قازٸرگٸ تاڭدا بالالار ۋىقاتىن كٶڭٸلدٸ ٶتكٸزۋ ٷشٸن ٷلكەن ساۋدا ورىندارىنا بارعاندا جٶن سانايدى. يە, بۇل ەلەمدەگٸ تەندەنتسييا. جالعىس قازاقستاندا ەمەس. قازٸر ساۋدا ورىندارىندا بالالاردى ماگنيتتەي تارتىپ تۇراتىن كينوتەاتر, فاست-فۋد, ويىن الاڭدارى, كٸتاپحانا, تٷرلٸ دٷكەندەر بار. سوندىقتان بالا بٸتكەن ساباقتان قولى بولساعاندا «مەگاعا» بارعىسى كەلٸپ تۇراتىنىن تٷسٸنۋگە بولادى. ٸرٸ قالالاردا بالالار بارۋى تيٸس قۋىرشاق تەاتىرى جۇمىس ٸستەيدٸ. وسىعان دەيٸن ەلٸمٸزدە قۋىرشاق تەاترلارى مەدەني مۇرانىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ رەتٸندە سانىلىپ كەلدٸ. قۋىرشاق تەاترلارى بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر جيٸ باراتىن مەدەنيەت وشاعى رەتٸندە ٶزٸنٸڭ ماڭىزىن ەلٸ دە جويعان جوق. قايتا سوڭعى ۋاقىتتارى قۋىرشاق تەاترىنا باراتىن كٶرەرمەندەردٸڭ قاتارى ارتا تٷسكەن. بۇعان الماتى قالاسىنداعى مەملەكەتتٸك قۋىرشاق تەاترىنىڭ ديرەكتورى المات ابدراحمانوۆپەن تٸلدەسكەنٸمٸزدە كٶز جەتكٸزدٸك.
يە, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارى قۋىرشاق تەاترلارى اۋىر كەزەڭدٸ باستان ٶتكٸرگەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. ال قازٸر جاعداي ايتارلىقتاي تٷزەلگەن. سوڭعى جىلدارى ەلدەگٸ قۋىرشاق تەاترلارىنىڭ جاعدايى جاقسار تٷسۋٸنە مەملەكەتتٸك قولداۋى ايرىقشا ىقپال ەتكەنٸن ايتۋعا تيٸسپٸز.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە قۋىرشاق تەاترلارى استانا, الماتى جەنە شىمكەنت قالالارىندا توقتاۋسىز جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. ەربٸر تەاتردىڭ ٶزٸنە تەن رەپەرتۋارى بار. قۋىرشاق تەاترلارىندا ۇلتتىق جەنە شەتەلدٸك ەرتەگٸلەر, فولكلورلىق ەلەمەنتتەر مەن زاماناۋي اۆتورلاردىڭ شىعارمالارىنان تٷرلٸ رەپەرتۋارىنا جاساقتاپ كەلەدٸ.
قازٸرٸگ تاڭدا تەاترلار دەستٷرلٸ جەنە زاماناۋي قويىلىمداردى قاتار قويىپ, بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتۋعا بارىن سالىپ كەلەدٸ. اۆتورلار مەن رەجيسسەرلەر ۇلتتىق ناقىشتى ساقتاي وتىرىپ, ەلەمدٸك شىعارمالاردى دا ساحنالاپ جٷرگەنٸن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. مۇنىڭ ٶزٸ كٶرەرمەندەردٸڭ ەرتٷرلٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتەتٸنٸ سٶزسٸز.
الماتىداعى مەملەكەتتٸك قۋىرشاق تەاترى ەلٸمٸزدە بالالارعا ارنالىپ بوي كٶتەرگەن العاشقى ٶنەر ورداسى. سوندىقتان تەاتردىڭ باي تاريحى بار. وعان قازٸر شامامەن 90 جىلدان اسىپ كەتتٸ. تەاتر جۇمىسىن باستاعان كٷننەن باستاپ, تالانتتى ەرتٸستەردٸ تارتىپ, كٶپتەگەن گاسترولدەر ۇيىمداستىرىپ, قۋىرشاق تەاتىرى ٶنەرٸن دامىتۋعا بارىنشا ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ.
