Qoǵamnyń ár múshesiniń jumyspen qamtamasyz etilýi – Prezident aitqan «masyldyqqa» jol bermeýdegi negizgi kúsh. El azamattary ár salada naǵyz eńbek adamy bolǵan kezde Qazaqstannyń da ekonomikasy, ál-aýqaty básekege qabiletti bola túsedi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2022 jyly Úkimettiń aldyna mańyzdy mindet qoiyp, halyqtyń ál-aýqatyn kóterý basty maqsat ekenin, soǵan orai jumyspen qamtý máselesi birinshi kezekte turýy qajet ekenin málimdegen bolatyn. Sondyqtan halyqtyń tabysyn arttyrýdyń 2025 jylǵa deiingi baǵdarlamasyn iske asyrý tapsyryldy. Al bul baǵdarlamanyń negizgi maqsaty – halyqty jumyspen qamtý, jańa jumys oryndaryn ashý, turmys deńgeiin, tabysty kóterý. Bul shara Qazaqstannyń ár óńirinde belsendi túrde qolǵa alynyp, túrli jumystar atqarylyp jatyr. Osy oraida Almaty oblysynyń jumyspen qamtýdy úilestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń «Almaty oblysy boiynsha eńbek mobildigi ortalyǵy» kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń direktory Abylai Jumabekuly Zýaidamen suhbattasyp, óńirde bul baǵytta qandai jumystar qalai qolǵa alynǵanyn suradyq.
– Keiingi jyldary óńirde qansha azamat jumyspen qamtyldy? Naqty statistika keltire alasyz ba? Sonymen qatar, kóbine qai baǵdarlamalar arqyly azamattar jumyspen qamtamasyz etilip otyr?
– Búgingi tańda «Kásipkerlikti damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan ulttyq jobasy» baǵdarlamasy boiynsha Almaty oblysynda 13039 azamat ótinish bildirdi, onyń ishinde 10064 azamat jumyssyz retinde tirkelgen bolatyn.
2024 jyldyń basynan bastap jumyspen qamtýǵa járdemdesý sharalary nátijesinde 12063 adamdy jumyspen qamtý josparlanǵan, sonyń ishinde qoǵamdyq jumystarǵa 8342 adamdy, áleýmettik jumys oryndaryna 598 adamdy, «Kúmis jas» jobasyna 1500 adamdy, «Alǵashqy jumys orny» jobasyna 575 adamdy, «Urpaqtar kelisimshart» jobasyna 40 adamdy, «Jastar praktikasy» jobasyna 1008 jumyssyz azamatty tartý josparlandy.
– Biyl jyl basynan bergi kórsetkish qandai? Bul tusta da naqty statistika keltire alasyz ba?
– Jyl basynan beri jumyspen qamtý sharalary arqyly 2671 azamat qamtyldy, onyń ishinde qoǵamdyq jumystarǵa 2 079, áleýmettik jumys oryndaryna 167, «Kúmis jas» jobasyna 253, «Alǵashqy jumys orny» jobasyna 75, «Urpaqtar kelisimsharty» jobasyna 40, «Jastar praktikasy» jobasyna 97 adam tartyldy.
– Búginde jastar arasynda da jumyssyzdyq beleń alyp bara jatqany shyndyq. Óitkeni diplomyn is júzinde paidalanbaityndar da bar. Osy tusta óńirde jastardy jumyspen qamtý máselesi qalai sheshilip jatyr?
– Qazirgi tańda 1385 jas azamat jumyspen qamtyldy. Onyń ishinde521 azamat turaqty jumys oryndaryna ornalastyryldy, jumyspen qamtý sharalary arqyly qoǵamdyq jumystarǵa 486, «Jastar praktikasy» jobasyna 96, áleýmettik jumys oryndaryna 32, «Alǵashqy jumys orny» jobasyna 73, «Bastaý biznes» jobasyna 177 jas qamtyldy.
– Múmkindigi shekteýli adamdarǵa qatysty jumyspen qamtý statistikasy qandai? Qansha adam turaqty jumyspen qamtylyp otyr?
– Múmkindigi shekteýli adamdarǵa toqtalsaq, olardyń arasynan 186 jumyssyz azamat qamtyldy, olardyń 39-y turaqty jumys oryndaryna jumysqa ornalastyryldy.
Al 121-i qoǵamdyq jumystarǵa, ekeýi jastar praktikasyna, bireýi «Alǵashqy jumys orny» jobasyna, altaýy «Kúmis jas» jobasyna, jeti azamat «Bastaý biznes» jobasyna baǵyttaldy.
