ينكليۋزييا جەنە ادامگەرشٸلٸك مەدەنيەتٸ: كٶرۋ قابٸلەتٸ شەكتەۋلٸ ادامدارعا قالاي دۇرىس كٶمەكتەسۋ كەرەك?

قازٸرگٸ ەلەمدە «جاڭا ەتيكا» ۇعىمى كٷشەيٸپ كەلەدٸ. ول — تٶزٸمدٸلٸك, تەڭ قۇقىقتىلىق جەنە ەرتٷرلٸلٸكتٸ قابىلداۋ قاعيداتتارىنا نەگٸزدەلگەن. سول ۇستانىمداردىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ — ينكليۋزييا, ياعني قوعامنان شەت قالعان ادامداردى ەلەۋمەتتٸك ٶمٸرگە تولىقتاي تارتۋ ٷدەرٸسٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz

«ينكليۋزييا» سٶزٸ لاتىننىڭ includo — «قوسۋ», «ەنگٸزۋ» دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرەدٸ. بۇل ۇعىم كٶبٸنەسە ەرەكشە بٸلٸم بەرۋدٸ قاجەت ەتەتٸن نەمەسە دەنساۋلىعىندا شەكتەۋٸ بار ادامداردى قوعام ٶمٸرٸنە تارتۋمەن بايلانىستى ايتىلادى. بٸراق قازٸرگٸ زامانعى تٷسٸنٸكتە ينكليۋزييانىڭ اياسى ەلدەقايدا كەڭەيدٸ — ول جىنىستىق, ەتنيكالىق, ەلەۋمەتتٸك جەنە مەدەني تەڭدٸكتٸ دە قامتيدى.

ينكليۋزييا – قايىرىمدىلىق ەمەس, قوعامنىڭ ٶركەنيەتتٸ دامۋ ساتىسىنا ٶتۋٸنٸڭ تابيعي تالابى. ياعني ادامدى قوعامعا بەيٸمدەۋ ەمەس, قوعامدى ادامعا بەيٸمدەۋ. وسى ورايدا, كٶرۋ قابٸلەتٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا دۇرىس كٶمەكتەسۋ جولدارىن ۇسىنۋدى جٶن كٶردٸك.

كٶپتەگەن ادامدار كٶشەدە نەمەسە قوعامدىق كٶلٸكتە كٶزٸ كٶرمەيتٸن ادامدى كٶرٸپ, كٶمەكتەسكٸسٸ كەلگەنٸمەن, قالاي دۇرىس ەرەكەت ەتۋ كەرەكتٸگٸن بٸلمەي, ىڭعايسىزدانىپ تۇرادى. شىن مەنٸندە, ارنايى دايىندىقتىڭ قاجەتٸ جوق — باستىسى ەدەپ پەن سىيلاستىق.

كٶرۋ قابٸلەتٸ شەكتەۋلٸ ادام دا — سٸز بەن بٸز سەكٸلدٸ تولىققاندى قوعام مٷشەسٸ. سوندىقتان ەڭ ماڭىزدىسى — ونىمەن تەڭ دەرەجەدە قارىم-قاتىناس جاساۋ.

كٶمەكتٸڭ قاراپايىم ەرٸ دۇرىس تەرتٸبٸ

ەگەر سٸز كٶرۋ قابٸلەتٸ شەكتەۋلٸ ادامعا كٶمەكتەسكٸڭٸز كەلسە, كەلەسٸ قاراپايىم قادامداردى ورىنداڭىز:

1. جاقىنداپ, امانداسىڭىز. الدىمەن ٶزٸڭٸزدٸ تانىستىرىڭىز جەنە كٶمەكتەسۋگە رۇقسات سۇراڭىز.

2. رۇقساتسىز ۇستاماڭىز. كٷتپەگەن جاناسۋ ادامدى شوشىتىپ جٸبەرۋٸ مٷمكٸن. الدىمەن «سٸزگە كٶمەكتەسۋگە بولا ما?» دەپ سۇراڭىز.

3. كەلٸسٸم الساڭىز — جەڭٸل جاناسىپ باعىتتاڭىز.. ەڭ ىڭعايلى تەسٸل — ادامنىڭ سٸزدٸڭ شىنتاعىڭىزدان ۇستاۋى. بۇل ونىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋعا جەنە كەدەرگٸلەردٸ سەزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

4. جول بويى باعىت بەرٸڭٸز. باسپالداق, بورديۋر نەمەسە بۇرىلىستار تۋرالى الدىن الا ەسكەرتٸڭٸز. مىسالى, «ٷش باسپالداق جوعارى اتتايمىز» نەمەسە «سولعا بۇرىلامىز».

5. كٶمەگٸڭٸز قاجەت ەمەس بولسا — قۇرمەتپەن قابىلداڭىز. كٶرۋ قابٸلەتٸ شەكتەۋلٸ ادامداردىڭ كٶبٸ ٶز بەتٸنشە قوزعالا الادى. ەگەر ادام كٶمەكتەن باس تارتسا, قىسىم جاساماڭىز.

6. قوشتاسقاندا مٸندەتتٸ تٷردە ايتىڭىز. سٸز كەتٸپ بارا جاتقانىڭىزدى ەسكەرتپەسەڭٸز, ادام سٸزدٸڭ ەلٸ جانىندا تۇر دەپ ويلاپ قالۋى مٷمكٸن.

نە ٸستەۋگە بولمايدى?

• ادامدى قاتتى ۇستاماڭىز جەنە رۇقساتسىز سٷيرەمەڭٸز.

• «كٶزٸڭ كٶرمەيدٸ عوي», «مٷمكٸن ەمەس شىعار» دەگەن قاتقىل ەسكەرتپەلەر ايتپاڭىز.

• ەگەر جانىندا يت-قامقورشىسى بولسا, ونىمەن سٶيلەسپەڭٸز جەنە سيپاماڭىز. ول — جۇمىس ٷستٸندە.

• ادامدى تاستاپ كەتەر الدىندا مٸندەتتٸ تٷردە «مەن كەتتٸم, جولىڭىز بولسىن» دەپ ايتىڭىز.