قۋىرشاق تەاتارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ ٶزدەرٸندە ادامدار مەن جانۋارلاردىڭ بەينەسٸندەگٸ كٶپتەگەن قۋىرشاقتار بار ەكەنٸن العا تارتتى. ەڭ ەسكٸ قۋىرشاق – جالماۋىز كەمپٸردٸڭ بەينەسٸ ەكەن. ول 1940 جىلى تٸگٸلٸپ, وسى اتتاس سپەكتاكلدە نەگٸزگٸ كەيٸپكەر بولعان. ماماندار ەر سپەكتاكل ٷشٸن جاڭا دەكوراتسييالار مەن قۋىرشاقتار دايىندالالاتىنىن العا تارتتى. ال ەڭ جاڭا قۋىرشاقتار – عاشىق ەكٸ جۇپ. بۇل – شەمشٸ قالداياقوۆتىڭ ەندەرٸنەن شابىت العان «ٶمٸر – ٶزەن» سپەكتاكلٸنٸڭ كەيٸپكەرلەرٸ. مۇنداي قۋىرشاقتار پلانشەتتٸك دەپ اتالادى, ياعني, مۇنداي قۋىرشاقتار ساحنادا جٷرە الادى.
قازٸرگٸ تاڭدا قۋىرىشاق تەاترىنىڭ قورجىنىندا 22 قويىلىم بار. ونىڭ كٶبٸسٸ حالىق ەرتەگٸلەرٸ, اڭىزدار, شىعىس پەن باتىس كلاسسيكالىق شىعارمالارىنان قويىلعان. ولار – «قانباق شال», «اتامەكەن», «كەرۋەن-دالا», «تارقامايدى تويىمىز», «چەمپيون قوجا», «ەرتەگٸلەر ەلەمٸندە قوناقتا: شالقان, ماشا جەنە ايۋ, ٷيشٸك», «كٸشكەنتاي باقانىڭ شىتىرمان وقيعاسى», «مەيرام جالعاسادى», «الادديننٸڭ ٷلكەن شامى», «ٷش توراي», «الي بابا جەنە قىرىق قاراقشى», «التىن بالاپان», «ارىستاننىڭ قورقىنىشىن قالاي ەمدەيمٸز» سىندى بالالاردىڭ كٶڭٸلٸنەن شىققان قويىلىمدار.
قۋىرشاق تەاترىنىڭ ديرەكتورى المات ابدراحمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۋىرشاق تەاترى تەك بالالارعا ارنالعان دەگەن پايىمىن ورتاعا سالدى. قايتا, تەاتر قازٸر ەكٸنشٸ جاڭعىرۋدى باستان كەشۋدە. مۇنى كٶرەرمەندەر سانىنىڭ ارتۋى مەن تەاتردىڭ رەپەرتۋارى دا دەلەلدەيدٸ.
– بٸزدٸڭ تەاتردا ٷلكەندەرگە ارنالعان رەپەرتۋار بار. بٸز ەلەمدٸك كلاسسيكانى دا ساحنالاپ جٷرگەن جايىمىز بار. ايتالىق شەكسپير, ماكبەت, رومەو مەن دجۋلەتتانى دا قويىپ جٷرمٸز. سونداي-اق, اباي قۇنانبايۇلىنا ارنالعان ٸرٸ قويىلىمدارمىز دا بار. قازٸرگٸ تاڭدا تەاترعا بارۋ ترەندكە اينالعانى بٸزدٸ قۋانتادى. 5-10 جىل بۇرىن زالدا تەك 15-20 ادام وتىرۋشى ەدٸ. قازٸر بٸزدٸڭ ەربٸر قويىلىمىمىز انشلاگپەن ٶتەدٸ. مەسەلەن, ٶتكەن جىلى 80 مىڭنان استام كٶرەرمەن كەلگەن. ال بەس جىل بۇرىن جىلىنا بار بولعانى 20-30 ادام كەلۋشٸ ەدٸ. قازٸر جاعدايمىز جاقسى. تابىسىمىز ارتىپ, ەرتٸستەرٸمٸزدٸڭ كٶڭٸل-كٷيٸ جوعارى دەڭگەيدە. بٸز ٷنەمٸ كٶرەرمەندەرگە قانداي قويىلىمدار ۇنايتىنىن قاداعالاپ, ولاردىڭ وي-پٸكٸرٸن باسىشىلققا الىپ وتىرامىز, – دەپ تەاتر باسشىسى كٶكەيدە جٷرگەن ويىن بٶلٸستٸ.
