قوعامنىڭ ەر مٷشەسٸنٸڭ جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتٸلۋٸ – پرەزيدەنت ايتقان «ماسىلدىققا» جول بەرمەۋدەگٸ نەگٸزگٸ كٷش. ەل ازاماتتارى ەر سالادا ناعىز ەڭبەك ادامى بولعان كەزدە قازاقستاننىڭ دا ەكونوميكاسى, ەل-اۋقاتى بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولا تٷسەدٸ. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلى ٷكٸمەتتٸڭ الدىنا ماڭىزدى مٸندەت قويىپ, حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن كٶتەرۋ باستى ماقسات ەكەنٸن, سوعان وراي جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸ بٸرٸنشٸ كەزەكتە تۇرۋى قاجەت ەكەنٸن مەلٸمدەگەن بولاتىن. سوندىقتان حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋدىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ تاپسىرىلدى. ال بۇل باعدارلامانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, تۇرمىس دەڭگەيٸن, تابىستى كٶتەرۋ. بۇل شارا قازاقستاننىڭ ەر ٶڭٸرٸندە بەلسەندٸ تٷردە قولعا الىنىپ, تٷرلٸ جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. وسى ورايدا الماتى وبلىسىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋدى ٷيلەستٸرۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ «الماتى وبلىسى بويىنشا ەڭبەك موبيلدٸگٸ ورتالىعى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتٸك مەكەمەسٸنٸڭ ديرەكتورى ابىلاي جۇمابەكۇلى زۋايدامەن سۇحباتتاسىپ, ٶڭٸردە بۇل باعىتتا قانداي جۇمىستار قالاي قولعا الىنعانىن سۇرادىق.
– كەيٸنگٸ جىلدارى ٶڭٸردە قانشا ازامات جۇمىسپەن قامتىلدى? ناقتى ستاتيستيكا كەلتٸرە الاسىز با? سونىمەن قاتار, كٶبٸنە قاي باعدارلامالار ارقىلى ازاماتتار جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتٸلٸپ وتىر?
– بٷگٸنگٸ تاڭدا «كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوباسى» باعدارلاماسى بويىنشا الماتى وبلىسىندا 13039 ازامات ٶتٸنٸش بٸلدٸردٸ, ونىڭ ٸشٸندە 10064 ازامات جۇمىسسىز رەتٸندە تٸركەلگەن بولاتىن.
2024 جىلدىڭ باسىنان باستاپ جۇمىسپەن قامتۋعا جەردەمدەسۋ شارالارى نەتيجەسٸندە 12063 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلانعان, سونىڭ ٸشٸندە قوعامدىق جۇمىستارعا 8342 ادامدى, ەلەۋمەتتٸك جۇمىس ورىندارىنا 598 ادامدى, «كٷمٸس جاس» جوباسىنا 1500 ادامدى, «العاشقى جۇمىس ورنى» جوباسىنا 575 ادامدى, «ۇرپاقتار كەلٸسٸمشارت» جوباسىنا 40 ادامدى, «جاستار پراكتيكاسى» جوباسىنا 1008 جۇمىسسىز ازاماتتى تارتۋ جوسپارلاندى.
– بيىل جىل باسىنان بەرگٸ كٶرسەتكٸش قانداي? بۇل تۇستا دا ناقتى ستاتيستيكا كەلتٸرە الاسىز با?
– جىل باسىنان بەرٸ جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى ارقىلى 2671 ازامات قامتىلدى, ونىڭ ٸشٸندە قوعامدىق جۇمىستارعا 2 079, ەلەۋمەتتٸك جۇمىس ورىندارىنا 167, «كٷمٸس جاس» جوباسىنا 253, «العاشقى جۇمىس ورنى» جوباسىنا 75, «ۇرپاقتار كەلٸسٸمشارتى» جوباسىنا 40, «جاستار پراكتيكاسى» جوباسىنا 97 ادام تارتىلدى.
