اسحات جۇمابەكوۆ جاستا بولسا ەلٸمٸزدەگٸ بٸلٸكتٸ ۇستازداردىڭ بٸرٸ. بولاشاق باعدارلاماسىنىڭ تٷلەگٸ بٷگٸندە سەمەي قالاسىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ فيزيكا پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ بولىپ ەڭبەك ەتۋدە.
2019 جىلى «ٷزدٸك پەداگوگ» تٶسبەلگٸسٸنٸڭ يەگەرٸمەن سۇحباتتاسۋدىڭ سەتٸ تٷسٸپ, ەڭگٸمە تارتقان ەدٸك.
بالالارعا الدىمەن ٶزٸڭ ٷلگٸ بولۋ كەرەكسٸڭ
«ۇستازدىق ەتكەن جالىقپاس, ٷيرەتۋدەن بالاعا» دەيدٸ حاكٸم اباي. بٷگٸندە بار بٸلگەنٸمدٸ وقۋشىلارعا ٷيرەتٸپ كەلەمٸن. قازٸر عىلىممەن تەحنيكانىڭ قارىشتاعان ۋاقىتى. بٸر سەت عىلىمي جاڭالىقتاردان قۇر قالماۋعا تىرىسامىز. ٶزٸڭ ولارعا بارلىق جاعىنان ٷلگٸ بولۋ كەرەكسٸڭ. بايقاۋلارعا قاتىسىپ, عىلىمي ماقالالار جازىپ جٷرگەنٸم سودان دا بولار» دەيدٸ جاس ۇستاز.
اسحات حالىقارالىق «بولاشاق» ستيپەنديياسىنىڭ عىلىمي تاعىلىمداما باعدارلاماسى بويىنشا فينلياندييا مەملەكەتٸندە بٸلٸم العان بولاتىن.
تاعىلىمدادان ٶتٸپ جٷرگەن كەزدە جالپى جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ زەرتتەۋ بويىنشا جۇمىس ٸستەي باستاعان. ول ٷشٸن بۇل جاي مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالالاردى وقىتۋ عانا ەمەس, «ەرەكشە بالالاردىڭ» قوعامعا ەنۋٸنە كٶمەكتەسۋ بولىپ تابىلادى.
مٸنە, ٷش جىل بويى اسحات سوۆەتحانۇلى قازاقستاندا وسى مەسەلەمەن اينالىسىپ, بۇل جۇمىسقا شەكٸرتتەرٸن دە جۇمىلدىرىپ جٷر. ول رەسەي جەنە فينلياندييا ساراپشىلارىمەن تىعىز بايلانىسىنىڭ ارقاسىندا اتالمىش جوبانى ٶز بەتٸنشە جٷرگٸزٸپ, وقىتۋ سەمينارلارىن, كوۋچينگتەر جەنە شەبەرلٸك سىنىپتارىن ٶتكٸزەدٸ.
تالانتتى, باستاماشىل مۇعالٸمنٸڭ ساباقتارى وقۋشىلار ەردايىم ٶزدەرٸنە جاڭا جەنە قىزىق جاڭالىقتار اشاتىنداي, زەرتتەيتٸندەي, پراكتيكا جاساپ, تالداي الاتىنداي جەنە قورىتىندى جاسايتىنداي, ٶز جۇمىسىن باعالاي الاتىنداي ەتٸپ جوسپارلانىپ ٶتكٸزٸلەدٸ.
بۇل ٶز كەزەگٸندە وقۋشىلاردىڭ بويىندا تەۋەلسٸز ويلاۋ ستيلٸن قالىپتاستىرۋ مەن قابٸلەتتەرٸن دامىتۋعا ىقپال ەتەدٸ.
