«توي – حالىقتىڭ قازىناسى», «جيعانىڭ تويعا شاشىلسىن». نە دەگەن تاپتاۋرىن سٶز. ەرينە, توي تويلاعان جاقسى. بٸراق ونىڭ ٶزٸ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىمىزعا ساي ٶتسە ٷندەمەس ەدٸك.
ال قازٸر شە? قازاقتىڭ تويى شەكتەن شىعىپ كەتتٸ. استا-تٶك ىسىراپ, داراقىلىق, قىل اياعى ستريپتيز...
توي قازاقتى نەندەي كٷيگە تٷسٸردٸ?
جۇرتتىڭ دامبالىن شەشۋگە يتەرمەلەپ وتىرعان كٸم سوندا? بٸلەسٸز, بٸز دە بٸلەمٸز. «تۋپوي» تامادالار (ولاردىڭ بولمىسىن ورىستىڭ وسى سٶزٸ دەل سيپاتتايدى). قازاققا جات (جالپى ادامزاتقا جات دەپ قابىلداساڭىز بولادى) ەدەپسٸز, انايى ويىندار ويناتىپ, جۇرتتىڭ ابىرويىن ايرانداي تٶگۋ «تۋپوي» تامادالاردىڭ ٷيرەنشٸكتٸ جۇمىسى.
تامادالار ويىن باستاعاندا اششى سۋعا تويىپ العان ەركەكتەر ٶزدەرٸنٸڭ جۇپتارىن (ونىڭ اراسىندا ەيەلٸ, قارىنداسى, كەلٸنٸ دە كەزدەسەدٸ) ورتاعا سٷيرەپ شىعىپ, تامادانىڭ نۇسقاۋىمەن كٶرگەنسٸزدەۋ ويىندى باستايدى. مۇنداي ويىنداردىڭ سوڭى كەيدە داۋ-جانجال, جاعا-جىرتىسۋعا ۇلاسادى.
تاياۋدا عالامتورعا اراققا سىلقييا تويىپ الىپ, تويدا قيسالاڭداپ بيلەپ جٷرگەن 14-15 جاسار بالانىڭ «بيٸن» تاماشالادىق. سەنساتسييا قۋعان تەلەارنالار ماڭىزدى جاڭالىقتاردى توقتاتا تۇرىپ, وسى تاقىرىپقا ارنايى سيۋجەت جاساپتى. بايقايسىز با, قازٸر تويدىڭ ەستە قالارلىقتاي بولىپ ٶتۋٸ ٷشٸن وسىنداي تٶتەنشە وقيعالاردىڭ ورىن الىپ تۇرۋى ەدەتكە اينالعانداي...
شىندىعىندا, مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ ٸشٸمدٸك ٸشٸپ, جامان ەدەتكە ٷيٸر بولۋىنا – قىزدارىمىزدىڭ جەڭٸل جٷرٸسكە بوي الدىرىپ, شىلىم شەگۋٸنە وسى توي ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسىپ جاتقان سيياقتى.
قازٸر مەكتەپ جاسىنداعى جاسٶسپٸرٸمدەر ەر تويعا جەكە-جەكە كيٸم الىپ, جاسانىپ بارۋدى ەدەتكە اينالدىرعان. ولاردى كيٸندٸرٸپ, قاتارىنان قالدىرماۋ ٷشٸن اتا-انا قوراسىنداعى قويىن ساتىپ, تويعا كيەتٸن كيٸم الۋعا مەجبٷر. بويجەتٸپ قالعان قىزدارىمىز تويعا جاڭا كيٸم الماسا ٶلۋگە بار.
توي بٸزدٸ ٸشتەن ٸرٸتٸپ جاتىر...
تويحانادان كٶز تالدى
قازٸر قاي اۋىلعا بارساڭىز الدىڭىزدان ەدەمٸ تويحانا شىعادى. اينالاسىندا تٶرت-بەس دٷكەنٸ بار. اۋىلدىڭ جاسىن دا, كەرٸسٸن دە وسى جەردەن تاباسىڭ. قاس قارايعاندا بۇل جەر تٸپتٸ قىزادى.
بٸلەسٸز بە, شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە بەرٸلەتٸن مەملەكەتتٸڭ نەسيەلەرٸ قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىنا بەرٸلمەيدٸ. مۇنداي نەسيەنٸ تەك شاعىن ٶندٸرٸستٸ قولعا العان كەسٸپكەرلەر عانا الادى. بٸر جاعىنان دۇرىس. بٸزدە نە كٶپ? تويحانا, كافە, دٷكەن... بٸراق, كٶپ بولسا دا قويمايدى. قويدىرۋ ٷشٸن تويحانا سالۋعا نيەتتەنگەن كەسٸپكەرلەرگە جەر تەلٸمٸن بەرۋدٸ دوعارۋ كەرەك. جۇرتتى قارىزعا باتىراتىن تويحانالاردان ۇلتقا, مەملەكەتكە كەلەتٸن پايدا – نٶل!
ال جۇمىس ٸستەپ تۇرعان تويحانالارعا سالىناتىن سالىقتىڭ كٶلەمٸن ارتتىرعان ابزال. قاجەت بولسا اكتسيزدٸك سالىق سالىپ, ولاردىڭ جۇمىسىن باقىلاۋعا العان جٶن.
مەملەكەت اكتسيزدٸك سالىقتى ٶندٸرٸلۋٸ وڭاي, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا كەرٸ ەسەر ەتەتٸن ٸشٸمدٸك پەن تەمەكٸ كەسٸپورىندارىنا سالاتىنى بەلگٸلٸ. تويحانا قوجايىنى بەينەتتەنٸپ, اقشا تاۋىپ جاتپاعانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. داڭعاراداي زالدى جالعا بەرٸپ, اۋادان اقشا جاساپ وتىر, ولار.
