Қазақстанның кейбір облыстарында бағалар басқа өңірлерге қарағанда жылдамырақ өседі. Мәселен, 2025 жылы ел бойынша ресми инфляция 12,3% болса, өңірлер арасындағы айырмашылық 11,7%-дан 14,2%-ға дейін болды, деп хабарлайды Dalanews.kz.
Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржы маманы Саида Тлеуленова бұл айырмашылықты бірнеше себеппен түсіндіреді.
Ең алдымен, бұл - тұтыну құрылымы. Оның айтуынша, оңтүстік өңірлерде азық-түлікке жұмсалатын шығындардың үлесі жоғары, ал дәл осы азық-түлік 2025 жылы ең көп - 13,5%-ға қымбаттаған. Сондықтан бұл өңірлерде инфляция ресми түрде орташа деңгейге жақын болса да, халық оны қаттырақ сезінеді.
«Логистика да маңызды рөл атқарады. Қазақстан - үлкен ел, сондықтан жеткізу құны бағаға тікелей әсер етеді. Негізгі импорт ағындары мен логистикалық тораптардан алыс орналасқан солтүстік және орталық өңірлерде инфляция жиі жоғары болады. Мысалы, Солтүстік Қазақстан облысында инфляция шамамен 14,2% болды - бұл елдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Бұл қарапайым экономиканы көрсетеді: жеткізу тізбегі неғұрлым ұзын болса, соңғы баға соғұрлым жоғары», - дейді сарапшы.
Тлеуленованың пікірінше, тағы бір себеп - тарифтер мен қызметтердегі айырмашылықтар. Коммуналдық қызметтер, көлік және жергілікті қызмет көрсету нарықтары елеулі әсер етеді, өйткені бұл салалардағы реттеу мен шығындар әртүрлі. 2025 жылы қызмет көрсету тарифтері шамамен 12%-ға өсті, бірақ ел ішінде бұл өсім біркелкі болған жоқ.
«Бағаның өсу қарқынына, - деп қосады Саида, - бәсекелестік деңгейі де әсер етеді. Мысалы, Алматы сияқты ірі қалаларда бәсекелестік жоғары әрі таңдау кең, бұл бағаның өсуін тежейді. Сондықтан мұнда инфляция дәстүрлі түрде төмен - шамамен 11,7%. Ал аз дамыған өңірлерде нарықтар көбірек монополияланған, бұл бағаға қысымды күшейтеді.
Соңында, жергілікті шоктар факторы бар. Мысалы, 2025 жылы бірқатар облыстарда баға өсімі орташа деңгейден жоғары болды, әсіресе индустриялық өңірлерде. Бұл жанармай құны мен инфрақұрылым жағдайы сияқты жергілікті факторларға байланысты».
Сондықтан инфляция халық үшін әрқашан «жергілікті» сипатқа ие: адамдар ел бойынша орташа көрсеткішке емес, өз қаласындағы және өз шығын құрылымындағы баға өсіміне қарайды. Осы тұрғыдан алғанда, өңірлер арасындағы айырмашылық экономикалық жағдайды қабылдауда шешуші факторға айналады.