– بٷگٸندە جاستار اراسىندا دا جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الىپ بارا جاتقانى شىندىق. ٶيتكەنٸ ديپلومىن ٸس جٷزٸندە پايدالانبايتىندار دا بار. وسى تۇستا ٶڭٸردە جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸ قالاي شەشٸلٸپ جاتىر?
– قازٸرگٸ تاڭدا 1385 جاس ازامات جۇمىسپەن قامتىلدى. ونىڭ ٸشٸندە521 ازامات تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرىلدى, جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى ارقىلى قوعامدىق جۇمىستارعا 486, «جاستار پراكتيكاسى» جوباسىنا 96, ەلەۋمەتتٸك جۇمىس ورىندارىنا 32, «العاشقى جۇمىس ورنى» جوباسىنا 73, «باستاۋ بيزنەس» جوباسىنا 177 جاس قامتىلدى.
– مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ادامدارعا قاتىستى جۇمىسپەن قامتۋ ستاتيستيكاسى قانداي? قانشا ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر?
– مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ادامدارعا توقتالساق, ولاردىڭ اراسىنان 186 جۇمىسسىز ازامات قامتىلدى, ولاردىڭ 39-ى تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى.
ال 121-ٸ قوعامدىق جۇمىستارعا, ەكەۋٸ جاستار پراكتيكاسىنا, بٸرەۋٸ «العاشقى جۇمىس ورنى» جوباسىنا, التاۋى «كٷمٸس جاس» جوباسىنا, جەتٸ ازامات «باستاۋ بيزنەس» جوباسىنا باعىتتالدى.
ەكٸمدٸكتٸڭ قاۋلىسىمەن 2024 جىلى مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ٷشٸن ۇيىمدارداعى جۇمىس ورىندارىنىڭ كۆوتالارى قىزمەتكەرلەردٸڭ تٸزٸمدٸك سانىنىڭ 2 پايىزىنان 4 پايىزىنا دەيٸنگٸ مٶلشەردە بەلگٸلەندٸ. وسى جوبا شەڭبەرٸندە مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ 309 ازاماتتى, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان 69 ازاماتتى, پروباتسييا قىزمەتٸندە ەسەپتە تۇرعان 136 ازاماتتى, جەتٸم بالالاردى, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان 12 ازاماتتى قامتۋ جوسپارلانعان.
2024 جىلدىڭ باسىنان باستاپ تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا مٷمكٸندٸگٸ شەۋتەۋلٸ 7 ازامات, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان 3 ازامات, پروباتسييا قىزمەتٸندە ەسەپتە تۇرعان 8 ازامات جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى.
– بۇدان بٶلەك ٶڭٸردە وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار قولعا الىندى?
– قوسىمشا جوسپار بويىنشا 800 جۇمىسسىز ازامات قىسقا مەرزٸمدٸ وقيدى. سونداي-اق, "باستاۋ بيزنەس" كەسٸپكەرلٸك نەگٸزدەرٸنە ساي 2340 جۇمىسسىز جەنە ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعان ازامات وقيدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا 361 ادام وسىنداي بٸلٸم الىپ, سەرتيفيكات الدى .
– حالىقتى ەڭبەكسٷيگٸشتٸككە باۋلىپ, كەسٸپكە ىنتالانتىرۋدا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بار ما? بۇل تۇستا قانداي جوبالاردى ايتا الاسىز?
– ازاماتتارعا ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتٸڭ 400 ەسە مٶلشەرٸندە مەملەكەتتٸك گرانت بەرٸلەدٸ. بۇل جوبانى قازاقستاندىقتارعا جاڭا بيزنەستٸ باستاۋ ەرٸ دامىتۋ ٷشٸن قايتارىمسىز نەگٸزدە بەرٸلەتٸن باستاپقى كاپيتال كٶزٸ رەتٸندە ايتۋعا بولادى.
