الاتاۋعا شىقتىڭ با?..
ەلٸمٸزدەن قانداي دەمالىس ورنىن ٸزدەسەڭٸز دە بەرٸ تابىلادى. سولتٷستٸكتە كٶكشە, شىعىستا التاي, وڭتٷستٸك شىعىستا ٸلە مەن الاتۋدىڭ سۇلۋ تابيعاتى جاتىر. كٶل دەسەڭٸز, بالقاش, الاكٶل بار, تەڭٸز دەسەڭٸز كاسپيي جاتىر شالقىپ. تاريحتان ٸز ٸزدەسەڭٸز, تاراز, تٷركٸستان شاھارلارى مەن قاراتاۋ مەن سىر دەريياسى 5 مىڭ جىلدان سىر شەرتٸپ بەرەدٸ. بٸراق, وسى جەرلەرٸمٸزدٸڭ بەرٸ حالىقارالىق دەمالىس ورتالىعى ەمەس, وتاندىق دەمالىس ورتالىعىنا دا اينالا الماي وتىر.
قولدا بار تابيعاتىمىزدى پايدالانا الماي وتىرعانىمىزدىڭ باستى سەبەبٸ, بٸزدٸڭ ٷكٸمەت دەمالىس ورىندارىمىزدى ٷلكەن تابىس كٶزٸنە اينالدىراتىن تۋرزيم ساياساتىن دۇرىس جولعا قويا المادى. قايبٸر دەمالىس ورنىنا بارساڭىز دا ينفراقۇرلىمى سىن كٶتەرمەيدٸ. دەمالىس ورىندارىنىڭ ينفراقۇرلىمىن رەتكە كەلتٸرۋگە جەكەنٸڭ تالابىمەن بٸرگە مەملەكەتتٸڭ قولداۋى كەرەك ەدٸ. بٸراق بٸزدە كٶپشٸلٸك دەمالاتىن ورىندارعا قاراعاندا, جەكە ازاماتتاردىڭ ٶزدەرٸنە ارنالعان جەكەمەنشٸكدەمالىس ورىندارىنىڭ جاعدايى ەلدە قايدا جاقسى. قولدارىندا قۇزىرەتٸ بارلار مەملەكەتتٸك, نە حالىقارالىق دەمالىس ورىنىنا اينالار جەرلەردٸ جەكەشەلەندٸرٸپ, ەۋلەتتٸك دەمالىس ورىندارىنا اينالدىرعان. ەلدەگٸ قارجىلىق جاعدايى بارلاردىڭ ٶزٸنٸڭ جەكە دەمالىس ورىنى بار بولعاندىقتان, بولماسا ەلٸمٸزگە قاراعاندا شەتەلتە دەمالعان تاڭسىق بولعاندىقتان ەلٸمٸزدە دەمالىس ورىندارىن اشۋعا قۇلىقسىز. سوندىقتان, بٸزدٸ قىزىقتىرار دەمالىس ورىندارى ورتا كەسٸپكەرلەرگە تيەسٸلٸ بولىپ قالادى. ولار بولسا, ەلدٸڭ ٸشٸ-سىرتىنان دەمالۋشىلاردىڭ كەلۋٸنە تولىق شارت-جاعداي جاساي المايدى.
تاعى بٸر سەبەپ, بٸزدە دەمالىس مەدەنيەتٸ دۇرىس قالپتاسپاعان. ٶزٸمٸزدٸڭ كٶركەم تابيعاتىمىزدى ٶزٸمٸز قىزىعىن كٶرگٸمٸز كەلمەيدٸ. بايلارىمىز شەتەل اسىپ جاتسا, قاراپايىم حادىق ٶز اۋلامىزدان شىعا بەرمەيمٸز. مٷمٸن, بۇعان ەلەۋمەنتتٸك جاعدادايلار دا ەسەر ەتەتٸن شىعار. قازٸرگٸ تاڭدا كٷنكٶرٸستٸڭ كٷيبەڭٸمەن بٸر كٷنٸمٸزدٸ دەمالىسقا ارناۋعا دا ۋاقىتىمىز جوق بولار. بٸراق, ٶزگە جۇرتتارعا قاراساق بەرٸ دە دەمالعان ۋاقىتتىندا دەمالىپ, جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس جاساپ جٷر. قايتا جۇمىستان قاجىپ جٷرگەن كەزدە, بٸر كٷن بولسا دا ۋاقىتىمىزدى دەمالىسقا ارناپ جاتساق, ارى قاراي ٶزٸمٸزگە شابىت الىپ قالار ەدٸك قوي.
