Jaz kelse boldy, kúnniń shýaǵyn ańsaityndar kóbeiedi. Alaida sońǵy jyldary Qazaqstanda aptap ystyq burynǵydan jiilep, aýa temperatýrasy kei óńirlerde 40-45 gradýsqa deiin jetip júr, dep habarlaidy dalanews.kz.
Mundai aýa raiy tek jaisyzdyq týǵyzbaidy. Dárigerlerdiń aitýynsha, ystyq adamnyń júrek-qantamyr júiesine aýyr salmaq túsirip, qan qysymyn ózgertedi, aǵzany sýsyzdandyrady jáne kún ótý qaýpin birneshe ese arttyrady.
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń (DDU) málimetine sáikes, klimattyń ózgerýi saldarynan ystyq tolqyndary jiilep keledi. Sonyń kesirinen álemde jyl saiyn júzdegen myń adam ómirimen qoshtasady. Ásirese qarttar, balalar, júkti áielder men sozylmaly aýrýy bar adamdar qaýip tobynda.
Endeshe aptap ystyqtan qalai qorǵanýǵa bolady? Dalanews tilshisi mamandardyń keńesi men kópshilik bile bermeitin qyzyqty derekterdi jinaqtady.
Kúnniń eń qaýipti ýaqyty qai mezgil?
Kópshilik úshin tańǵy nemese keshki ýaqyttyń jaily ekeni belgili. Al dárigerlerdiń aitýynsha, saǵat 11:00 men 17:00 aralyǵy kúnniń eń qaýipti kezeńi sanalady. Dál osy ýaqytta ýltrakúlgin sáýlelerdiń belsendiligi eń joǵary deńgeige jetedi.
Eger dál osy ýaqytta kóshege shyǵý qajet bolsa, kóleńkemen júrýge tyrysyńyz. Bas kiimsiz uzaq ýaqyt kún astynda júrý kún ótýine ákelýi múmkin.
Bir qyzyǵy, tikelei kún sáýlesiniń astynda turǵan adamnyń denesi kóleńkede turǵan adamǵa qaraǵanda 10-15 gradýsqa artyq jylýdy sezinýi múmkin. Sondyqtan aýa temperatýrasy 35 gradýs bolsa da, aǵza áldeqaida joǵary temperatýrany qabyldaidy.
Shóldegenshe kútpeńiz
Adamdardyń kópshiligi sý ishýdi tek shóldegen kezde ǵana esine alady. Biraq mamandar muny qate ádet dep esepteidi. Shóldeý sezimi paida bolǵan kezde aǵza suiyqtyqtyń belgili bir bóligin joǵaltyp úlgeredi. Sondyqtan ystyq kúnderi sýdy az-azdan, biraq jii ishken durys.
DDU mamandary kúni boiy keminde 2-3 litr sý ishýdi, al uzaq ýaqyt dalada júrgen jaǵdaida bul mólsherdi arttyrýdy usynady. Gazdalǵan tátti sýsyndar, kúshti kofe jáne alkogol sýsyzdanýdy kúsheitýi múmkin. Sondyqtan aptap kúnderi qarapaiym aýyz sý eń durys tańdaý sanalady.
Kiimińiz sizdi salqyndata da, qyzdyra da alady
Jazda sán úshin qara tústi kiim kietinder az emes. Biraq fizika zańdary boiynsha qara tús kún sáýlesin kóbirek sińiredi.
Sol sebepti dárigerler men klimat mamandary:
- aq nemese ashyq tústi kiim tańdaýǵa;
- keń pishilgen kiim kiiýge;
- maqta, zyǵyr, viskoza sekildi tabiǵi matalardy paidalanýǵa keńes beredi.
Al bas kiim tek sándik aksessýar emes. Ol kún ótýiniń aldyn alatyn eń qarapaiym quraldardyń biri.
Úidi salqyndatýdyń qarapaiym tásilderi
Kóp adam úi ysyp ketkende barlyq terezeni ashyp tastaidy. Biraq bul árdaiym tiimdi ádis emes. Eger syrttaǵy aýa úidiń ishinen ystyq bolsa, ashyq tereze bólmeni odan ári qyzdyrady.
Sondyqtan mamandar:
- kún qatty qyzǵan kezde perde nemese jaliýzidi jabýdy;
- terezelerdi kún batqannan keiin ǵana ashýdy;
- qajetsiz elektr qurylǵylaryn óshirýdi;
- konditsioner bolmasa, jeldetkishpen birge muz salynǵan ydys qoiýdy usynady.
