٸل?
كٶپشٸلٸك ٷشٸن تاڭعى نەمەسە كەشكٸ ۋاقىتتىڭ جايلى ەكەنٸ بەلگٸلٸ. ال دەرٸگەرلەردٸڭ ايتۋىنشا, ساعات 11:00 مەن 17:00 ارالىعى كٷننٸڭ ەڭ قاۋٸپتٸ كەزەڭٸ سانالادى. دەل وسى ۋاقىتتا ۋلتراكٷلگٸن سەۋلەلەردٸڭ بەلسەندٸلٸگٸ ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتەدٸ.
ەگەر دەل وسى ۋاقىتتا كٶشەگە شىعۋ قاجەت بولسا, كٶلەڭكەمەن جٷرۋگە تىرىسىڭىز. باس كيٸمسٸز ۇزاق ۋاقىت كٷن استىندا جٷرۋ كٷن ٶتۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن.
بٸر قىزىعى, تٸكەلەي كٷن سەۋلەسٸنٸڭ استىندا تۇرعان ادامنىڭ دەنەسٸ كٶلەڭكەدە تۇرعان ادامعا قاراعاندا 10-15 گرادۋسقا ارتىق جىلۋدى سەزٸنۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان اۋا تەمپەراتۋراسى 35 گرادۋس بولسا دا, اعزا ەلدەقايدا جوعارى تەمپەراتۋرانى قابىلدايدى.
شٶلدەگەنشە كٷتپەڭٸز
ادامداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ سۋ ٸشۋدٸ تەك شٶلدەگەن كەزدە عانا ەسٸنە الادى. بٸراق ماماندار مۇنى قاتە ەدەت دەپ ەسەپتەيدٸ. شٶلدەۋ سەزٸمٸ پايدا بولعان كەزدە اعزا سۇيىقتىقتىڭ بەلگٸلٸ بٸر بٶلٸگٸن جوعالتىپ ٷلگەرەدٸ. سوندىقتان ىستىق كٷندەرٸ سۋدى از-ازدان, بٸراق جيٸ ٸشكەن دۇرىس.
ددۇ ماماندارى كٷنٸ بويى كەمٸندە 2-3 ليتر سۋ ٸشۋدٸ, ال ۇزاق ۋاقىت دالادا جٷرگەن جاعدايدا بۇل مٶلشەردٸ ارتتىرۋدى ۇسىنادى. گازدالعان تەتتٸ سۋسىندار, كٷشتٸ كوفە جەنە الكوگول سۋسىزدانۋدى كٷشەيتۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان اپتاپ كٷندەرٸ قاراپايىم اۋىز سۋ ەڭ دۇرىس تاڭداۋ سانالادى.
كيٸمٸڭٸز سٸزدٸ سالقىنداتا دا, قىزدىرا دا الادى
جازدا سەن ٷشٸن قارا تٷستٸ كيٸم كيەتٸندەر از ەمەس. بٸراق فيزيكا زاڭدارى بويىنشا قارا تٷس كٷن سەۋلەسٸن كٶبٸرەك سٸڭٸرەدٸ.
سول سەبەپتٸ دەرٸگەرلەر مەن كليمات ماماندارى:
- اق نەمەسە اشىق تٷستٸ كيٸم تاڭداۋعا;
- كەڭ پٸشٸلگەن كيٸم كييۋگە;
- ماقتا, زىعىر, ۆيسكوزا سەكٸلدٸ تابيعي ماتالاردى پايدالانۋعا كەڭەس بەرەدٸ.
ال باس كيٸم تەك سەندٸك اكسەسسۋار ەمەس. ول كٷن ٶتۋٸنٸڭ الدىن الاتىن ەڭ قاراپايىم قۇرالداردىڭ بٸرٸ.
ٷيدٸ سالقىنداتۋدىڭ قاراپايىم تەسٸلدەرٸ
كٶپ ادام ٷي ىسىپ كەتكەندە بارلىق تەرەزەنٸ اشىپ تاستايدى. بٸراق بۇل ەردايىم تيٸمدٸ ەدٸس ەمەس. ەگەر سىرتتاعى اۋا ٷيدٸڭ ٸشٸنەن ىستىق بولسا, اشىق تەرەزە بٶلمەنٸ ودان ەرٸ قىزدىرادى.
سوندىقتان ماماندار:
- كٷن قاتتى قىزعان كەزدە پەردە نەمەسە جاليۋزيدٸ جابۋدى;
- تەرەزەلەردٸ كٷن باتقاننان كەيٸن عانا اشۋدى;
- قاجەتسٸز ەلەكتر قۇرىلعىلارىن ٶشٸرۋدٸ;
- كونديتسيونەر بولماسا, جەلدەتكٸشپەن بٸرگە مۇز سالىنعان ىدىس قويۋدى ۇسىنادى.
بۇل بٶلمە تەمپەراتۋراسىن بٸرنەشە گرادۋسقا تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
كٶلٸكتٸڭ ٸشٸ بٸرنەشە مينۋتتا پەشكە اينالادى
جازداعى ەڭ ٷلكەن قاتەلٸكتٸڭ بٸرٸ - بالانى نەمەسە ٷي جانۋارىن كٶلٸكتە قالدىرۋ. عالىمداردىڭ زەرتتەۋٸنە سەيكەس, سىرتتا اۋا تەمپەراتۋراسى 35 گرادۋس بولعان جاعدايدا كٶلٸك سالونى 10-15 مينۋت ٸشٸندە 50 گرادۋسقا, ال جارتى ساعاتتان كەيٸن 60 گرادۋسقا دەيٸن قىزۋى مٷمكٸن. تٸپتٸ تەرەزەنٸ سەل اشىپ قويۋدىڭ ٶزٸ بۇل قاۋٸپتٸ ازايتپايدى. سوندىقتان دەرٸگەرلەر بالالاردى, ەگدە ادامداردى نەمەسە جانۋارلاردى كٶلٸكتە بٸرنەشە مينۋتقا بولسا دا قالدىرماۋعا شاقىرادى.
