Qazaqstanda klımattyń ózgerýi eldiń sý resýrstaryna tikeleı áser etip otyr. Bul - ekonomıkalyq turaqtylyqqa yqpal etetin mańyzdy faktorlardyń biri, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Qazaq Expert Club sarapshysy Qýanysh Ózbekovtiń aıtýynsha, keıingi jyldary Jaıyq, Tobyl, Ertis jáne Esil ózenderindegi sý deńgeıi tómendep keledi. Sonymen qatar, Balqash pen Kaspııdiń sý aıdyndary da qysqaryp jatyr. Klımattyq sıkl de ózgergen: qys jylynyp, qardyń jınalý jáne erý tártibi buzylǵan. Sonyń saldarynan sýdyń bir bóligi ýaqytynan buryn topyraqqa sińip nemese býlanyp, sý qoımalaryna jetpeı qalady.
Sarapshy 2024 jylǵy oqıǵalar eldiń osal tustaryn aıqyn kórsetkenin atap ótti. Sý tasqyny kezinde 170 myńnan asa adam úıin tastap shyǵýǵa májbúr boldy, myńdaǵan nysan sý astynda qaldy. Bul - qurǵaqshylyqqa qarama-qaıshy qubylys emes, kerisinshe klımattyń turaqsyzdyǵy men ınfraqurylymnyń daıyn emes ekeniniń kórinisi.
Boljamǵa sáıkes 2040 jylǵa qaraı Qazaqstanda sý tapshylyǵy qajettiliktiń jartysyna deıin jetýi múmkin. Al 2050 jylǵa qaraı bul másele eldiń jalpy ishki ónimin 6%-ǵa tómendetýi yqtımal. Demek, bul tek ekologıalyq emes, ekonomıkalyq qaýipke aınalyp otyr.
Qosymsha qıyndyq - ekonomıkanyń sýǵa táýeldiligi joǵary. Bir ónimge jumsalatyn sý kólemi shamamen 109 tekshe metrge jetedi. Bul AQSH pen Reseımen salystyrǵanda 2,5 ese, al Aýstralıadan 5 ese kóp. Mundaı kórsetkish sý resýrstaryn tıimsiz paıdalaný men keı salalardaǵy tehnologıalyq artta qalýdy ańǵartady.
Jaǵdaıdy geografıa da kúrdelendiredi. Ózen aǵynynyń jartysyna jýyǵy elden tys jerde qalyptasady, al Qazaqstan transshekaralyq baseınderdiń tómengi bóliginde ornalasqan. Bul eldi kórshi memleketterdiń sý saıasatyna táýeldi etedi jáne óńirlik yntymaqtastyqty kúsheıtýdi talap etedi.
Osy syn-qaterlerge jaýap retinde ınstıtýsıonaldyq sharalar qolǵa alynǵan. 2025 jylǵy sáýirde jańa Sý kodeksi qabyldanyp, onda alǵash ret "sý qaýipsizdigi" uǵymy engizildi. Qujatta 20 jańa sý qoımasyn salý, 15 nysandy jańartý jáne 14 myń shaqyrym sýarý jelilerin qalpyna keltirý qamtyldy. 2030 jylǵa qaraı sý shyǵynyn 25%-ǵa azaıtý josparlanǵan.
Degenmen, sarapshynyń pikirinshe, basty másele - iske asyrý. Tamshylatyp jáne jańbyrlatyp sýarý sekildi zamanaýı tehnologıalar sý shyǵynyn eki esege deıin qysqartýǵa múmkindik beredi, biraq olardy keńinen engizý qajet.
Qýanysh Ózbekovtiń aıtýynsha, Qazaqstan qazir mańyzdy tańdaýdyń aldynda tur. Sý únemdeıtin tehnologıalardy engizý qarqyny, sıfrlyq baqylaý men resýrstardy basqarýdyń jańa tásilderi eldiń ekonomıkalyq turaqtylyǵy men áleýmettik jaǵdaıyna tikeleı áser etedi. Al qabyldanatyn sheshimder aldaǵy ondaǵan jyldaǵy sý qaýipsizdigin aıqyndaıdy.