Bul bólme temperatýrasyn birneshe gradýsqa tómendetýge múmkindik beredi.
Kóliktiń ishi birneshe minýtta peshke ainalady
Jazdaǵy eń úlken qateliktiń biri - balany nemese úi janýaryn kólikte qaldyrý. Ǵalymdardyń zertteýine sáikes, syrtta aýa temperatýrasy 35 gradýs bolǵan jaǵdaida kólik salony 10-15 minýt ishinde 50 gradýsqa, al jarty saǵattan keiin 60 gradýsqa deiin qyzýy múmkin. Tipti terezeni sál ashyp qoiýdyń ózi bul qaýipti azaitpaidy. Sondyqtan dárigerler balalardy, egde adamdardy nemese janýarlardy kólikte birneshe minýtqa bolsa da qaldyrmaýǵa shaqyrady.
Kún ótkenin qalai bilýge bolady?
Kópshilik kún ótýdi jai ǵana bas aýrýymen shatastyrady.
Shyn máninde alǵashqy belgiler mynalar:
- qatty álsizdik;
- bas ainalý;
- júrek ainý;
- shamadan tys terleý;
- bulshyqetterdiń tartylýy;
- bas aýrýy.
Eger der kezinde kómek kórsetilmese, jaǵdai kúrdelene túsedi.
Qaýipti belgiler:
- dene qyzýynyń 40 gradýsqa deiin kóterilýi;
- esinen taný;
- sananyń shatasýy;
- qurysý;
- tynystyń jiileýi.
Mundai jaǵdaida ýaqyt joǵaltpai jedel járdem shaqyrý qajet. Dárigerler kelgenshe adamdy kóleńkege nemese salqyn bólmege aparyp, tar kiimin bosatyp, sýyq kompress qoiǵan jón.
Ystyq nege tábetti tómendetedi?
Aptap kúnderi kóptegen adamnyń tamaqqa tábeti bolmaidy. Bul qalypty qubylys. Sebebi aǵza energiianyń kóp bóligin deneni salqyndatýǵa jumsaidy. Sondyqtan as qorytý júiesiniń belsendiligi tómendeidi.
Mamandar mundai kúnderi maily taǵamdardyń ornyna:
- kókónis;
- jemis-jidek;
- airan;
- iogýrt;
- salqyn sorpa;
- qarbyz ben qaýyn tutynýǵa keńes beredi.
Aptap ystyq jaily kópshilik bile bermeitin birneshe faktiler
- DDU deregine sáikes, 2000-2019 jyldary álemde jyl saiyn shamamen 489 myń adam ystyqtyń saldarynan qaitys bolǵan.
- 2022 jyldyń jazynda Eýropada 61 myńnan astam adamnyń ólimi aptap ystyqpen bailanysty bolǵan.
- Zertteýlerge sáikes, aýa temperatýrasy joǵarylaǵan saiyn adamnyń jumys ónimdiligi tómendep, qatelesý yqtimaldyǵy artady.
- Adam aǵzasynyń shamamen 60 paiyzy sýdan turady. Denedegi sýdyń nebári 2 paiyzy azaisa, adamnyń zeiini tómendep, basy aýyryp, álsizdik sezile bastaidy.
- Asfalttyń betki temperatýrasy keide aýa temperatýrasynan 20-30 gradýsqa joǵary bolýy múmkin. Sondyqtan kúndiz qala kósheleri aýyldyq jerlerge qaraǵanda áldeqaida ystyq bolady.
Densaýlyqty saqtaýdyń eń ońai joly
Aptap ystyqtan tolyqtai qashyp qutylý múmkin emes. Biraq onyń aǵzaǵa tigizetin ziianyn azaitý óz qolymyzda.
Ol úshin kúnniń eń ystyq ýaqytynda uzaq júrmeý, jetkilikti mólsherde sý ishý, jeńil ári ashyq tústi kiim tańdaý, bas kiim kiiý jáne kún ótýiniń alǵashqy belgilerine beijai qaramaý jetkilikti.
Jazdyń ystyǵy demalys syilaǵanymen, densaýlyqqa jaýapkershilikpen qaraýdy da talap etedi. Keide qarapaiym saqtyq sharalary adamnyń ómirin saqtap qalýy múmkin.