كٷن ٶتكەنٸن قالاي بٸلۋگە بولادى?
كٶپشٸلٸك كٷن ٶتۋدٸ جاي عانا باس اۋرۋىمەن شاتاستىرادى.
شىن مەنٸندە العاشقى بەلگٸلەر مىنالار:
- قاتتى ەلسٸزدٸك;
- باس اينالۋ;
- جٷرەك اينۋ;
- شامادان تىس تەرلەۋ;
- بۇلشىقەتتەردٸڭ تارتىلۋى;
- باس اۋرۋى.
ەگەر دەر كەزٸندە كٶمەك كٶرسەتٸلمەسە, جاعداي كٷردەلەنە تٷسەدٸ.
قاۋٸپتٸ بەلگٸلەر:
- دەنە قىزۋىنىڭ 40 گرادۋسقا دەيٸن كٶتەرٸلۋٸ;
- ەسٸنەن تانۋ;
- سانانىڭ شاتاسۋى;
- قۇرىسۋ;
- تىنىستىڭ جيٸلەۋٸ.
مۇنداي جاعدايدا ۋاقىت جوعالتپاي جەدەل جەردەم شاقىرۋ قاجەت. دەرٸگەرلەر كەلگەنشە ادامدى كٶلەڭكەگە نەمەسە سالقىن بٶلمەگە اپارىپ, تار كيٸمٸن بوساتىپ, سۋىق كومپرەسس قويعان جٶن.
ىستىق نەگە تەبەتتٸ تٶمەندەتەدٸ?
اپتاپ كٷندەرٸ كٶپتەگەن ادامنىڭ تاماققا تەبەتٸ بولمايدى. بۇل قالىپتى قۇبىلىس. سەبەبٸ اعزا ەنەرگييانىڭ كٶپ بٶلٸگٸن دەنەنٸ سالقىنداتۋعا جۇمسايدى. سوندىقتان اس قورىتۋ جٷيەسٸنٸڭ بەلسەندٸلٸگٸ تٶمەندەيدٸ.
ماماندار مۇنداي كٷندەرٸ مايلى تاعامداردىڭ ورنىنا:
- كٶكٶنٸس;
- جەمٸس-جيدەك;
- ايران;
- يوگۋرت;
- سالقىن سورپا;
- قاربىز بەن قاۋىن تۇتىنۋعا كەڭەس بەرەدٸ.
اپتاپ ىستىق جايلى كٶپشٸلٸك بٸلە بەرمەيتٸن بٸرنەشە فاكتٸلەر
- ددۇ دەرەگٸنە سەيكەس, 2000-2019 جىلدارى ەلەمدە جىل سايىن شامامەن 489 مىڭ ادام ىستىقتىڭ سالدارىنان قايتىس بولعان.
- 2022 جىلدىڭ جازىندا ەۋروپادا 61 مىڭنان استام ادامنىڭ ٶلٸمٸ اپتاپ ىستىقپەن بايلانىستى بولعان.
- زەرتتەۋلەرگە سەيكەس, اۋا تەمپەراتۋراسى جوعارىلاعان سايىن ادامنىڭ جۇمىس ٶنٸمدٸلٸگٸ تٶمەندەپ, قاتەلەسۋ ىقتيمالدىعى ارتادى.
- ادام اعزاسىنىڭ شامامەن 60 پايىزى سۋدان تۇرادى. دەنەدەگٸ سۋدىڭ نەبەرٸ 2 پايىزى ازايسا, ادامنىڭ زەيٸنٸ تٶمەندەپ, باسى اۋىرىپ, ەلسٸزدٸك سەزٸلە باستايدى.
- اسفالتتىڭ بەتكٸ تەمپەراتۋراسى كەيدە اۋا تەمپەراتۋراسىنان 20-30 گرادۋسقا جوعارى بولۋى مٷمكٸن. سوندىقتان كٷندٸز قالا كٶشەلەرٸ اۋىلدىق جەرلەرگە قاراعاندا ەلدەقايدا ىستىق بولادى.
دەنساۋلىقتى ساقتاۋدىڭ ەڭ وڭاي جولى
اپتاپ ىستىقتان تولىقتاي قاشىپ قۇتىلۋ مٷمكٸن ەمەس. بٸراق ونىڭ اعزاعا تيگٸزەتٸن زييانىن ازايتۋ ٶز قولىمىزدا.
ول ٷشٸن كٷننٸڭ ەڭ ىستىق ۋاقىتىندا ۇزاق جٷرمەۋ, جەتكٸلٸكتٸ مٶلشەردە سۋ ٸشۋ, جەڭٸل ەرٸ اشىق تٷستٸ كيٸم تاڭداۋ, باس كيٸم كييۋ جەنە كٷن ٶتۋٸنٸڭ العاشقى بەلگٸلەرٸنە بەيجاي قاراماۋ جەتكٸلٸكتٸ.
جازدىڭ ىستىعى دەمالىس سىيلاعانىمەن, دەنساۋلىققا جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋدى دا تالاپ ەتەدٸ. كەيدە قاراپايىم ساقتىق شارالارى ادامنىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالۋى مٷمكٸن.