الاتاۋدىڭ ٸرگەسٸندە وتىرعان الماتىلىقتار دا الاتۋعا شىعا بەرمەيدٸ. الماتىلىق بولىپ جٷرگەنمەن بەرٸمٸزدٸڭ تامىرىمىز اۋىلدا جاتىر عوي. اۋىلعا دا جىلىندا ەكٸ-ٷش رەت باراتىن شىعارمىز. اۋىلدى ساعىنعاندا ٸرگەمٸزدەگٸ الاتاۋعا شىققاندى بٸلە بەرمەيمٸز. ەيتەۋٸر جاز كەزٸندە بٸرەن-سارانىمىز بٸر رەت تاۋعا شىعىپ, قىستا مەدەۋگە بٸر بارىپ قايتامىز. قالعانىمىز جۇمىستان باس المايمىز.
مٸنە, سول ماۋسىمىندا بٸر رەت تاۋعا شىققان كەزٸمٸزدە ٶزٸمٸزگە قاراعاندا ٶزگە ۇلتتاردى كٶپ كٶرەمٸز. ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن قارتقا دەيٸن جاز دەسە جاز دەمەي, قىس دەسە قىس دەمەي تاۋ باسىندا جٷرەدٸ. قارايسىڭ دا قىزىعاسىڭ. بٸراق, عاسىرلار بويى دالا تابيعاتىنا تويىنىپ قالعانداي بولامىز دا, دالانىڭ تازا اۋاسىنان قالانىڭ تٷتٸنٸن جۇتقاندى ارتىق كٶرەمٸز.
جاقىندا رەتٸ كەلٸپ تاۋعا بٸر شىعىپ قايتقان ەدٸك. سول جولدا, الاتاۋدىڭ باسىنا اپتا سايىن شىعىپ تۇراتىن ايتباي ايتجانوۆ دەگەن ازامتپەن از-كەم اڭگٸمەلەسكەنٸمٸز بار ەدٸ.
سٶز اراسىندا الماتىنى نۇسقاپ: «انا, مۇناردى كٶردٸڭدەر مە? ول جەي عانا تٷتٸن ەمەس, ونىڭ استىندا قايناعان تٸرشٸلٸك. بٸرەۋلەر قۇدا بولىپ, توي جاساپ مەز بولىپ جاتىر, ال بٸرەۋلەر ەت جاقىنىنان ايىرىلىپ قايعى جۇتىپ وتىر. تاعى بٸرەۋمەن بٸرەۋ بٸر-بٸرٸنٸڭ ەتٸن جەپ, بٸر-بٸرٸن كٷندەپ جاتىر. ەر ادامنان ەرتٷرلٸ ەنەگرييا تاراۋدا. ال مۇندا بولسا تەك تازا, تازا اۋا, تازا تابيعات. اينالاڭ اپپاق قار, جانىڭدا جاسىل شىرشا, ساعان تەك قۇشتارلىقتىڭ, جاقسىلىقتىڭ ەنەرگيياسىن بەرەدٸ. بٸر كٷن بولسا دا قايشىلىققا تولى تٸرشٸلٸكتەن كٶرٸ, تازالىقتا ٶمٸر سٷرٸپ, جانىڭا ٸزگٸلٸك رۋحىن جيناپ قايتقانعا نە جەتسٸن?» دەپ بەرٸمٸزدٸ ويلاندىرىپ تاستادى. شىنىندا دا, بٸزگە بەرگەن اللانىڭ ٷلكەن سىيىن نەگە يگٸلٸگٸمٸزگە پايدالانا الماي جٷرمٸز? جٷرەگٸمٸزگە كٷندەلٸكتٸ تۇرمىستىڭ كٸرٸن جيناي بەرگەنشە, ونى ۋاقىتىندا نەگە تازارتپاسقا?!
وتاندىق تۋريزمدٸ دامىتۋ ەربٸر قازاق ازاماتىنىڭ قولىندا. بٸز بەرٸمٸز ۋاقتىلى دەمالىپ, جان تازالىعىن قالاساق, وتاندىق تۋريزمدە العا باسادى. قالادا تۇنشىقپاي, قازاقتىڭ كٶركەم تابيعاتىنا قايتا جاقىندايتىن بولساق, ۇلتتىق تازالىعىمىزدى قايتا قالپىنا كەلتٸرەرٸمٸز انىق. قورشاعان ورتا مٸنەزدٸ قالىپتاستىرادى دەيدٸ. ەندەشە بەلسەندٸ ورتادا بەلسەندٸ ٶمٸر سٷرەيٸك. كٶكتەم دە كەلە جاتىر. كٶكتەممەن بٸرگە كٶركەم تابيعاتىمىزدىڭ دا قىزىعىن كٶرەيٸك.
تۇردىبەك قۇرمەتحان
