ەليحان بٶكەيحان
ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ 22, 24, 26 جۇلدىزىندا اقتاۋ تٶرٸندە ورنالاسقان ن.جانتٶرين اتىنداعى مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ كيەلٸ ساحناسىندا قالىڭ قازاق اسىعا كٷتكەن «ەليحاننىڭ اماناتى» اتتى قويىلىمنىڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتتٸ.
اتالمىش پەسا ۇلت كٶسەمٸ ەليحان باستاعان الاش زييالىلارىنىڭ اسقاق رۋحتارىنا جەنە الاش وردانىڭ 100 جىلدىعىنا باعىشتالعان. شىعارمادا Əليحان بٶكەيحاننىڭ قازاق ەلiنiڭ حح عاسىردا ٶز الدىنا دارا مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋىن ماقسات ەتە وتىرىپ, قازاق جەرٸنٸڭ تەرريتوريياسىن بەلگٸلەي كەلە, سسسر قاراماعىندا شەكاراسى بەكٸتٸلگەن قازاق اۆتونوميياسى بولۋى ٷشiن بiردەن-بiر تەمiر قازىق قاعۋشى ەكەنi دەرٸپتەلەدٸ.
بارلىعىمىزعا مəلٸم, اتى شۋلى پەسانىڭ جازىلۋى تاريحي-درامانىڭ اۆتورى نارتاي ساۋدانبەكۇلى مەن قاناتىن كەڭ جايا سامعايتىن رەجيسسەر گٷلسينا مەرعاليەۆانىڭ ۇلت ماقتانىشى Əليحان بٶكەيحاننىڭ 150-جىلدىعىنا ارناۋ جاساۋ شەشiمiمەن ٶمٸرگە كەلگەن دٷنيە.
بۇل قويىلىم بارشا ساحنا قويىلىمدارىنىڭ ٸشٸندەگٸ دٷنيەلەردٸڭ ەرەكشەسٸ. سپەكتاكل اۆتوردىڭ قالاۋىمەن ٸس-ەرەكەت دراماتۋرگيياسىنان گٶرٸ, تولىقتاي سٶز دراماتۋرگيياسىنا قۇرىلعان شىعارما ەكەنٸن اڭداپ باسساڭىز بايقايسىز. سوندىقتان دا سپەكتاكل بارىسىندا ساحنادان ٸزدەگەن ٸس-ەرەكەت كٶرەرمەننٸڭ ٸشكٸ جان دٷنيەسٸندە بولىپ جاتاتىندىعىن ايتساق قاتەلەسپەسپٸز. «ەليحاننىڭ اماناتى» سٶز قۇدٸرەتٸن تٷسٸنەر جاننىڭ ايىزىن قاندىرار دٷنيە. اۆتوردىڭ كەيٸپكەر اۋزىمەن ايتقىزعان سٶزدەرٸ مەن ويلارىن «تىڭداي» بٸلگەن ادامنىڭ ساناسىندا تٶڭكەرٸس ورناتاتىنى دراماتۋرگ پەن رەجيسسەردٸڭ العا قويعان ماقساتىنا جەتكەنٸ.
وقيعادا ۇلت كٶسەمٸ ەليحاننىڭ قاماۋدا بولعان سوڭعى جىلدارى سۋرەتتەلەدٸ. كەيٸپكەر سانى ساۋساقپەن سانارلىق, بٸراق قامتىلعان اقپارات سانى شەكسٸز. سوندىقتان بولار بٸر جارىم ساعاتتىق قويىلىم كٶرەرمەنگە سان الۋان كەيٸپكەردٸ كٶرۋمەن قوسا, سول قيلى كەزەڭگە ساياحات جاساۋ مٷمكٸندٸگٸن دە بەرەدٸ. باستى كەيٸپكەرلەر ەليحان بٶكەيحان مەن «ەسٸمٸ, تەگٸ جوق» تەرگەۋشٸ.
اۆتوردىڭ ەليحاندى تەرگەپ وتىرعان كٸسٸگە ەسٸم بەرمەۋ سەبەبٸ دە ايقىن سيياقتى – تەرگەۋشٸنٸڭ بويىنان بٸز ٷلكەن قىزمەتتە وتىرعان, بٸراق ٸشكٸ جان دٷنيەسٸ «كٸشكەنتاي ادام بەينەسٸنە» پارا-پار كەلەتٸن, بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ كٷيبەڭ تٸرلٸگٸنەن الىستاپ كەتە المايتىن, العا قويىلعان ۇلى ٸستەرٸ تۇرماق ۇلىلىق تۋرالى تٷسٸنٸگٸ جوق كەيٸپكەردٸ كٶرەمٸز.
