Anyqtama
Zaýytbek Turysbekov ár jyldary memlekettik qyzmettiń ár satysynan ótken. Ol bir kezderi Joǵary keńes depýtaty, Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi, QR Kóshi-qon jáne demografiia jónindegi agenttik tóraǵasy, QR Prezidenti Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary, Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy, Ishki ister ministri, Ózbekstan, Resei, Ýkraina, Moldova elderinde Tótenshe jáne ókiletti elshi bolyp qyzmet atqarǵan.
Osy jyldyń 25-27 maýsym aralyǵynda ótken Dúniejúzi qazaqtarynyń V quryltaiynda Dúniejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵy tóraǵasynyń birinshi orynbasary Talǵat Mamashevtiń ornyna belgili qoǵam qairatkeri, «Nur Otan» partiiasynyń sol kezdegi hatshysy Zaýytbek Turysbekov kelgen bolatyn. Sodan beri tórt aidan astam ýaqyt ótti. Dúniejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy Astanaǵa kóship, jańa qarqynmen, tyń jobamen jumys isteidi degen sóz shyndyqqa ainaldy. El Zaýytbek Qaýysbekulyn qaýymdastyq jumysyn jańa deńgeige kóteredi degen úmitpen qarsy aldy.
Qazir Dúniejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy túgeldei Astanaǵa kóshkendigi belgili boldy. Qaýymdastyqtyń Almatydaǵy ǵimaraty «Otandas-el» respýblikalyq qoǵamdyq birlestigine berilgen. Birlestik músheleri uzaq jyl jóndeý kórmegen ǵimaratty kúrdeli jóndeýden ótkizip jatqandaryn habarlady. Almatyda qaýymdastyqtyń filialy jumys isteidi ári qaýymdastyqpen birlesip, sheteldegi qazaqtar jáne otanǵa oralǵan qandastardyń rýhani-mádeni, áleýmettik máselelerimen Dúniejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy men «Otandas-El» – eki tarap birlikte ainalysatyn bolady.
Naimanbaev, Mamashev, Turysbekov...
«Táýelsizdik ala salyp sheteldegi qazaqtardy elge shaqyrýdy, otanǵa ornalastyrýdy qup kórip, Dúniejúzi qazaqtarynyń I quryltaiyn ótkizýge birden bir muryndyq bolǵan tulǵa – Nazarbaev», – deidi 90 jyldardyń sońynda elge oralǵan aqsaqal Zaman Altynbekov. Ol ózi týyp-ósken Ózbekstan sheteldegi ózbekter úshin mundai múmkindik bere almaǵanyn, tipti TMD elderinde shettegi otandastaryn shaqyrýdy júieli júrgizgen tek Qazaqstan ǵana ekenin aityp, «bul – bizdiń eldiń baqýattylyǵyn kórsetedi» degen piri bildirdi.
Sarapshy, qoǵam qairatkeri Rahym Aiypuly bolsa, qaýymdastyqtyń belgili memleket jáne qoǵam qairatkeri, jazýshy Qaldarbek Naimanbaev basqaryp turǵan shaqta edáýir bedeldi bolǵanyn aitady. Shetelden elge oralǵan qandastardyń qujat bitirý, kvota alý, elge ornalasý isterine Naimanbaev basqarǵan qaýymdastyq jii aralasyp, qazaq kóshi-qonynyń jandanýyna, zańnyń kemeldenýine ońdy yqpal etti degen pikirde.
– Al Mamashev tusynda eshqandai júieli jumys bolmady. Shetelde qazaqtardyń kishi quryltaiyn ótkizýden aspady. Onda da memleketten tender alyp, Eýropa qazaqtarynyń qonaǵy bolyp qaitýdan aryǵa uzamady. Onyń qandai nátije bergenin eshkim eseptegen joq. Mamashev tusyndaǵy qaýymdastyq – shalajansar uiymnyń biri boldy. Mundai uiymnyń bar ekenin Dúniejúzi qazaqtary quryltaiy ótetin kezde ǵana el biletin, – deidi Rahym Aiypuly.
