جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸ كەزٸندە قىرشىن كەتكەن قازاقتىڭ جاۋقازىن قىزى لەززات اسانوۆانىڭ اناسى التىناي اسانوۆا تۇلابويى تۇڭعىشىنىڭ قاسٸرەتتٸ تاعدىرى ٶزەگٸن ٶرتەيتٸنٸن جاسىرمايدى. يە, كەز كەلگەن انا قۇرساعىن جارىپ شىققان بالاسىن ەش ۋاقىتتا جاماندىققا قيماسى انىق. جەلتوقسان مەرەكەسٸ قارساڭىندا قازاقتىڭ باتىر قىزىنىڭ اناسىمەن جولىعىپ, از-كەم سۇحباتتاسۋدىڭ سەتٸ تٷستٸ. كٶكٶرٸم جاسىندا قىرشىن كەتكەن قىزى جايىندا التىناي اسانوۆا ٷلكەن تەبٸرەنٸسپەن ەڭگٸمەلەپ بەردٸ. لەززاتتىڭ بالا كەزٸنەن ەلگەزەك, اينالاسىندا بولىپ جاتقان وقيعالارعا بەي-جاي قاراي المايتىن ەدٸلەتسٷيگٸش بولعانىن العا تارتتى.
انالىق سەزٸم بەرٸن جەڭدٸ
– التىناي اپاي, جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸ سٸز ٷشٸن ٶمٸردەگٸ ٷلكەن سىناق بولعانىن بٸلەمٸز. كەيبٸر اتا-انالار بالاسىنىڭ ەدٸلدٸك ٷشٸن كٷرەسكەنٸن اشىق ايتا الماي ٸشتەي ەگٸلدٸ. ال سٸز بولساڭىز بٸر سەتكە بولسا دا قىزىڭىزدان باس تارتپاي, لەززاتتىڭ ەدٸلدٸك جولىندا قۇربان بولعانىن سوت الدىندا دەلەلدەپ شىقتىڭىز? مۇنشالىقتى كٷش قايرات, مۇقالماس ەرٸك-جٸگەر قايدان پايدا بولدى?
– قازاق "باسقا تٷسسە باسپاقشىل" دەپ بەكەر ايتپاعان عوي. باسقا سالعان سوڭ بەرٸنە كٶندٸگۋگە تۋرا كەلدٸ. مەن مورت سىنسام, لەززاتىمنىڭ سوڭىنان ەرگەن ٸنٸ-سٸڭلٸلەرٸنٸڭ جايى نە بولار ەدٸ? ون ەكٸدە بٸر گٷلٸ اشىلماعان كٶكٶرٸم جاستى كەڭەستٸك جٷيەنٸڭ سونشا قارالاۋى ورىنسىز ەكەنٸن تٷسٸندٸم.
و باستا لەززاتىمنىڭ سٷيەگٸن اۋىلعا الىپ كەلگەندە ٷش ەرٸپتٸڭ ادامدارى «بۇل قىز ٶكٸمەتكە قارسى شىققان, وتباسىندا تەرٸس تەربيە العان» دەپ جەل سٶز تاراتىپ, ەلدٸڭ زەرەسٸن العان-دى.
تالاي نەۋبەتتٸ باستان ٶتكەرگەن بٸزدٸڭ حالىق مۇنداي سۇرقييا ساياساتتىڭ سوڭى قايدا اپارىپ سوعاتىنىن جاقسى بٸلەدٸ عوي. سوندىقتان بٸر كٷندە جۇرت بٸزدەن تەرٸس اينالۋعا مەجبٷر بولدى. ەرينە, بۇل ٷشٸن اۋىلداستارىمدى كٸنەلامايمىن. ەدەتتە اۋىل ايماقتا ٶلٸم-جٸتٸم بولعاندا مارقۇمنىڭ جەتٸسٸ مەن قىرقى كەزٸندە قاراقۇرىم حالىق جينالىپ, قايعىعا دۋشار بولعان ٷيگە بارىنشا قولداۋ كٶرسەتەتٸن-دٸ.
