Qazaqstanda klimattyń ózgerýi eldiń sý resýrstaryna tikelei áser etip otyr. Bul - ekonomikalyq turaqtylyqqa yqpal etetin mańyzdy faktorlardyń biri, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qazaq Expert Club sarapshysy Qýanysh Ózbekovtiń aitýynsha, keiingi jyldary Jaiyq, Tobyl, Ertis jáne Esil ózenderindegi sý deńgeii tómendep keledi. Sonymen qatar, Balqash pen Kaspiidiń sý aidyndary da qysqaryp jatyr. Klimattyq tsikl de ózgergen: qys jylynyp, qardyń jinalý jáne erý tártibi buzylǵan. Sonyń saldarynan sýdyń bir bóligi ýaqytynan buryn topyraqqa sińip nemese býlanyp, sý qoimalaryna jetpei qalady.
Sarapshy 2024 jylǵy oqiǵalar eldiń osal tustaryn aiqyn kórsetkenin atap ótti. Sý tasqyny kezinde 170 myńnan asa adam úiin tastap shyǵýǵa májbúr boldy, myńdaǵan nysan sý astynda qaldy. Bul - qurǵaqshylyqqa qarama-qaishy qubylys emes, kerisinshe klimattyń turaqsyzdyǵy men infraqurylymnyń daiyn emes ekeniniń kórinisi.
Boljamǵa sáikes 2040 jylǵa qarai Qazaqstanda sý tapshylyǵy qajettiliktiń jartysyna deiin jetýi múmkin. Al 2050 jylǵa qarai bul másele eldiń jalpy ishki ónimin 6%-ǵa tómendetýi yqtimal. Demek, bul tek ekologiialyq emes, ekonomikalyq qaýipke ainalyp otyr.
Qosymsha qiyndyq - ekonomikanyń sýǵa táýeldiligi joǵary. Bir ónimge jumsalatyn sý kólemi shamamen 109 tekshe metrge jetedi. Bul AQSh pen Reseimen salystyrǵanda 2,5 ese, al Aýstraliiadan 5 ese kóp. Mundai kórsetkish sý resýrstaryn tiimsiz paidalaný men kei salalardaǵy tehnologiialyq artta qalýdy ańǵartady.
Jaǵdaidy geografiia da kúrdelendiredi. Ózen aǵynynyń jartysyna jýyǵy elden tys jerde qalyptasady, al Qazaqstan transshekaralyq basseinderdiń tómengi bóliginde ornalasqan. Bul eldi kórshi memleketterdiń sý saiasatyna táýeldi etedi jáne óńirlik yntymaqtastyqty kúsheitýdi talap etedi.
Osy syn-qaterlerge jaýap retinde institýtsionaldyq sharalar qolǵa alynǵan. 2025 jylǵy sáýirde jańa Sý kodeksi qabyldanyp, onda alǵash ret "sý qaýipsizdigi" uǵymy engizildi. Qujatta 20 jańa sý qoimasyn salý, 15 nysandy jańartý jáne 14 myń shaqyrym sýarý jelilerin qalpyna keltirý qamtyldy. 2030 jylǵa qarai sý shyǵynyn 25%-ǵa azaitý josparlanǵan.
Degenmen, sarapshynyń pikirinshe, basty másele - iske asyrý. Tamshylatyp jáne jańbyrlatyp sýarý sekildi zamanaýi tehnologiialar sý shyǵynyn eki esege deiin qysqartýǵa múmkindik beredi, biraq olardy keńinen engizý qajet.
Qýanysh Ózbekovtiń aitýynsha, Qazaqstan qazir mańyzdy tańdaýdyń aldynda tur. Sý únemdeitin tehnologiialardy engizý qarqyny, tsifrlyq baqylaý men resýrstardy basqarýdyń jańa tásilderi eldiń ekonomikalyq turaqtylyǵy men áleýmettik jaǵdaiyna tikelei áser etedi. Al qabyldanatyn sheshimder aldaǵy ondaǵan jyldaǵy sý qaýipsizdigin aiqyndaidy.
