قازان ايىندا North Caspian Operating Company (NCOC) ينۆەستورلار كونسورتسيۋمى 5 ملرد دوللاردى قۇرايتىن ەكولوگييالىق ايىپپۇل بويىنشا قازاقستان ٷكٸمەتٸمەن اراداعى كەلٸسسٶزدەردٸ قايتا جانداندىردى, دەپ جازادى Dalanews.kz.
ايتا كەتسەك, 2024 جىلدىڭ باسىندا قازاقستان ٷكٸمەتٸ NCOC كونسورتسيۋمىن كەن ورنىندا تىم كٶپ كٷكٸرت كٶلەمٸن ساقتاعانى ٷشٸن 2,3 ترلن تەڭگە (سول كەزدە 5 5,1 ملرد دوللار) كٶلەمٸندە ايىپپۇل تٶلەۋگە مٸندەتتەدٸ. ساراپشىلار قازاقستان NCOC-تاعى ٶز ٷلەسٸن ارتتىرۋ ٷشٸن وسىنداي امالعا بارىپ وتىر دەگەن پٸكٸردە. ال مۇناي سەكتورىنداعى ٸرٸ ينۆەستورلار بۇل ايىپپەن مٷلدە كەلٸسپەي, تٷرلٸ ىقپال ەتۋ تەتٸكتەرٸن پايدالانىپ, تٸپتٸ سوتقا دا شاعىمدانىپ كٶردٸ. ودان ايتارلىقتاي نەتيجە شىقپاعان سوڭ ەندٸ ەندٸ ٷكٸمەتپەن اراداعى كەلٸسسٶزدەردٸ قايتا جانداندىرۋعا نيەتتٸ.
NCOC كونسورتسيۋمى 5 ملدر دوللار ايىپپۇل ورنىنا قازاقستان ٷكٸمەتٸنە نە ۇسىنىپ وتىر?
"بۇل ايىپپۇل ورنىنا Eni, Shell, Exxon Mobil جەنە TotalEnergies ەلەۋمەتتٸك جوبالارعا 1 110 ملن دوللار كٶلەمٸندە ينۆەستيتسييا سالۋدى, "ەلەۋمەتتٸك دامۋ" ارنايى قورىن قۇرۋدى, مەملەكەتكە سۇيىتىلعان گاز جەتكٸزۋ بويىنشا جەڭٸلدٸكتەر جاساۋدى ۇسىنادى. وعان قوسا, قازاقستان ٷكٸمەتٸنە بولاشاقتا مۇناي كومپانييالارىنا قارسى وسىنداي تالاپتاردى بولدىرماس ٷشٸن ەكولوگييالىق زاڭناماعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋدٸ ۇسىنادى", دەپ جازادى Bloomberg.
ال قر جوعارعى سوتى وسى اپتادا اتالعان ەكولوگييالىق داۋعا بايلانىستى الدىن الا قاۋلى شىعارۋى مٷمكٸن دەگەن اقپارات تا بار.
مۇناي ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ قورشاعان ورتاعا كەلتٸرگەن زييانى جايلى
ايتا كەتسەك, 2024 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكولوگييا دەپارتامەنتٸ قورشاعان ورتاعا زييان كەلتٸرگەن بٸرقاتار زاڭبۇزۋشىلىقتاردى انىقتادى. سوعان سەيكەس, NCOC كومپانيياسىنا ەكولوگييالىق زاڭنامانى بۇزدى دەگەن ايىپ تاعىلدى. ولاردىڭ كەن ورنىندا ساقتاعان كٷكٸرت كٶلەمٸ رۇقسات ەتٸلگەن مٶلشەردەن ەكٸ ەسە اسىپ كەتكەنٸ ايتىلادى.
اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكولوگييا دەپارتامەنتٸ انىقتاعان زاڭبۇزۋشىلىقتار تٸزبەگٸ مىنانداي:
- قالدىق سۋلاردى توعانعا ارنايى رۇقساتسىز اعىزعان.
- كٷكٸرت بلوگىنداعى جۇمىستار كەزٸندە زيياندى شاڭدى وقشاۋلاۋ ٷشٸن گيدرو جابىندىنى قولدانۋ تۇرعىسىندا مەملەكەتتٸك ساراپتاما تالاپتارى ساقتالماعان.