مٸنە وسىنداي وقۋشىلاردى بٸلٸمگە قۇشتارلىعىن وياتۋ نەتيجەسٸندە, بيىل اقپان ايىندا ٶتكەن «دارىن» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى ٶتكٸزگەن رەسپۋبليكالىق عىلىمي جوبالار بايقاۋىندا شەكٸرتتەرٸ 12-ٸنشٸ سىنىپ وقۋشىسى ۇلان سەيٸتقاليەۆ ٶزٸنٸڭ كومپيۋتەرلٸك جەنە فيزيكالىق مودەلدەر ارقىلى تابيعي جەنە ۆيرتۋالدى ورتالىق كٷشتەردٸڭ زاڭدىلىقتارىن زەرتتەۋگە ارنالعان عىلىمي جوباسىمەن 1-شٸ ورىندى, 11 سىنىپ وقۋشىلارى بەك قادەسوۆ پەن ەلٸشەر رىمقاننىڭ بٸرلەسە جاساعان ونكوتەراپييادا قولدانىلاتىن التىن نانوبٶلشەكتەردٸڭ قۇرىلىمىن زەرتتەۋگە ارنالعان عىلىمي جوباسى 2-شٸ ورىندى جەڭٸپ الىپ, ۇستازدىڭ ەڭبەگٸ ەلەندٸ. شەكٸرتتەرٸ جەتٸستٸگٸمەن قۋانتتى.
«وسىمەن توقتاپ قالمايمىز. ەلٸ الدا ٸستە اسىرماق جوسپارلارىمىز از ەمەس. قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەكتەپتەر الدىندا ححٸ عاسىردىڭ جاڭا كٶشباسشىلارىن قالىپتاستىرۋ جەنە ولاردىڭ شىعارماشىلىق بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرۋ مٸندەتٸ تۇر.
مۇعالٸمدەر وقۋشىلاردىڭ وي-ٶرٸسٸن دامىتىپ, عىلىمعا دەگەن قىزۋعۋشىلىقتارىن ارتتىرۋ كەرەك دەپ سانايمىن » دەيدٸ اسحات سوۆەتحانۇلى.
اقتىق سىنعا ەزٸرلٸك
بٸلٸكتٸ مامان ٶزٸنٸڭ ەڭبەكقورلىعى مەن بٸلٸم سالاسىندا كٶرسەتكەن جوعارى نەتيجەلەرٸنٸڭ ارقاسىندا ۇستازدار اراسىندا نوبەل سىيلىعىمەن پارا-پار «ەلەم مۇعالٸمٸ» جاھاندىق سىيلىعى نومينانتتارى قاتارىنان ورىن الىپ, قازاقستاننان العاش رەت قاتىسۋعا مٷمكٸندٸك الدى.
-مەن بۇل ەلەمدٸك بايقاۋعا قاتىسۋعا 2018 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ سوڭىنان باستاپ دايىندالا باستادىم. وتاندىق بٸلٸم سالاسىنىڭ ٶزگە ەلدەردەن ەش كەم ەمەس ەكەنٸن سەنٸمدٸ تٷردە ايتا الامىن.
ەلەمدٸك سايىستىڭ ەر كەزەڭٸنە مۇقييات دايىندالىپ, ولاردىڭ تاراپىنان بەرٸلگەن ەربٸر تاپسىرمانى تيياناقتى ورىندادىم. بۇل ٸستە ٶزٸم ەڭبەك ەتەتٸن مەكتەپ ۇجىمى, وقۋشىلارىم اتسالىستى. بۇل سىنعا قاتىسۋ مەن ٷشٸن پەداگوگتٸك قىزمەتٸمنٸڭ جاڭا بٸر بەلەسٸ دەپ بٸلەمٸن.
«بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تٷلەگٸ رەتٸندە بٸز ٶز وتانىمىزدىڭ ٶركەندەپ, دامۋىنا ٷلەس قوسۋىمىز كەرەك. ماعان وسىنداي مٷمكٸندٸك تۋدىرىپ وتىرعان ۇيىمداستىرۋشى قور مەن ەلٸمٸزدٸڭ بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنە العىسىم شەكسٸز.
مەن ٶز جەتٸستٸكتەرٸمنٸڭ بارلىعى “نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ” دببۇ –دا قۇرىلعان تيٸمدٸ باسقارۋ مەن قالىپتاسقان مەنەدجمەنتتٸڭ ارقاسىندا دەپ بٸلەمٸن.
عالامدىق مۇعالٸمدەر سىيلىعىنىڭ اقتىق فينالى بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸنٸڭ استاناسى دۋباي قالاسىندا 2020 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ٶتەدٸ جوسپارلانعان ەدٸ. بٸراق پاندەميياعا بايلانىستى كەينگە شەگەرٸلدٸ» دەيدٸ اسحات جۇمابەكوۆ.
