Qazirgi álemde «jańa etika» uǵymy kúsheiip keledi. Ol — tózimdilik, teń quqyqtylyq jáne ártúrlilikti qabyldaý qaǵidattaryna negizdelgen. Sol ustanymdardyń mańyzdy bóligi — inkliýziia, iaǵni qoǵamnan shet qalǵan adamdardy áleýmettik ómirge tolyqtai tartý úderisi, dep habarlaidy Dalanews.kz
«Inkliýziia» sózi latynnyń includo — «qosý», «engizý» degen maǵynany bildiredi. Bul uǵym kóbinese erekshe bilim berýdi qajet etetin nemese densaýlyǵynda shekteýi bar adamdardy qoǵam ómirine tartýmen bailanysty aitylady. Biraq qazirgi zamanǵy túsinikte inkliýziianyń aiasy áldeqaida keńeidi — ol jynystyq, etnikalyq, áleýmettik jáne mádeni teńdikti de qamtidy.
Inkliýziia – qaiyrymdylyq emes, qoǵamnyń órkenietti damý satysyna ótýiniń tabiǵi talaby. Iaǵni adamdy qoǵamǵa beiimdeý emes, qoǵamdy adamǵa beiimdeý. Osy oraida, kórý qabileti shekteýli jandarǵa durys kómektesý joldaryn usynýdy jón kórdik.
Kóptegen adamdar kóshede nemese qoǵamdyq kólikte kózi kórmeitin adamdy kórip, kómekteskisi kelgenimen, qalai durys áreket etý kerektigin bilmei, yńǵaisyzdanyp turady. Shyn máninde, arnaiy daiyndyqtyń qajeti joq — bastysy ádep pen syilastyq.
Kórý qabileti shekteýli adam da — siz ben biz sekildi tolyqqandy qoǵam múshesi. Sondyqtan eń mańyzdysy — onymen teń dárejede qarym-qatynas jasaý.
Kómektiń qarapaiym ári durys tártibi
Eger siz kórý qabileti shekteýli adamǵa kómekteskińiz kelse, kelesi qarapaiym qadamdardy oryndańyz:
-
Jaqyndap, amandasyńyz. Aldymen ózińizdi tanystyryńyz jáne kómektesýge ruqsat surańyz.
-
Ruqsatsyz ustamańyz. Kútpegen janasý adamdy shoshytyp jiberýi múmkin. Aldymen «Sizge kómektesýge bola ma?» dep surańyz.
-
Kelisim alsańyz — jeńil janasyp baǵyttańyz.. Eń yńǵaily tásil — adamnyń sizdiń shyntaǵyńyzdan ustaýy. Bul onyń qozǵalysyn baqylaýǵa jáne kedergilerdi sezýge múmkindik beredi.
-
Jol boiy baǵyt berińiz. Baspaldaq, bordiýr nemese burylystar týraly aldyn ala eskertińiz. Mysaly, «úsh baspaldaq joǵary attaimyz» nemese «solǵa burylamyz».
-
Kómegińiz qajet emes bolsa — qurmetpen qabyldańyz. Kórý qabileti shekteýli adamdardyń kóbi óz betinshe qozǵala alady. Eger adam kómekten bas tartsa, qysym jasamańyz.
-
Qoshtasqanda mindetti túrde aityńyz. Siz ketip bara jatqanyńyzdy eskertpeseńiz, adam sizdiń áli janynda tur dep oilap qalýy múmkin.
Ne isteýge bolmaidy?
-
Adamdy qatty ustamańyz jáne ruqsatsyz súiremeńiz.
-
«Kóziń kórmeidi ǵoi», «múmkin emes shyǵar» degen qatqyl eskertpeler aitpańyz.
-
Eger janynda it-qamqorshysy bolsa, onymen sóilespeńiz jáne sipamańyz. Ol — jumys ústinde.
-
Adamdy tastap keter aldynda mindetti túrde «Men kettim, jolyńyz bolsyn» dep aityńyz.