Sarapshy Naimanbaevtyń uzaq jyldyq tájiribesimen qosa, qoǵamdyq bedeli bolǵanyn aitady. Al Mamashev bolsa ministr bolǵanyna qaramastan qoǵamdyq ortada bedeldi bolmaǵandyqtan memlekettik mekemelerge, ministrlikterge sózi ótimsiz boldy dep qaraidy.
– Jýyrda Astanada Zaýytbek Qaýysbekulynyń shaqyrýymen arnaiy kezdesýge bardyq. Ol kisi qaýymdastyqtyń alda atqarar jumystarymen tanystyrdy. Óz josparlarymen bólisti. Shynymdy aitaiyn, Zaýytbek myrzanyń isker basshy ekenine kózim jetkendei boldy. Bul shaq Turysbekov úshin tarihi múmkindik. Álemdegi qazaqtardy elge ákelý – Otan úshin isteler eń basty jumys. Bizge olar, olarǵa biz kerekpiz, – deidi Rahym Aiypuly.
Onyń pikirinshe, erterekte kóshi-qon jáne demografiia agenttigin basqarǵan Turysbekov bul salanyń qyr-syryn ábden biledi.
Ol óziniń Turysbekovtyń josparlaryn unatqanyn aitady. «Otandastar» qory arqyly shetelden kelgen qazaqtardy el ómirine beiimdeý, jumyspen, baspanamen qamtý, Soltústik oblystarǵa ornalastyrýdyń júieli mehnizmderin oilastyryp, sony qolǵa alýǵa kúsh salyp jatqanyna qýanýly.
«Turysbekov dáýiri» bola ma?
«Qaýymdastyq jai uiym emes, Prezident Nazarbaevtyń ózi tóraǵa bolyp sanalatyn sanaýly uiymnyń biri. Bul uiymnyń deńgeii kerek bolsa, Qazaqstan Halyqtary Assambleiasymen teń bolýy tiis».
«Otandas-el» respýblikalyq qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Muqan Mamythannyń pikiri osyǵan saiady. Qaldarbek Naimanbaev kezinde qaýymdastyqta uzaq jyl qyzmet etken Muqan Mamythan qaýymdastyqtyń qolynda kóp múmkindik bar dep biledi.
– Qaýymdastyq Naimanbaevtyń kezinde belsendi jumys istegeni shyn. Mamashev kezinde atqarylǵan ister Naimanbaev bekitip ketken is-sharalardyń bir bóligi ǵana boldy. Naimanbev qazaq kóp shoǵyrlanǵan Qytai, Ózbekstan, Mońǵoliiaǵa jii baryp, ondaǵy ziialy qaýym ókilderimen únemi pikirlesip, olardy elge shaqyratyn. Menińshe, Zaýytbek Turysbekovtyń zor múmkindigi bar. Elimiz Táýelsizdiktiń 26 jylynda ekonomikalyq jetistikterge jetti. Alys-jaqyn sheteldermen tyǵyz bailanys ornatyp, tájiribe jinaqtady. Turysbekov myrza – elimizdiń kóshi-qon saiasatynyń negizin qalaǵandardyń biri. Ol kisi uzaq jyl Ózbekstan men Reseide elshi boldy. Bizdiń sheteldegi qazaqtardyń kóp bóligi osy eki elde turady. Eger óziniń diplomatiialyq tájiribesin iske qosar bolsa, qazaq kóshindegi «Turysbekov dáýiri» bastalýy múmkin. Kimde-kim qazaq kóshi úshin, sheteldegi qazaqtardy elge oraltý úshin azdap bolsa da, eńbek eter bolsa, ultqa jasaǵan airyqsha úlesi dep bilgen jón. Bireýler urandatyp, endi bireýler únsiz is tyndyrady. Zaýytbek Qaýysbekuly – sońǵy topqa jatady, – deidi birlestik tóraǵasy.