40 جىلعى قاسٸرەت: مۇنى بٷگٸنگٸ بۋىن دا بٸلۋٸ كەرەك
سونداي-اق جاس ۇستاز جەرٸمٸزگە 40 جىل قايعى-قاسٸرەت ەكەلگەن يادرولىق سىناقتاردىڭ قورشاعان ورتاعا ەسەرٸنە كٶڭٸل بٶلٸپ, ٶڭٸر ەكولوگيياسىن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا ٶزٸنٸڭ وقۋشىلارىندا تارتىپ وتىر.
نەتيجەسٸندە ەلييا تۇمانباەۆا, ديانا كۋلگۋسكينا ەسٸمدٸ شەكٸرتتەرٸ رەسپۋبليكالىق “بولاشاققا قادام” اتتى عىلىم فەستيۆالٸ جەنە يۋنەسكو-نىڭ ۇلتتىق سايىسىندا لاۋرەات اتاندى. وسى اۋقىمدى ٷلكەن جۇمىستارىنىڭ نەتيجەسٸندە “نەۆادا – سەمەي” قوزعالىسى قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا “The Kazakhstan Way of a Nuclear-Free World” – “كازاحستانسكيي پۋت بەز يادەرنوگو ورۋجييا” اتتى كٸتابى جارىق كٶردٸ.
اتالعان كٸتاپ ەلٸمٸزدەگٸ انتييادرولىق قوزعالىستىڭ تانىمال بەلسەندٸسٸ, “نەۆادا-سەمەي” حالىقارالىق قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ سۇلتان كارتوەۆپەن بٸرلەسە وتىرىپ جازىلدى. ەڭبەك گەرمانييا ۇلتتىق كٸتاپحاناسىنىڭ باسپاسىندا باسىلىپ شىقتى», – دەيدٸ اسحات سوۆەتحانۇلى.
ونىڭ شەكٸرتتەرٸ قاتەرلٸ ٸسٸكتٸ ەمدەۋدٸڭ جولىن ٸزدەۋدە
ول مۇعالٸمدەر وقۋشىلاردىڭ وي-ٶرٸسٸن دامىتىپ, عىلىمعا دەگەن قىزۋعۋشىلىقتارىن ارتتىرۋ كەرەك دەپ سانايدى. جاقىندا 11 سىنىپتا وقيتىن ٶز شەكٸرتتەرٸ بەك كادەسوۆ جەنە ەلٸشەر رىمقانمەن بٸرگە وبىردىڭ ەمدەۋ سالاسىن زەرتتەيتٸن, ونكوتەراپييادا قولدانىلاتىن التىن نانوبٶلشەكتەردٸڭ قۇرىلىمىن زەرتتەۋگە ارنالعان اۆتورلىق جۇمىستارى ٷشٸن سەرتيفيكاتقا يە بولدى.
وسى جوبانى ٸسكە اسىرۋعا 1 جارىم جىلداي ۋاقىت كەتكەن. بۇل زەرتتەۋ حيميوتەراپييا جەنە سەۋلەلٸك تەراپييانىڭ دەستٷرلٸ قۇرالدارىنا بالاما تابۋ ماقساتىندا جٷرگٸزٸلگەن.
وسى ماقساتقا جەتۋ ٷشٸن نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ, سەمەي قالاسىنداعى شەكەرٸم اتىنداعى مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ, د.سەرٸكباەۆ اتىنداعى شقمۋ-دىڭ زەرتحانالارىندا ەرتٷرلٸ تۇراقتاندىرعىشتار, التىن نانوبٶلشەكتەرٸن تابۋ جەنە انىقتاۋ ەدٸستەرٸ زەرتتەلگەن ەكەن.
كٶزدەگەن ماقساتقا جەتۋ ٷشٸن وقۋشىلار فيزيكا, حيمييا, ماتەماتيكا, بيولوگييا جەنە كومپيۋتەرلٸك مودەلدەۋ پەندەرٸن قاتار قاراستىردى.
