Álemdik densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jasandy intellekt naryǵy 2024 jyly shamamen 26,6 mlrd dollarǵa baǵalanǵan. Al 2030 jylǵa qarai bul kórsetkish 187,7 mlrd dollarǵa deiin ósýi múmkin, dep habarlaidy dalanews.kz.
PwC baǵalaýynsha, 2030 jylǵa qarai jasandy intellektini álemdik meditsina men farmatsevtika salasyna engizýdiń jiyntyq ekonomikalyq áseri 868 mlrd dollarǵa jetýi yqtimal.
Qazaqstan da densaýlyq saqtaý júiesin tsifrlyq transformatsiialaýdyń jańa kezeńine ótip jatyr. Júie bul ózgeristerge qanshalyqty daiyn jáne jasandy intellekt qazirdiń ózinde qai salalarda qoldanylyp jatyr degen suraqtarǵa Qazaq Expert Club shaqyrǵan sarapshylar – densaýlyq saqtaýdy tsifrlandyrý salasynyń mamany Asel Abakova men densaýlyq saqtaý ekonomikasy salasynyń sarapshysy Marat Mamaev jaýap berdi.
Olardyń aitýynsha, sońǵy jyldary Qazaqstanda jasandy intellektini engizýge qajetti bazalyq tsifrlyq irgetas qalyptasqan. Atap aitqanda, elektrondy meditsinalyq kartalar, meditsinalyq aqparattyq júieler, zertteýlerdiń tsifrlyq arhivteri jáne telemeditsina servisteri iske qosylǵan.
«Halyqaralyq baǵalaýlar boiynsha dárigerdiń jumys ýaqytynyń 30-40 paiyzy patsientterdi emdeýge emes, qujat toltyrý men ákimshilik protsesterge ketedi. Sondyqtan jasandy intellektiniń basty mindetteriniń biri – osy júktemeni azaitý, derekterdi taldaýdy jedeldetý jáne diagnostika dáldigin arttyrý», – dep túsindirdi Mamaev.
Búginde jasandy intellekt meditsinalyq qujattardy avtomatty túrde toltyrýda, dárigerlerdiń daýystyq jazbalaryn óńdeýde, patsientterdi baǵyttaýda, statsionarlar júktemesin taldaýda jáne dári-dármekke degen qajettilikti boljaýda qoldanylyp jatyr.
«Jasandy intellekt eń belsendi túrde sáýlelik diagnostikada paidalanylady, – deidi Abakova. – Algoritmder ókpeniń kompiýterlik tomografiiasyn, mammografiiany, rentgenografiiany, MRT men fliýorografiiany taldaý kezinde qoldanylady. Ásirese mundai sheshimder COVID-19 pandemiiasynan keiin jyldam engizile bastady. Sebebi sol kezde júiege zertteýlerdiń óte úlken kólemin óńdeýge týra keldi».
Qazaqstan úshin bul másele tar beiindi mamandar tapshylyǵyna bailanysty erekshe mańyzdy. Kei óńirlerde bir radiolog táýligine júzdegen sýretti qaraýǵa májbúr. Jasandy intellekt alǵashqy taldaýdy jedeldetýge jáne patologiialardy ótkizip alý qaýpin azaitýǵa múmkindik beredi.
Taǵy bir mańyzdy baǵyt – telemeditsina men patsientterdi qashyqtan baqylaý júiesi. Jasandy intellekt sozylmaly aýrýlardy, júrek-qan tamyrlary táýekelderin jáne diabetti baqylaý júielerine birtindep engizilip jatyr.
Aýmaǵy keń Qazaqstan úshin bul tehnologiialar ásirese ózekti. Sebebi olar óńirler men iri qalalar arasyndaǵy meditsinalyq qyzmetke qoljetimdilik aiyrmasyn azaitýǵa kómektesedi.
«Ekonomikalyq áseri de barǵan saiyn baiqalyp keledi: dárigerlerge túsetin júkteme azaiady, diagnostika ýaqyty qysqarady, qaitalama zertteýler sany tómendeidi, aýrýlar erterek anyqtalyp, asqynýlardy emdeýge ketetin shyǵyn azaiady», – deidi Mamaev.
Mysaly, insýlt diagnostikasyna arnalǵan jasandy intellekt júieleri eldegi 49 insýlt ortalyǵynda 150 myńnan astam KT-sýretti taldap shyqqan. Jobaǵa 700-den astam dáriger qatysqan, al diagnostika dáldigi 87 paiyzǵa jetken.
Tehnologiia engizilgennen keiin insýltti emdeý jiiligi 146 paiyzǵa ósip, ólim kórsetkishi 43 paiyzǵa tómendegen.
Alaida múmkindiktermen birge táýekelder de artyp keledi. Sarapshylardyń aitýynsha, basty másele – derekter sapasy. Eger aqparat tolyq bolmasa nemese qate bolsa, algoritmder sol qatelerdi qaitalap qana qoimai, olardy odan ári kúsheitedi.
«Ekinshi kúrdeli másele – jasandy intellekt qateligi úshin jaýapkershilik, – deidi Abakova. – Eger algoritm diagnoz qoiýda qatelesse, oǵan kim jaýap beredi: ázirleýshi me, klinika ma, dáriger me, álde memleket pe? Álemdik tájiribede bul máselege qatysty ortaq tásil áli qalyptasqan joq».
Sonymen qatar sarapshylar jasandy intellekt ázirge kúrdeli klinikalyq jaǵdailardy tolyq sheshe almaitynyn aitady. Óitkeni mundai kezde tek analizder men sýretterdi ǵana emes, patsienttiń jaǵdaiyn, qatar júretin aýrýlaryn jáne basqa faktorlardy da eskerý qajet.
«Kúndelikti analitikalyq jumystardyń bir bóligi birtindep algoritmderge ótedi. Al dárigerdiń róli klinikalyq oilaý, kúrdeli jaǵdailardy taldaý, patsientpen kommýnikatsiia jasaý jáne sońǵy sheshim qabyldaý baǵytyna aýysa beredi», – deidi sarapshylar.
Kelesi damý kezeńi – jekelegen jasandy intellekt quraldarynan densaýlyq saqtaý salasyn tolyqqandy intellektýaldy basqarý júiesine kóshý. Bul aýrý qaýpin boljaýǵa, táýekeli joǵary toptardy avtomatty túrde anyqtaýǵa, emdeý tiimdiligin taldaýǵa jáne densaýlyq saqtaý shyǵyndaryn basqarýǵa múmkindik beretin tehnologiialar týraly bolyp otyr.
Qazaqstan úshin bul baǵyt meditsinalyq kadr tapshylyǵy, MÁMS júiesine túsetin júktemeniń artýy, halyqtyń qartaiýy jáne sozylmaly aýrýlardyń kóbeiýi aiasynda erekshe mańyzdy.
Sarapshylardyń pikirinshe, búgingi basty másele – jasandy intellekt meditsinaǵa kele me degen suraq emes. Ol qazirdiń ózinde kelip jatyr. Negizgi suraq – densaýlyq saqtaý júiesi salanyń jumys isteý logikasy ózgergenge deiin jańa jaǵdaiǵa qanshalyqty tez beiimdele alatynynda.
