عارىشتاعى ەرەكشە جاڭالىق: عالىمدار جاسىل رەڭكتٸ جۇلدىزدى انىقتادى

عارىشتاعى ەرەكشە جاڭالىق: عالىمدار جاسىل رەڭكتٸ جۇلدىزدى انىقتادى
فوتو: Mark A.Garlick, University of Warwick

ۇلىبريتانييا عالىمدارى العاش رەت ادام كٶزٸنە جاسىل رەڭكتە كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن جۇلدىزدى انىقتادى. ەرەكشە اسپان دەنەسٸنٸڭ تٷسٸنە ونىڭ اتموسفەراسىنداعى حيمييالىق ەلەمەنتتەر ەسەر ەتكەن, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.

ۋوريك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ استرونومدارى 15 قازاندا RAS Techniques and Instruments عىلىمي جۋرنالىندا اق ەرگەجەيلٸ جۇلدىزداردىڭ تٷسٸن ادام كٶزٸنٸڭ قالاي قابىلدايتىنى تۋرالى زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸن جارييالادى.

عالىمدار جۇلدىزداردىڭ سەۋلە شىعارۋ سپەكترٸن ادامنىڭ كٶرۋ قابٸلەتٸن مودەلدەۋ ەدٸسٸ ارقىلى تالداعان.

ەدەتتە جۇلدىزداردىڭ تٷسٸ ولاردىڭ تەمپەراتۋراسىنا بايلانىستى بولادى. الايدا اق ەرگەجەيلٸ جۇلدىزداردىڭ تٷسٸنە تىعىز اتموسفەراسىنداعى حيمييالىق ەلەمەنتتەر دە ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن.

زەرتتەۋ بارىسىندا عالىمدار WD J1330+6435 دەپ اتالاتىن جۇلدىزدىڭ ەرەكشە سارى-جاسىل رەڭككە يە ەكەنٸن انىقتاعان.

مامانداردىڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, ونىڭ اتموسفەراسىنا بۇرىنعى پلانەتالاردىڭ قالدىقتارى تٷسٸپ, كالتسيي, ليتيي جەنە ناتريي سيياقتى ەلەمەنتتەرمەن بايىتىلعان.

ناتريي سارى, قىزعىلت سارى جەنە قىزىل جارىقتىڭ بٸر بٶلٸگٸن, ال كالتسيي كٷلگٸن سەۋلەنٸ جۇتادى. سونىڭ نەتيجەسٸندە جۇلدىزدىڭ جارىعى ادام كٶزٸنە سارى-جاسىل بولىپ كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن.

زەرتتەۋ جەتەكشٸسٸ مارك حوللاندس مۇنداي جۇلدىزدىڭ كٶرٸنٸسٸ عىلىمي-فانتاستيكالىق فيلمدەگٸ كٶرٸنٸستٸ ەسكە تٷسٸرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.

عالىمدار قىزعىلت تٷستٸ جۇلدىزدى دا زەرتتەدٸ

استرونومدار جەردەن 48 جارىق جىلى قاشىقتىقتا ورنالاسقان WD J1011+2845 اتتى تاعى بٸر ەرەكشە اق ەرگەجەيلٸ جۇلدىزدى سيپاتتادى.

ونىڭ تٷسٸ البىرت-قىزعىلت رەڭككە جاقىن. عالىمداردىڭ بولجامىنشا, بۇل بۇرىن-سوڭدى انىقتالعان ەڭ قىزىل جۇلدىزداردىڭ بٸرٸ بولۋى مٷمكٸن.

مۇنداي تٷس جۇلدىزدىڭ ٸشكٸ قاباتتارىنان اتموسفەراسىنا كٶتەرٸلگەن كٶمٸرتەك مولەكۋلالارىنىڭ ەسەرٸنەن پايدا بولعان.

زەرتتەۋ اياسىندا استرونومدار جەردەن 65 جارىق جىلىنا دەيٸنگٸ قاشىقتىقتا ورنالاسقان 151 اق ەرگەجەيلٸ جۇلدىزدى تالداعان.

ولاردىڭ بەسەۋٸنەن ەرەكشە تٷس انىقتالعان: ەكەۋٸ سارى, ٷشەۋٸ قىزعىلت رەڭكتٸ بولعان.

عالىمداردىڭ باعالاۋىنشا, شامامەن ەربٸر 30-شى اق ەرگەجەيلٸ جۇلدىز وسىنداي ەرەكشە تٷسكە يە بولۋى مٷمكٸن.

زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ جۇلدىزداردىڭ تٷسٸ تەك تەمپەراتۋراعا عانا ەمەس, ولاردىڭ اتموسفەراسىنداعى حيمييالىق قۇرامعا دا بايلانىستى ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.