«بولاشاقتا قاتەرلٸ ٸسٸك جاسۋشالارى بٶلٸمدەرٸندە التىن نانوبٶلشەكتەرٸن سىناۋ جوسپارلانۋدا. ول ٷشٸن سەمەي قالاسىنداعى يادرولىق مەديتسينا جەنە ونكولوگييا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن مەموراندۋم جاساۋ ويىمىزدا بار» دەيدٸ اسحات جۇمابەكوۆ.
بٸلٸمدٸ, ويى ۇشقىر, جان-جاقتى, ٶنەرتاپقىشقا ۇستازعا قاراپ, قازٸرگٸ تاڭدا بٸلٸم وردالارىنا اسحات سيياقتى مۇعالٸمدەر كەرەك دەگەن ويعا قالاسىڭ. ەر ساباعىن قىزىقتى ٶتكٸزٸپ جەنە وقۋشىلاردى عىلىمعا قۇلشىنىسىن وياتا بٸلگەن جاننان ٷيرەنەر دٷنيەلەر كٶپ ەكەن.
«جەتٸستٸككە جەتۋٸمە وقۋشىلارىمنىڭ سەپتٸگٸ كٶپ تيدٸ. قازٸر بالالار جان-جاقتى. تٸپتٸ كەيبٸر ۇستازداردان ارتىق بٸلسە, كەم بٸلمەيدٸ. بٸز ەسكٸ ۇعىمداردان ارىلىپ, جاڭاشا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن كەڭٸنەن قولدانۋ كەرەكپٸز. ەسٸرەسە جاڭا تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ ارقىلى, الدىمىزدان زور مٷمكٸندٸكتەر ايقارا اشىلادى.
ۇستاز ٷنەمٸ ٶز-ٶزٸمەن, قارىم-قاتىناس ستيلٸمەن, وقۋشىلاردىڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ مٸنەز-قۇلىقپەن جۇمىس ٸستەۋگە تيٸس.
مۇعالٸمدەر وقۋشىلاردان ٶزدەرٸن جوعارى, بٸلٸمدٸ ساناماۋى كەرەك. مۇنداي ستيل ٶتكەننٸڭ سارقىنشاعى. ٶيتكەنٸ بٸزدٸڭ بالالار كٶپ جاعدايدا بٸزدەن ارتىق بٸلەدٸ. ولارعا كەز-كەلگەن اقپارات قولجەتٸمدٸ. سول ارقىلى كٶپ بٸلەدٸ. بۇل بٸلٸمدٸ ساباقتا قولدانۋ كەرەك. تٸپتٸ ٶزٸڭدٸ دامىتۋ ٷشٸن دە.
ۇستاز بارلىق مٷمكٸندٸكتەردٸ پايدالانۋ كەرەك. سونداي-اق, بالالاردى بەلسەندٸ جۇمىسقا تارتۋ ارقىلى, ولاردىڭ ۇيىقىدا جاتقان قابٸلەتتەرٸن وياتا المىز. مۇندا وقۋشىلارعا ديففەرەنتسيالدى كٶزقاراس قاجەت.
دارىندى بالالارعا مۇعالٸمنٸڭ كٶمەكشٸلەرٸ رەتٸندە قاتىسۋ ٶتە قىزىقتى. ولار قالعان بالالارعا تاقىرىپتى تٷسٸنۋگە كٶمەكتەسەدٸ,ٶتكەن ماتەريالدى بٸر ۋاقىتتا بەكٸتە وتىرىپ, ولاردىڭ قاتەلٸكتەرٸن كٶرسەتەدٸ» دەپ بٷگٸنگٸ بٸلٸم جٷيەسٸنە دە قاتىستى ويىن بٸلدٸردٸ.
«بٸلٸم-ينەمەن قۇدىق قازعانداي». قيىن دا قىزىقتى جولدا ايانباي ەڭبەك ەتٸپ, بٸلٸمدٸ جاس ۇرپاق تەربيەلەۋدە زور ٷلەس قوسىپ جٷرگەن اسحان سوۆەتحانۇلى ٶزٸنٸڭ ەڭبەكقورلىعى مەن, ٸزدەنٸمپازدىعى مەن ەر جانعا ٷلگٸ بولسا كەرەك. «جاس كەلسە ٸسكە» دەپ تەگٸن ايتىلماسا كەرەكتٸ.
قۋانىش راحمەتوللاۇلى
