Jasandy intellekt búgingi medianyń jumys yrǵaǵyn túbegeili ózgertip, redaktsiialar kez kelgen aqparatty halyqqa jedel jetkizýge mashyqtandy. Mátin ázirleý, tilden-tilge aýdarý, dybystaý, beinejazbalardy óńdeý men qajet derekterdi súzgiden ótkizý siiaqty aýqymdy sharýalar sanaýly sátte-aq oryndalatyn boldy. Aqparattyń jyldam taraǵany jaqsy-aý, biraq bul úrdis “shynaiy shyǵarmashylyq daǵdyny joiyp jibermei me?” degen oryndy saýal týyndaidy.
Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetinde ótken “BAQ júiesindegi jasandy intellekt” páni aiasynda magistranttar júrgizgen aýqymdy saraptamalyq suhbattar dál osy túitkildiń túiinin tarqatýdy kózdeidi. Pán oqytýshysy Ásel Mýsinovanyń jetekshiligimen ótken zertteý barysynda media salasynyń bes birdei bilikti ókili óz oiyn ortaǵa saldy. Olardyń qatarynda belgili professorlar Saǵatbek Medeýbek pen Shynar Qaliajdarova, tanymal mediasarapshy Dmitrii Shorohov, PR mamany Aibar Oljaev jáne radiojúrgizýshi Botakóz Bolatjan bar.
Qarakóz Amantai, Fatima Toqtaýhanqyzy, Batyrjan Jumadilov, Raihona Jumabaeva jáne Arýjan Máýlenova bastaǵan birneshe magistrant materialdy ázirleý barysynda zamanaýi tehnologiianyń jýrnalistikaǵa tigizer yqpalyn mikro, mezo jáne makrodeńgeilerge bólip, jan-jaqty taldaýǵa tyrysty.
JI jýrnalisti almastyra almaidy
Sarapshylardyń sózinshe, jasandy intellekt jýrnalist jumysynyń tehnikalyq bóligin jeńildetkenimen, adamnyń ornyn tolyq basa almaidy.
Shynar Qaliajdarova JI-diń ásirese televiziiadaǵy tehnikalyq jumystarǵa kóp kómegi tiip jatqanyn aitady. Onyń sózinshe, buryn kóp ýaqyt alatyn kodirovka, dybystaý, qysqa anons jasaý siiaqty protsester qazir áldeqaida jeńildegen.
Alaida ol mátindi tolyqtai algoritmge jazdyrý qaýipti úrdis ekenin eskertti. Aitýynsha, JI mátinniń qurylymyn jasap bergenimen, tereń oi men avtorlyq stildi bere almaidy.
“JI – bizdiń tehnikalyq múmkindikterimizdi keńeitetin kúshti qural. Biraq ol adamnyń shyǵarmashylyq “menin” almastyra almaidy”, – deidi Shynar Qaliajdarova.
Al professor Saǵatbek Medeýbek jýrnalistikanyń máni jai aqparat taratýda emes ekenin aitady. Onyń sózinshe, jýrnalist ár aqparattyń artyndaǵy ulttyq múdde men qoǵamdyq salmaqty túsinýi kerek.
Aitýynsha, JI kóp derekti tez taýyp bergenimen, tarihi, mádeni jáne adami konteksti tereń sezine almaidy.
“Jýrnalist aqparattyń ar jaǵyndaǵy ulttyq múddeni túsinip baryp usynady. JI ony jasai almaidy”, – deidi professor.
Radiojúrgizýshi Botakóz Bolatjan da osy pikirmen kelisedi. Onyń sózinshe, jýrnalistikanyń basty kúshi — shynaiy emotsiia men adam arasyndaǵy bailanysta.
Ol efir kezinde qonaqtyń aýyr áńgimesinen keiin daýsy dirildep ketken sátti eske alyp, tyńdarman sol emotsiiany birden sezgenin aitady.
“Tyńdarman daýys arqyly emotsiiany sezedi. Muny algoritm jasai almaidy”, – deidi ol.
“Daiyn asqa tik qasyq” psihologiiasy paida boldy
Sarapshylardy alańdatqan negizgi máselelerdiń biri — jas jýrnalisterdiń daiyn mátinge táýeldi bolyp bara jatqany.
Shynar Qaliajdarova buryn jýrnalister bir material úshin uzaq izdenip, túrli kitap pen derekkóz aqtarǵanyn jetkizdi.