Sonymen qatar ol, Qaýymdastyq pen «Otandas-el» birigip, aldaǵy ýaqytta elge kelgen jáne shetelde turatyn qazaqtarǵa negizdep mádeni-rýhani, bilim, sport, biznes salasynda kóptegen sharalardy qolǵa alýdy josparlap otyrǵandaryn aitady.
– Mysaly, ár jyly álemdik ekonomika forýmy, aimaqtyq ekonomika forýmy, investorlardyń forýmy degen sekildi kóp sharalar ótedi. Sheteldegi qazaqtar arasynda iri biznesmender, kásipkerler, zaýyt-fabrika ieleri barshylyq. Biz solardy elge shaqyryp, ózimizdegi «Atameken» palatasynyń isker tobymen nege keziktirmeimiz? Olardy eldiń kórkeiýi úshin investor bolýǵa nege úgittemeimiz? Mundai sharany uiymdastyrýǵa kim qarsy? Zákeń (Zaýytbek) bul sekildi kóptegen oiymyzdy qoldap otyr. Bizdiń maqsat – Qaýymdastyq jumysyn jandandyrý arqyly elge paidaly jumys isteý, – deidi Muqan Mamythan.
Qytaidaǵy qazaqtarǵa arasha túse me?
Sońǵy bir jyl kóleminde Qytaidaǵy qazaqtardyń túrli qysym kórip jatqany týraly BAQ betterinde úzbei jazylyp keledi. Dúniejúzi qazaqtardyń V quryltaiynda bul jaǵdai týraly Germaniiadan kelgen delegat Ómirhan Altyn Prezident Nazarbaevqa aitqan bolatyn. Nursultan Nazarbaev mundai jaǵdaidan habarsyz ekenin jetkizip, tiisti oryndarǵa tapsyrma berip, bul is jóninde arnaiy zertteý júrgizetinin jetkizgen edi. Jýyrda Syrtqy ister ministri Qairat Ábdirahmanov Qytaidyń Shyńjań raionynda qalyptasqan kúrdeli jaǵdaidy zerttegenderi, shynymen de qujat alý, Qazaqstanǵa shyǵý qiyndaǵanyn aitqan edi. Ol «Sheteldegi qazaq diasporasynyń múddesin qorǵaý – bizdiń mindetimiz» degen bolatyn.
Almatydaǵy belsendi jastar bul iske qaýymdastyq tarapynyń tis jarmaǵanyna tańyrqaitynyn jetkizedi. Olar bul ispen ainalysý tikelei quzyretterine jatpasa da, qaýymdastyq tarapynan qoldaý kórsetip, tiisti mekemelerge hat jazyp, týystary sottalǵan qandastardy qabyldap, aqyl-keńes kórsetse degen úmiti barlaryn ári Zaýytbek Qaýysbekulynyń mundai jaǵdaiǵa selqos qaramaidy degen oilary baryn aitady.
– Qaýymdastyq memlekettik emes uiym ekenin bilemiz. Alaida jeke adamdardyń atynan hat jazǵannan góri, tiisti mekemelerge qaýymdastyq atynan hat jazsaq, áldeqaida tiimdi bolar edi. Eger bizdi qabyldasa, onda naqty pikirimizdi, Qytaidaǵy týystarymyzdyń qandai qiyndyqqa tap bolyp otyrǵanyn dálelmen túsindirer edik. Zaýytbek Turysbekov myrza bul jaidan habary bola tura, áli kúnge Qytaidaǵy qazaqtar týraly pikir bildirmedi. Tym qurysa, Qytaida týystary qamalǵan qamkóńil kisilerdi de qabyldaǵan joq, – dep keiistik tanytty ózin Arman dep tanystyrǵan azamat.
Ol óziniń jaqyn týystarynyń Qytaida jazyqsyz qamalyp jatqanyna alańdaýly.
Túiin:
Sheteldegi ár qazaqtyń taǵdyry – bar qazaqtyń taǵdyry. Óitkeni, qazaqtyń úshten biri shetelde turady.