ال لەززاتتىڭ جەتٸسٸ مەن قىرقىندا جايعان داستارحان سول كٷيٸندە بوس تۇردى. اۋىلداستارىمىز كەلٸپ, قايعىمىزدى بٶلٸسۋگە قورىقتى.
بٸراق ولاردىڭ ٸشتەي تٸلەكشٸ بولعانىنا سەنٸمدٸمٸن. ٷش ەرٸپتٸڭ ادامدارى مەنٸ كٷندە اۋدانعا شاقىرىپ الىپ, ٶمٸرٸ ويىما كەلمەگەن سۇراقتاردى قويىپ, جٷيكەمدٸ جٷن قىلعانى ەلٸ ەسٸمدە. قىزىما جابىلعان ورىنسىز جالا ەس جيعىزدى دەسەم بولادى.
– يە, سولاي دەسە دا بولادى. الدىمنان شىققان بارلىق قيىندىقتى جەڭۋٸمە انالىق قاسيەتٸم ەسەر ەتتٸ دەپ ويلايمىن.
بٷگٸندە ٶزٸمدٸ مەڭگٸلٸك ارمان مەن ٶكٸنٸشتٸ كەۋدەسٸنە قۇيىپ العان, قاسٸرەتتٸ كٷن قانشاما جىل ارتتا قالسا دا قايعى-مۇڭى بٸر سەتكە ورتايمايتىن انامىن دەپ ەسەپتەيمٸن.
قايتا جىلدار جىلجىپ, لەززاتىم مەنەن الىستاعان سايىن قايعىم ەسەلەنٸپ, ساعىنىشىم ارتىپ, ارمانىم مۇڭعا اينالىپ بارا جاتقانىن سەزەمٸن. كٷندە قارا تٷن قۇشاعىندا جاتىپ, قالجىراعانشا كٶز جاسىمدى تٶگەمٸن. مەن پەرٸشتەدەي كٶزٸمنٸڭ قاراشىعىمدى, تاس ەمشەگٸمدٸ جٸبٸتكەن تۇلا بويى تۇڭعىشىمدى كٷندە ٸزدەيمٸن.
لەززاتىمنىڭ ٶمٸرگە قۇشتارلىعى, نامىسقويلىعى, نەزٸكتٸگٸ بەرٸ-بەرٸ كٶز الدىمدا. سوندىقتان بەيكٷنە سەبيٸمنٸڭ ورىنسىز جالاعا ۇشىراعانى مەنٸڭ جان دٷنيەمدٸ دٷر سٸلكٸندٸردٸ. سوندىقتان ودان بٸر سەتكە دە باس تارتپاي, وعان قارا كٷيە جاعۋشىلارمەن جىلدار بويى ايقاسىپ, زاڭ الدىندا دا, قۇداي الدىندا دا قىزىمنىڭ ينەنٸڭ جاساۋىنداي كٷنەلٸ ەمەس ەكەنٸن اقتاپ شىقتىم!
لەززات مەنٸڭ سىرلاسىم ەدٸ
– لەززات بەرٸمٸزدٸڭ كٶكەيٸمٸزدە بەيكٷنە پەرٸشتەدەي جاتتالىپ قالعانى اقيقات. قاھارمان قىزدىڭ بالالىق شاعى جايىندا كٶپشٸلٸك بٸلە بەرمەيدٸ عوي. لەززاتتىڭ قانداي بالا بولعانىن ايتا وتىرساڭىز?
قىزىمنىڭ كٸشكەنتايىنان تٸلٸ دە, قىلىعى دا تەتتٸ بولدى. قولىمىز بوس كەزدە ونىڭ بىلدىرلاعانىن قىزىق كٶرٸپ جيٸ سٶيلەتە بەرەتٸنبٸز. ەلٸ ەسٸمدە شاماسى جەتپەسە دە ٷيدەگٸ دومبىرانى سٷيرەپ جٷرۋشٸ ەدٸ. قايسارلىعى مەن نامىسقويلىعى بالا كەزٸنەن بايقالاتىن. ويى العىر, زەرەك بولدى.