- ەكٸ تەرمييالىق توتىقتىرۋ قوندىرعىسىندا سىناما الۋعا ارنالعان ارنايى قۇرىلعىلار (شتۋتسەرلەر) بولماعان.
- جوبا اياسىندا قاراستىرىلعان امياكتى تازارتۋعا ارنالعان 14 قوسىمشا سٷزگٸ جەتكٸزٸلمەگەن.
- 2022 جىلدىڭ 3 تامىزىندا شيكٸ گازدىڭ بٶلٸنٸسٸ جەنە ەكولوگييالىق رۇقساتسىز ونى جاعۋ سالدارىنان قورشاعان ورتاعا زييان كەلدٸ.
- لاستاۋشى زاتتاردىڭ شىعارىندىلارى بەلگٸلەنگەن نورمالاردان اسىپ كەتكەن.
- "بولاشاق" مۇناي مەن گاز كەشەنٸ قوندىرعىسىن دايىنداۋ كەزٸندە كٷكٸرتتٸ ساقتاۋ الاڭدارىنا جەتكٸزٸلگەن كٷكٸرت رۇقسات ەتٸلگەن مٶلشەردەن ارتىق بولعان.
- گاز بەن ٶزگە دە حيمييالىق سۇيىقتىقتار ساقتالاتىن باتىس ەسكەنە تەمٸرجول كەشەنٸ ايماعىنداعى كٷكٸرتسۋتەكتٸڭ دەڭگەيٸ جوبالىق قۇجاتتاردا كٶرسەتٸلگەن نورمادان اسىپ كەتكەن.
- قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا جوسپارلانعان شارالاردى دۇرىس اتقارماۋ: 2020-2022 جىلدار ارالىعىندا مٷلدە اعاش وتىرعىزىلماعان.
قارسى تاراپتىڭ ەرەكەتٸ
NCOC بۇل ايىپتارمەن كەلٸسپەي, استانا قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكٸمشٸلٸك سوتىنا تالاپ-ارىزبەن جٷگٸندٸ. كونسورتسيۋم پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ/قاداعالاۋ اكتٸسٸن جەنە زاڭبۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى نۇسقامانى جويۋدى سۇرادى, وسىلايشا تەكسەرۋ نەتيجەلەرٸن جارامسىز دەپ تانۋدى كٶزدەدٸ.
سۋديا نۇرلان اۋباكيروۆ NCOC-تٸڭ بۇل تالاپ-ارىزىن ٸشٸنارا قاناعاتتاندىرىپ, 2022 جىلدىڭ 13 جەلتوقسانىندا بەرٸلگەن زاڭبۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى نۇسقامانىڭ تەك ٷش تارماعىنىڭ (3, 6 جەنە 9 – رەداكتوردىڭ ەسكەرتپەسٸ) كٷشٸن جويدى. قالعان جەتٸ تارماق ٶزگەرٸسسٸز قالدىرىلدى.
كٶپ ۇزاماي Bloomberg كونسورتسيۋمنىڭ قازاقستان سوتتارىنىڭ ەكولوگييالىق ايىپپۇل تٶلەۋ تۋرالى شەشٸمٸمەن كەلٸسپەي, اربيتراجدىق سوتقا تالاپ ارىز بەرۋگە نيەتتٸ ەكەنٸن حابارلادى.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, قازاقستان ٷكٸمەتٸ ەلدەگٸ ەكٸ ٸرٸ مۇناي كەن ورنىن – قاشاعان (13 ميلليارد دوللار) جەنە قاراشىعاناقتى (3,5 ميلليارد دوللار) يگەرٸپ جاتقان كومپانييالارعا قارسى حالىقارالىق اربيتراجدىق سوتقا تالاپ-ارىز بەرگەن. مەملەكەت سوڭعى بٸرنەشە جىلدا كەلتٸرٸلگەن ميللياردتاعان شىعىندى ٶتەۋدٸ تالاپ ەتۋدە. قاشاعان بويىنشا ٸستەر 2010-2018 جىلداردى, ال قاراشىعاناق بويىنشا 2010-2019 جىلداردى قامتيدى. قازٸرگٸ تاڭدا جەنەۆا مەن ستوكگولمدە وسى نەگٸزدە قوسىمشا سوت پروتسەستەرٸ جٷرٸپ جاتىر.