تەاتر باسشىسىمەن تٸلدەسكەنٸمٸزدە زامانۋي تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتار قويىلىمداردىڭ كٶركەمدٸك دەڭگەي كٶتەرٸپ, كٶرەرمەندەردٸڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتقانىن بٸلدٸك. بٷگٸندە قۋىرشاق تەاترلارى مۋلتيمەدييالىق تەحنولوگييالار قولدانىلىپ, ينتەراكتيۆتٸ سپەكتاكلدەر دە ۇسىنۋدا.
تەتار بولعاننان كەيٸن ٶزنە تەن مەسەلەسٸ بولاتىنى بەلگٸلٸ. بٷگٸندە ەلٸمٸزدەگٸ قۋىرشاق تەاترلارىندا كەسٸبي مامانداردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ تۋىنداي باستاعان. قۋىرشاق ويناتاتىن اكتەرلەردٸ دايىنداۋ, رەجيسسەرلەر مەن سۋرەتشٸلەردٸ تارتۋ مەسەلەسٸ ٶزەكتٸ بولىپ تۇر. ٶيتكەنٸ, جاستاردىڭ بۇل سالانى كٶپ تاڭدامايتىنى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان مەدەنيەت جەنە ٶنەر سالاسىنداعى بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ قۋىرشاق تەاتر ٶنەرٸنە ماماندانعان كادرلار دايارلاۋعا كٷشسالۋى كەرەك. وسىلايشا جاس تالانتتاردى تارتا باستاعان جٶن.
بٷگٸندە الماتى قالاسىنداعى قۋىرشاق تەاترى شەتەلدٸڭ تەاترلارمەن ەرٸپتەستٸك قارىم-قاتىناس ورناتىپ, تەجٸريبە الماسۋ ٸسٸنە دە بارىنشا كٶڭٸل بٶلٸپ كەلەدٸ. مۇنداي مەدەني ىنتىماقتاستىقتار ەلٸمٸزدەگٸ قۋىرشاق تەاترلارىنىڭ جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸ سٶزسٸز. وسى رەتتە تەاتارلاردىڭ حالىقارالىق فەستيۆالدەرگە قاتىسىپ, ەلٸمٸزدٸڭ ٶنەرٸن ٶزگە ەلدەرگە تانىتۋ دى ماڭىزدى. بۇل باعىتتا دا جۇمىستار جٷرٸپ جاتىر. الداعى قازان ايىندا ەلٸمٸزدە ونشاقتى ەلدٸڭ قۋىرشاق تەاترلارى كەلٸپ, ٶز ٶنەرلەرٸن كٶرسەتپەكشٸ. قۋىرشاق تەاتارىنىڭ ديرەكتورى وسى ٸس-شاراعا بارىنشا دايىندالىپ جاتقانىن العا تارتتى.
– قۋىرشاق تەاترى ەر كەزەڭدە دە ەلٸمٸزدە تانىمال بولدى. ٶيتكەنٸ, قۋىرشاق تەاترى كٸشكەنتاي كٶرەرمەندٸ تەربيەلەۋدٸڭ بٸر جولى دەپ بٸلەمٸن. ەگەر ٷي ٸرگەتاستان باستالاتىن بولسا, وندا ٷلكەن تەاترلاردىڭ بولاشاق كٶرەرمەندەرٸ قۋىرشاق تەاترىنان ٶسٸپ شىعاتىنا سەنٸمدٸمٸن. بولاشاق تەاتر سٷيەر قاۋىم, ٶنەرتانۋشىلار, تەاترعا عاشىق جاندار دەل وسى جەردە ٶنەرگە دەگەن العاشقى ماحابباتىن سەزٸنەدٸ, – دەيدٸ اكتريسا.
يە, ەلٸمٸزدە ٶنەردٸڭ ماڭىزىن تٷسٸنەتٸن العاشقى كٶرەرمەندەر وسى قۋىرشاق تەاتارىنان باستالاتىنى انىق. ەلٸمٸزدەگٸ قۋىرشاق تەاترلارى مەدەنيەتتٸ دامىتىپ, بالالارعا تەربيە بەرۋدە ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنى سٶزسٸز. ولار ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن دەستٷرلەردٸ ساقتاۋعا جەنە ٶزدەرٸنەن كەيٸنگٸ ۇرپاققا جەتكٸزۋگە ٷلكەن ٷلەس قوسادى. سوندىقتان قۋىرشاق تەاتىرلارىن ٷلكەن ٶنەردٸ سەزٸنۋدەگٸ العاشقى باسپالداق دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولاماس ەدٸ.