"Qazir kóp adam “ChatGPT-den surai salamyn” degen jeńil joldy tańdaýǵa úirenip bara jatyr. Alaida "daiyn asqa tik qasyq” psihologiiasy bizdiń intellektýaldy damýymyzdy tejeidi”, – deidi ol.
Al Botakóz Bolatjan bul qubylysty “mi - bulshyq et” degen metaforamen túsindirdi. Onyń sózinshe, adam oilanýdy toqtatsa, birtindep óz oiyn ózi júielei almaityn deńgeige jetýi múmkin.
“Mi – bulshyq et. Jattyqpasa jumys isteýin toqtatady”, – deidi radiojúrgizýshi.
Mediasarapshy Dmitrii Shorohov ta JI-ge shekten tys táýeldilik jýrnalisti avtor emes, jai ǵana “kontent operatoryna” ainaldyryp jiberýi múmkin ekenin eskertti.
Dipfeik pen jalǵan aqparat jańa qaýipke ainaldy
Sarapshylardyń pikirinshe, jasandy intellektiniń eń qaýipti tustarynyń biri — dipfeik tehnologiialary men jalǵan kontenttiń kóbeiýi.
Qazir adamnyń daýysyn, beinesin, tipti sóileý mánerin ainytpai kóshirip jasaýǵa múmkindik bar. Munyń saldary qoǵamdaǵy aqparatqa degen senimdi álsiretýi múmkin.
“Bul – qoǵamdy adastyrýdyń tóte joly. Tek quqyqtyq jaýapkershilik kúsheigende ǵana biz feik aqparattarǵa tosqaýyl qoia alamyz”, – deidi Shynar Qaliajdarova
Aibar Oljai da JI arqyly jasalǵan jalǵan foto, video nemese aýdio qoǵamdy ońai adastyrýy yqtimal ekenin atap ótti.
“Qazaqstanda mundai áreketter Qylmystyq kodekstiń 274-baby boiynsha jaýapkershilikke jatady”, – Aibar Oljaev
Al Dmitrii Shorohov qazirgi qoǵam birtindep eshqandai aqparatqa tolyq senbeitin ortaǵa ainalyp bara jatqanyn jetkizdi.
“Shynaiy aqparatty jalǵan aqparattan aiyrý barǵan saiyn qiyndap barady”, – deidi ol.
Algoritm jýrnalistikany ózgertip jatyr
Sarapshylar áleýmettik jeliler algoritmderiniń mediaǵa yqpaly kúsheigenin de atap ótti.
Búginde qandai taqyryptyń taralatynyn redaktordan buryn algoritm sheshetin jaǵdai qalyptasyp keledi. Sonyń saldarynan klikbeit pen qaralym qýalaý kúsheigen.
Botakóz Bolatjan keide áleýmettik jelige arnalǵan taqyrypty algoritmge yńǵailap ózgertýge týra keletinin jasyrmaidy.
Aitýynsha, mundai usaq kompromister ýaqyt óte kele jýrnalistikanyń tabiǵatyn ózgertip jiberýi múmkin.
“Bir kúni artyńa qarasań, jýrnalist emes, kontent-meikerge ainalyp ketkenińdi baiqaisyń”, – deidi ol.
Al professor Saǵatbek Medeýbek tek qaralym men aqsha qýǵan medianyń túptiń túbinde aýditoriia seniminen aiyrylatynyn eskertti. Onyń sózinshe, jeńil kontent tez umytylady, al sapaly jýrnalistika árdaiym tereń taldaý men jaýapkershilikke súienedi.
Jýrnalistikanyń bolashaǵy qandai bolady?
Zertteýdegi negizgi qorytyndy - bireý. Jasandy intellekt jýrnalistikany joia almaidy. Biraq ony túbegeili ózgertedi.
Sarapshylardyń sózinshe, bolashaqta jýrnalistiń basty mindeti jai ǵana aqparat taratý emes, aqparattyń ras-ótirigin ajyratý bolmaq.
Óitkeni algoritm mátin jazyp bere alady. Biraq ol shyndyqtyń salmaǵyn sezbeidi. Qoǵamnyń kóńil kúiin túsinbeidi. Emotsiiany bastan keshpeidi.
Sondyqtan JI dáýirinde eń qundy jýrnalist — jyldam jazatyn adam emes, aqiqatqa tereń úńile alatyn adam bolmaq.