Ákimdiktiń qaýlysymen 2024 jyly múgedektigi bar adamdardy jumysqa ornalastyrý úshin uiymdardaǵy jumys oryndarynyń kvotalary qyzmetkerlerdiń tizimdik sanynyń 2 paiyzynan 4 paiyzyna deiingi mólsherde belgilendi. Osy joba sheńberinde múmkindigi shekteýli 309 azamatty, bas bostandyǵynan aiyrý oryndarynan 69 azamatty, probatsiia qyzmetinde esepte turǵan 136 azamatty, jetim balalardy, ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan 12 azamatty qamtý josparlanǵan.
2024 jyldyń basynan bastap turaqty jumys oryndaryna múmkindigi sheýteýli 7 azamat, bas bostandyǵynan aiyrý oryndarynan 3 azamat, probatsiia qyzmetinde esepte turǵan 8 azamat jumysqa ornalastyryldy.
– Budan bólek óńirde osy baǵytta qandai jumystar qolǵa alyndy?
– Qosymsha jospar boiynsha 800 jumyssyz azamat qysqa merzimdi oqidy. Sondai-aq, "Bastaý biznes" kásipkerlik negizderine sai 2340 jumyssyz jáne ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamat oqidy. Búgingi tańda 361 adam osyndai bilim alyp, sertifikat aldy .
– Halyqty eńbeksúigishtikke baýlyp, kásipke yntalantyrýda memleket tarapynan qoldaý bar ma? Bul tusta qandai jobalardy aita alasyz?
– Azamattarǵa ailyq eseptik kórsetkishtiń 400 ese mólsherinde memlekettik grant beriledi. Bul jobany qazaqstandyqtarǵa jańa biznesti bastaý ári damytý úshin qaitarymsyz negizde beriletin bastapqy kapital kózi retinde aitýǵa bolady.
Grant arqyly beriletin qarajat halyqtyń áleýmettik osal toptaryna jatatyn azamattarǵa óz jeke kásibin iske asyrýǵa, óndiristi jolǵa qoiýǵa jáne damytýǵa, sol arqyly ózderin turaqty tabyspen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Osyndai jańa biznes ideialardy iske asyrýǵa 400 AEK (iaǵni 1 476 800 teńge) mólsherinde 260 adamǵa memlekettik grant berý josparlanǵan.
– Al kásip bastaǵysy keletinderge beriletin shaǵyn nesieni alý úshin qandai talaptar qoiylady?
– Óńirde 2,5 paiyzben 35 jasqa deiingi 392 azamatqa shaǵyn nesie berý josparlanǵan. Mikrokreditterge qoiylatyn basty sharttyń biri 21 jastan 35 jasqa deiingi jasta bolýy jáne bul óz isin ashý nemese keńeitý úshin 5 jyldan aspaityn merzimmen jeke kásipker retinde tirkelgen jaǵdaida ǵana beriledi. Bul rette mikrokredit boiynsha konkýrsqa qatysýshylardyń jasy "Agrarlyq kredittik korporatsiia" AQ-ǵa ótinimmen júgingen kezeńmen eskeriledi.
– Al jumys izdep júrgen jastar qaidan aqparat ala alady? Oqý bitirgen túlek qaida júginse bolady?
– Jumyspen qamtý salasynda memleketten qoldaý alý úshin Enbek.kz - platformasyna (elektrondyq eńbek birjasy) tirkelý qajet. Bul platformada azamattar jumys taba alady nemese bos jumys orny týraly aqparat jariialai alady, sonymen qatar, elektrondy eńbek kelisimsharttaryn jasai alady. Sondai-aq, sýbsidiialanatyn jumys oryndaryna ótinish berýge bolady. «Elektrondyq eńbek birjasy» internet-portalynda 11801 jumys ornyna 935 habarlandyrý jariialanǵan.
– Eńbek salasyndaǵy saiasatty damytý maqsatynda jumyssyzdyqqa qatysty jármeńkeler ótkizilip tura ma? Bul is-sharalar qanshalyq tiimdi bolyp otyr?
– Búgingi tańda Almaty oblysy boiynsha bos jumys oryndaryna qatysty 92 jármeńke ótkizildi. Jumyssyz azamattarǵa 11393 bos jumys orny usynyldy. Jármeńkede 7366 adam keńes aldy, onyń ishinde 945 adam jumysqa ornalastyryld. Naqty statistikaǵa toqtalsaq, turaqty jumys oryndaryna 2198 adam, ýaqytsha jumys oryndaryna 92 azamat tartyldy. Óńirde keiingi statistika osyndai, alda da mańyzdy jobalar iske asyryla beredi. Bul baǵytta qoǵamnyń ártúrli toby qamtylyp jatyr.