التى جاسقا تولماي جاتىپ, مەكتەپكە باراتىن كٶرشٸ قىزداردىڭ تاقپاقتارىن جاتتاپ الىپ, ٷيدە ايتاتىن. سٸڭلٸسٸ لەيلەعا دا جاتتاپ العان تاقپاقتارىن ٷيرەتۋدەن جالىقپايتىن-دى. كەيٸننەن مەكتەپكە بارعاندا وقۋدا وزات اتانىپ, العىرلىعىمەن كٶزگە تٷستٸ. مەكتەپكە بارعان جىلى دومبىرا ٷيٸرمەسٸنە قاتىسا باستادى. ەن ايتىپ, دومبىرا تارتقاندى جانى سٷيەيتٸن.
مەكتەپ قابىرعاسىندا جٷرٸپ پيانينو تارتۋعا دا ماشىقتانعانى ەسٸمدە.
ەكەۋمٸز جيٸ سىرلاسۋشى ەدٸك. ول ماعان كٸشكەنتايىنان قولعانات بولدى. 8-شٸ سىنىپتى تەمامداعان سوڭ «اپا, قارسى بولماساڭىز, مەنٸڭ وقۋعا تٷسكٸم كەلەدٸ» دەدٸ. سودان كەمەلەتتٸك جاسقا تولماستان الماتىداعى پ.چايكوۆسكيي اتىنداعى مۋزىكالىق ۋچيليششەگە كەلٸپ قۇجات تاپسىردىق. سىناقتا ورىس تٸلٸنەن ديكتانتتى 5-كە جازسا, شەبەرلٸك سىناعىندا «ەركە سىلقىمدى» 4-كە ورىنداپ وقۋعا تٷستٸ. قىزىمىز وقۋعا تٷسكەننەن كەيٸن قۋانىشىمىزدا شەك بولعان جوق. ۋچيليششەدە دە العىرلىعىنان تانباي, جاقسى وقىدى. ٶنەر ورداسىندا جٷرٸپ دومبىرادان باسقا قوبىز سىندى بٸرقاتار ساز اسپاپتارىن ەركٸن مەڭگەرٸپ الدى. قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسىپ, ٶز كۋرسىندا سەكتور مەڭگەرۋشٸسٸ بولدى.
وتباسىندا تەربيە كٶرمەگەن جاس وسىنداي جەتٸستٸككە جەتەر مە ەدٸ! وسىدان-اق, لەززات وتباسىندا دۇرىس تەربيە الماعان دەگەن سٶزدٸڭ جالا ەكەنٸن بايقاۋعا بولادى.
لەززات وقۋعا تٷسكەننەن كەيٸن «ارمانداعان وقۋىنا تٷستٸ, بەرٸ جاقسى بولار» دەپ اللاعا اماناتتاپ اۋىلعا قايتقانىما ەلٸ كٷنگە دەيٸن ٶكٸنەمٸن.
كٸنەسٸز قۇرباندار
– سۋىق حاباردى ەستٸگەندە قاتتى قينالعان شىعارسىز?
– الماتىدا جاستاردىڭ كٶتەرٸلٸپ جاتقانىن ۇزىنقۇلاقتان ەستٸدٸك قوي. جٷرەگٸم بٸر جاماناتتى سەزٸپ, اتشا تۋلاعانىن بٸلەمٸن. بٸراق جامان ويعا بوي الدىرعام جوق.
قازالى حابار بٸزگە 1986 جىلدىڭ 24 جەلتوقسانىندا جەتتٸ. تٷس كەزٸ بولاتىن. بٸر توپ ادام ٷيگە ساۋ ەتٸپ كٸرٸپ كەلدٸ. ەسٸكتٸڭ الدى قىزىلجاعالىلارعا تولىپ كەتتٸ.
قولدارىندا ەكٸ قاعاز بار بٸرٸندە «قىزدارىڭىز ناشار», ەكٸنشٸسٸندە «قىزدارىڭىز قايتىس بولدى» دەپ جازىلعان. مەن ەسٸمنەن تانىپ قالا جازدادىم.