تٷنٸ بويى تٸكەسٸنەن تٸك تۇرىپ جۇمىس ٸستەيتٸن داياشى جاستارعا دا ەڭبەگٸنە ساي اقى تٶلەمەيدٸ. زاڭدى تٷردە ەڭبەك كەلٸسٸمشارتىنا وتىرماعان سوڭ, وفيتسيانت بولىپ جٷرگەندەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمدارى «وفيتسيالنىي» تٷردە اۋدارىلمايتىنىن بٸلەمٸز.
جەكە كەسٸپكەر رەتٸندە تٸركەلٸپ, جۇمىس ٸستەپ جاتقان كافەلەردٸڭ اس مەزٸرٸنە قاراساڭىز, تٷڭٸلٸپ كەتەسٸز. باعالارى ۋداي. قۇددى, ەتتٸ برازيلييادان, ۇندى امەريكادان ەكەپ جاتقانداي...
الماتىداعى كافەلەر مەن تويحانا قوجايىندارى بارلىق ازىق-تٷلٸكتٸ «التىن وردا» بازارىنان تاسيدى, نەگٸزٸندە.
ەنشٸ مەن ەرتٸس, سەندەر نە دەيسٸڭدەر?
ەلٸمٸزدەگٸ تەلەارنالاردىڭ پرايم-تايم ۋاقىتى شوۋ-باعدارلاماعا ارنالعان. ولاردىڭ جاقسى شوۋ-باعدارلامالار ۇسىنىپ, جارنامادان اقشا تابۋىنا بولادى عوي. سولاي ەمەس پە?
بٸراق زاماناۋي مەنەدجمەنتتٸڭ يٸسٸ مۇرىندارىنا دا بارمايتىن ەنشٸلەر كٷندٸز ۇيىقتاپ, كەشكە بويانىپ, سىلانىپ, تويدا 2-3 ەن سالىپ, وڭاي جولمەن 500-600 دوللاردى قالتالارىنا باسقاندى جٶن سانايدى. وسىلايشا تويدا ٶنەردٸڭ «ٶرٸسٸن كەڭەيتٸپ» جٷرگەنٸنە مەز...
ەنشٸلەر كونتسەرتتەن اقشا از تٷسەتٸنٸن, ونىڭ باسىم بٶلٸگٸ «رەسپۋبليكا سارايىن» جالعا الۋعا كەتەتٸنٸن ايتىپ مۇڭ شاعادى. «كونتسەرتتەن از تابىس تٷسەدٸ» دەگەن ٶتٸرٸك! «تويشىل قاۋىم» تۇرعاندا رەسپۋبليكا سارايىن تولتىرۋ قيىن دەپ مۇڭ شاعۋ دا ورىنسىز.
يە, «سارايدى جالعا الۋ قۇنى قىمبات» دەگەن ۋەجدەرٸمەن كەلٸسۋگە بولادى.
الايدا روزا رىمباەۆادان ٶزگەسٸنٸڭ بۇل مەسەلەنٸ كٶتەرٸپ, بٸر ەكٸمنٸڭ, بٸر مينيستردٸڭ الدىنا باردى دەگەندٸ ەستٸگەن دە, كٶرگەن دە ەمەسپٸز.
راس, سارايدى جالعا الۋ قۇنى قىمبات. بۇل ەندٸ ەنشٸ-ەرتٸستٸڭ مەسەلەسٸ عوي. ولار تويدا ەكٸم-قارالارمەن جيٸ كەزدەسەدٸ. سول كەزدە «ەكٸم مىرزا, سارايدىڭ جالداۋ قۇنى تىم قىمبات. ٶنەرپاز بەن كٶرەرمەنگە قيىن» دەپ ەكٸ اۋىز سٶز ايتسا قايدا قالدى?
تاياۋدا «قازاقكونتسەرت» مەكەمەسٸ جابىلدى. توي جاعالاپ, ٸرگەلٸ مەكەمەنٸڭ جۇمىسىن قوجىراتقان ٶنەرپازدار جۇمىسسىز قالدى.
بۇعان كٸم كٸنەلٸ? ەنشٸلەردٸڭ ٶزدەرٸ. ٸستٸڭ كٶزٸن بٸلەتٸن ادام «قازاقكونتسەرتتٸڭ» تٸزگٸنٸن قولعا العاندا جۇمىسىن توقتاتپاس ەدٸ. بەلكٸم, «قازاقكونتسەرتتٸ» بايان ەسەنتاەۆا باسقارسا, مەكەمە مۇنداي كٷيگە تٷسپەس ەدٸ. امال نەشٸك.
ايتپاقشى...
شوۋ-بيزنەستە بٸرنەشە فيلم تٷسٸرٸپ, ميلليون دوللار پايدا تاپقان بايان ەسەنتاەۆادان ەرٸپتەستەرٸ نەگە ٷلگٸ المايدى, شىنىمەن. «تويدان باسقا تابىس كٶزٸ جوق» دەپ جىلاي بەرگەنشە...
ادام بەرٸنەن جالىعادى. سول سيياقتى تويدان دا. سوندا دەيمٸز دە, توي تويلاۋ سايابىرلاسا ەنشٸلەردٸڭ كٷنٸ نە بولماق?
نە بولاتىنىن بٸز بٸلەمٸز. مۇنداي جاعدايدا شوۋ-بيزنەستە بايانداي كينو تٷسٸرگەن, ايگٷل يمانباەۆاداي تەاتر قۇرعان, قايراتتاي كونتسەرت ۇيىمداستىرىپ, مىڭداعان كٶرەرمەن جينايتىن شىن تالانتتار عانا قالادى.
نۇرلان جۇماحان