گرانت ارقىلى بەرٸلەتٸن قاراجات حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارىنا جاتاتىن ازاماتتارعا ٶز جەكە كەسٸبٸن ٸسكە اسىرۋعا, ٶندٸرٸستٸ جولعا قويۋعا جەنە دامىتۋعا, سول ارقىلى ٶزدەرٸن تۇراقتى تابىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. وسىنداي جاڭا بيزنەس يدەيالاردى ٸسكە اسىرۋعا 400 اەك (ياعني 1 476 800 تەڭگە) مٶلشەرٸندە 260 ادامعا مەملەكەتتٸك گرانت بەرۋ جوسپارلانعان.
– ال كەسٸپ باستاعىسى كەلەتٸندەرگە بەرٸلەتٸن شاعىن نەسيەنٸ الۋ ٷشٸن قانداي تالاپتار قويىلادى?
– ٶڭٸردە 2,5 پايىزبەن 35 جاسقا دەيٸنگٸ 392 ازاماتقا شاعىن نەسيە بەرۋ جوسپارلانعان. ميكروكرەديتتەرگە قويىلاتىن باستى شارتتىڭ بٸرٸ 21 جاستان 35 جاسقا دەيٸنگٸ جاستا بولۋى جەنە بۇل ٶز ٸسٸن اشۋ نەمەسە كەڭەيتۋ ٷشٸن 5 جىلدان اسپايتىن مەرزٸممەن جەكە كەسٸپكەر رەتٸندە تٸركەلگەن جاعدايدا عانا بەرٸلەدٸ. بۇل رەتتە ميكروكرەديت بويىنشا كونكۋرسقا قاتىسۋشىلاردىڭ جاسى "اگرارلىق كرەديتتٸك كورپوراتسييا" اق-عا ٶتٸنٸممەن جٷگٸنگەن كەزەڭمەن ەسكەرٸلەدٸ.
– ال جۇمىس ٸزدەپ جٷرگەن جاستار قايدان اقپارات الا الادى? وقۋ بٸتٸرگەن تٷلەك قايدا جٷگٸنسە بولادى?
– جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىندا مەملەكەتتەن قولداۋ الۋ ٷشٸن Enbek.kz - پلاتفورماسىنا (ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسى) تٸركەلۋ قاجەت. بۇل پلاتفورمادا ازاماتتار جۇمىس تابا الادى نەمەسە بوس جۇمىس ورنى تۋرالى اقپارات جارييالاي الادى, سونىمەن قاتار, ەلەكتروندى ەڭبەك كەلٸسٸمشارتتارىن جاساي الادى. سونداي-اق, سۋبسيدييالاناتىن جۇمىس ورىندارىنا ٶتٸنٸش بەرۋگە بولادى. «ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسى» ينتەرنەت-پورتالىندا 11801 جۇمىس ورنىنا 935 حابارلاندىرۋ جارييالانعان.
– ەڭبەك سالاسىنداعى ساياساتتى دامىتۋ ماقساتىندا جۇمىسسىزدىققا قاتىستى جەرمەڭكەلەر ٶتكٸزٸلٸپ تۇرا ما? بۇل ٸس-شارالار قانشالىق تيٸمدٸ بولىپ وتىر?
– بٷگٸنگٸ تاڭدا الماتى وبلىسى بويىنشا بوس جۇمىس ورىندارىنا قاتىستى 92 جەرمەڭكە ٶتكٸزٸلدٸ. جۇمىسسىز ازاماتتارعا 11393 بوس جۇمىس ورنى ۇسىنىلدى. جەرمەڭكەدە 7366 ادام كەڭەس الدى, ونىڭ ٸشٸندە 945 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلد. ناقتى ستاتيستيكاعا توقتالساق, تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا 2198 ادام, ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارىنا 92 ازامات تارتىلدى. ٶڭٸردە كەيٸنگٸ ستاتيستيكا وسىنداي, الدا دا ماڭىزدى جوبالار ٸسكە اسىرىلا بەرەدٸ. بۇل باعىتتا قوعامنىڭ ەرتٷرلٸ توبى قامتىلىپ جاتىر.