رەجيسسەردٸڭ ساحناسىنداعى ەليحاننىڭ «ۇلىلىعى» - تەرگەلٸپ جاتسا دا اسقاق بەينەسٸنٸڭ قۇلدىراماۋىندا, كەرٸسٸنشە ۇلىلىعىن اسقاقتاتا تٷسەتٸن تۇسى – قارا بوياۋداعى تەرگەۋشٸنٸڭ ەليحانمەن ديالوگى بارىسىندا سان قيلى ٶزگەرٸسكە ۇشىراپ, اقىر سوڭىندا ادامي تۇرعىدان ٶسٸپ-ٶنۋٸ. وسى سەتتە «كٸشكەنتاي ادام بەينەسٸن» جەكە دارا, تەۋەلسٸز تۇلعاعا اينالدىرعان تٷرمە قاماۋىنداعى ەليحاننىڭ قۇدٸرەتتٸلٸگٸنە باس يمەسكە شارا قالمايدى. ونىمەن قوسا اتالمىش تەرگەۋشٸ ەليحان وبرازىنىڭ جان جاقتى اشىلۋىنا, دەل بٸز اتاپ ايتقان ۇلىلىعىن تانۋعا كەرەمەت مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ال بۇل تۇستا مەڭزەلٸپ وتىرعان «ۇلىلىق» جالعان دٷنيەنٸڭ ارباۋىنا تٷسپەي, بولاشاق جايلى وي قوزعاۋ, مەڭگٸلٸككە جول تارتقانشا اسقاق ٸستەردٸ مەرەسٸنە جەتكٸزۋ, جاراتقاننىڭ رازىلىعىن, بولاشاق ۇرپاقتىڭ العىسىن الۋ.
[caption id="attachment_25417" align="aligncenter" width="747"]
سپەكتاكلدەن كٶرٸنٸس[/caption]
سپەكتاكل سوڭىندا ەربٸر كٶرەرمەن ادامي تۇرعىدان «كٶزٸ اشىلا باستاعان» تەرگەۋشٸمەن بٸرگە ٶزٸنە «مەن نە ٸستەپ جٷرمٸن?» «ماقساتىم نە?» «مەن نەندەي ٸس تىندىرىپ جٷرمٸن? بولاشاق ۇرپاققا نە قالدىرماقپىن? ٶمٸر تاريحىندا قانداي ٸسپەن اتىم قالماق?» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ٸزدەي كەتسە, ەليحان ول ساۋالدارعا قويىلىم بويى جاۋاپ بەرٸپ كەلەدٸ.
بٸلە بٸلۋٸمٸزشە «امانات» ۇعىمى تەك قازاققا تەن ۇعىم. اتام قازاق ٶزٸنە ارتىلعان اماناتتى ورىنداماي جان تاپسىرمايتىن. ۇلت كٶسەمٸ ەليحان بٶكەيحاننىڭ, الاش ۇلدارىنىڭ اماناتى ساحنادان كٶرٸنٸس تاپقانىنا قاراپ, سول اماناتتى بٸرگە ارقالاسۋعا اسىعا كەلەتٸن كٶرەرمەنگە قاراپ بابالارىمىزدىڭ شوعى تۇتانعان اماناتىنىڭ لاۋلاپ جانا باستاعانىن اڭعاراسىڭ. اڭعارعان بويدا كەۋدەگە سەۋلە ورنىعا باستاعانىن سەزٸنەسٸڭ. ايتارى مول, بەرەرٸ كٶپ بۇل تۋىندىعا ات سالىسقان اۆتور مەن رەجيسسەرعا, تەاتر ۇجىمى مەن اسىعا كەلەتٸن كٶرەرمەنگە العىس ايتۋدان شارشاعان ادام جوقتىڭ قاسى. ٶز كەزەگٸندە قالىڭ قازاققا «ەليحاننىڭ اماناتى» ٸسپەتتەس وي قوزعايتىن ۇلتتىق دٷنيەلەردٸڭ كٶپتەپ قويىلۋىنا جول بولسىن دەمەك كەرەك."
ا. قازاقباي,
ن.جانتٶرين اتىنداعى
مۋزاكالىق دراما تەاترىنىڭ
ەدەبيەت بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ
