Keshe ShQO-daǵy Zaisan aýdanynda qamys pen qurǵaq shóptiń janýynan órt shyǵyp, der kezinde tolyq sóndirildi. Tilsiz jaý batpaqty, ótý qiyn jerde tutanyp, shamamen 840 gektar aýmaqty sharpyǵan bolatyn. Jel ekpinine qaramastan, qutqarýshylar kásibi sheberlik tanytyp, eldi mekenderge qaýip tóndirmedi, - dep habarlaidy Dalanews.kz
Tabiǵattyń dúlei kúshimen betpe-bet kelgende, birinshi bolyp qaýiptiń ortasyna attanǵan — órt sóndirýshiler men tikushaqtaǵy ekipaj músheleri edi. Tutanǵan órtti sóndirý birneshe saǵatqa sozyldy. Mamandar eshteńeden taisalmai, bar kúsh-jigerin saldy. Áýede qalyqtap júrip, otqa sý búrikken tikushaqtardyń ár qozǵalysy — naqty esep pen sheberliktiń kórinisi.
– Kazspas jumysy týraly naqty aita almaimyn, óitkeni olardyń neshe ret sý shashqanyn nemese qalai jumys istegenin baqylaǵan joqpyn. Al ózimizge kelsek, órt týraly habar túnniń bir ýaǵynda, bálkim, tańǵa jýyq berilgen siiaqty. Maǵan bul aqparat tańǵy saǵat 5:00-de jetti, – dedi Mi-8MTV tikushaǵynyń ekinshi piloty Maksim Sizov.
Onyń aitýynsha, ushýǵa shaqyrtý alǵannan keiin jergilikti ýaqyt boiynsha 8:30 shamasynda órt ornyna jetken.
– Biz barǵan kezde órt kólemi shamamen 11 600 gektar jerdi qamtyp úlgeripti. Birden órt aýmaǵyn baǵamdap, bortta otyrǵan mamandarǵa jaǵdaidy kórsettik. Sol jerde esepteý júrgizip, órttiń naqty aýmaǵyn belgiledik. Birneshe órt oshaǵy boldy. Biz birden sóndirý jumystaryna kiristik. Jerdegi qyzmettermen birlesip jumys istedik. Alǵashqy janarmai quiýǵa deiin 26 ret sý tógip úlgerdik, – dedi ol.
Árbir sý tógýdiń ortasha salmaǵy 2,5 tonna desek, órt sóndirýge barlyǵy 75 tonnadan astam sý qoldanylǵan. Ekipaj ókili jeldiń baǵyty qolaily bolǵanyn, bul órttiń taralýyna da, sonymen qatar sóndirý jumystaryna da áser etkenin atap ótti.
– Jel órtti kúsheitkeni ras, biraq biz ony durys paidalana bildik. Buǵan deiin de birneshe ret ushaq arqyly órt sóndirý jumystaryn júrgizgen edik. Basty maqsatymyz – túske deiin órtti oqshaýlap úlgerý edi, óitkeni tústen keiin jel kúsheiip, jalyndy baqylaý múmkin bolmai qalýy múmkin. Alǵa qoiǵan maqsatymyzǵa jettik. Túske deiin tyǵyz jumys istedik. Keiin taǵy bir ret janarmai quiyp, qalǵan oshaqtardy sóndirdik. Eger qatelespesem, órtti sóndirý basshysy sol kúni keshke lokalizatsiia berdi, iaǵni órt aýmaǵy tolyq baqylaýǵa alyndy. Qýanyshtysy, bul joly da bir kúnniń ishinde jumysymyzdy sátti aiaqtadyq, – dep qorytyndylady ol.
Tótenshe jaǵdai bolǵandyqtan, tikushaq ekipajy tórt adamnan quraldy. Ádette Mi-8MTV úlgisindegi tikushaqtardyń standartty ekipajy úsh adamnan turady: komandir, ekinshi ushqysh jáne bortmehanik.
– Alaida bul joly biz tapsyrmanyń kúrdeliligine bailanysty tórt adam bolyp ushtyq. Tikushaq komandiri Aleksei Samartsev, bortmehanik instrýktor Aidar Mamyrhanov jáne bortmehanik Dmitrii Serov. Ekipaj quramyna qosymsha bir bortmehanik aldyq. Mundai sheshim jumystyń naqty, úilesimdi jáne jedel oryndalýy úshin qajet boldy, – deidi ekipaj múshesi.
Bortta sý tógetin qurylǵy ornatylǵan. Bul qurylǵymen jumys isteý úshin eki bortmehanik qajet: bireýi kabinada qalyp, komandirge baǵyt-baǵdar berip otyrady, al ekinshisi sý tógý jumysyna tikelei jaýapty.
– Komandir sý jinaý kezinde tikushaqpen ilinip turǵan sátte astyndaǵyny kórmeidi, tek ekipaj músheleriniń kómegine súienedi. Bul jerde bortmehanik – komandirdiń «kózi men qulaǵy». Ol daýys arqyly metrlep, santimetrlep baǵyt berip, komandirdiń is-áreketin basqarady, – dep túsindirdi ushý tobynyń múshesi.
Osyndai úilesimdi jumys pen tájiribeniń arqasynda órt sóndirý operatsiiasy sátti aiaqtaldy. Órttiń eldi mekenderge taralý qaýpi bolmady, adam ómirine qaýip tóngen joq.
Órtpen kúreske 400-den astam adam men 70 tehnika, onyń ishinde Tótenshe jaǵdailar departamenti men jergilikti atqarýshy organdardyń kúshteri jumyldyryldy. Jeldiń kúshi kei jerlerde 20 m/s deiin jetip, órtti aýyzdyqtaýǵa edáýir kedergi keltirdi. Jerdegi áreketterden bólek, Mi-8 tikushaqtary arqyly áýeden sóndirý sharalary júrgizilip, órt tolyqtai saǵat 19:30-da sóndirildi.
Aijanat Baqytqyzy