«بارامىن» دەسەم, «جوق بارمايسىز, ٶزٸمٸز ارۋلاپ الىپ كەلەمٸز» دەپ بٸر اڭىراتسا, ەكٸنشٸدەن ٷيدەن قارىس قادام شىعارماي ودان سايىن زارلاتتى.
كەشكٸ ساعات 8 شاماسىندا قىزىمنىڭ سٷيەگٸن الىپ كەلدٸ. مەنٸ قاقپايلاپ تابىتقا جولاتقىسى كەلمەدٸ.
بايقاعانىم, لەززاتىمنىڭ تۇلا بويى ساپ-ساۋ, تەك شٷيدەسٸ عانا ويىلعان. سٷيەگٸن اشىپ, شاريعات جولىمەن جۋىندىردىم. ٶزٸ قانداي سٷيكٸمدٸ بولسا, سول ەدەمٸ قالپىندا جاتتى...
بالامنىڭ ٶلٸمٸ ماعان ٷلكەن قاسٸرەت بولدى. بۇدان كەيٸن مەن ٶزٸمدٸ «حالىق جاۋىنىڭ» اناسىنداي سەزٸندٸم. جٷرٸس-تۇرىسىمنىڭ بەرٸ اڭدۋلى بولدى. قايتا-قايتا شاقىرىپ, سۇراقتىڭ استىنا الدى. بۇل جاعداي 1991 جىلعا دەيٸن سوزىلدى. جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸنٸڭ 5 جىلدىعىنا وراي جامبىل وبلىسىندا ۇيىمداستىرىلعان ٸس-شاراعا مەن دە شاقىرتۋ الدىم. وسى جولى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەزدەسۋدٸڭ سەتٸ تٷستٸ. جەلتوقسان قۇرباندارىنىڭ كٸنەسٸز ەكەنٸن ەلباسىنىڭ ٶز اۋزىنان ەستٸگەندە كٶڭٸلٸم جاي تاپتى. وسىدان كەيٸن عانا كٶزٸمٸز اشىلىپ, ٶشكەنٸم جانعانداي بولدى.
– لەززات ەپكەمٸزگە بەرٸلگەن ٷيدٸ ساتىپ, ەستەلٸك كٸتابىن شىعارىپسىز. ٷيدٸ ساتپاي-اق كٸتاپتى شىعارۋعا بولماس پە ەدٸ?
– مەن ٷشٸن لەززاتىمنىڭ اتى ٶشپەي, جاستاردىڭ ساناسىندا جۇلدىزداي جارقىراعانىن قالايمىن. ٶيتكەنٸ جەلتوقسان قۇرباندارى تەۋەلسٸزدٸككە ۇمتىلعان العاشقى قارلىعاشتار عوي. سوندىقتان وسىعان دەيٸن باستان ٶتكەرگەن قايعى-قاسٸرەتٸم, قىرشىن كەتكەن قۇلىنىمنىڭ تاعدىرلى ٶمٸرٸ ٸزسٸز قالماسىن دەپ وسىنداي قادامعا باردىم.
«اقجازىقتىڭ اقماڭداي ارۋى» دەپ اتالاتىن كٸتاپقا وسىعان دەيٸن جيناقتاعان ەستەلٸكتەر مەن ماقالالاردى توپتاستىردىم.
ەرينە, بۇل كٸتاپتى دەمەۋشٸ تاۋىپ شىعارۋعا بولار ەدٸ. بٸراق جاسىم ەگدە تارتقاندا قاي كەسٸپكەرگە بارىپ, مۇڭ شاعىمىن. سوندىقتان ٶز كٷشٸممەن قۇلىنىما ەسكەرتكٸش قالدىرعاندى جٶن سانادىم.
Cۇحباتتاسقان, نۇرلان جۇماحان
ماقالانى كٶشٸرٸپ باساردا رەداكتسييا رۇقساتىن سۇراۋ قاجەت. ماقالا "قالا مەن دالا" گازەتٸنٸڭ ەكسكليۋزيۆتٸ دٷنيەسٸ بولىپ سانالادى.
Бас тақырыптың суреті Азаттық сайтынан алынды
