Inkliýziia – bul múmkindigi shekteýli adamdardy qoǵamnyń barlyq salasyna teń quqyqpen aralastyrý úderisi. Ol tek pandýstar qoiý nemese arnaiy synyptarmen ǵana shektelmeidi. Bul – adamnyń qadir-qasietine qurmet kórsetý, barshaǵa ortaq quqyqtar men múmkindikterdi qamtamasyz etý. Iaǵni, oqýǵa, jumys isteýge, mádeni ómirge aralasýǵa jaǵdai jasaý,- dep habarlaidy Dalanews.kz
Inkliýziia qaǵidatyna sáikes, másele adamnyń múmkindiginde emes, ony shekteitin qorshaǵan ortada. Mysaly, erekshe qajettiligi bar balaǵa beiimdelmegen mektep – inkliýzivti emes orta bolyp esepteledi.
Inkliýziia uǵymy tek bilim berý aiasymen shektelmeidi. Ol qoǵamnyń barlyq salasynda qoldanylady:
-
Bilim berý: Erekshe qajettiligi bar balalar jalpy bilim beretin mektepterde oqyp, bilim alady. Bul – balaǵa ózin qoǵamnyń bir bólshegi retinde sezinýge múmkindik beredi.
-
Jumyspen qamtý: Birqatar kompaniialar erekshe jandardy jumysqa tartyp, beiimdelgen jumys ortasyn usynady.
-
Mádeniet jáne demalys: Murajailar, teatrlar men kórmelerde pandýstar, sýrdoaýdarma, aýtizm spektrindegi adamdarǵa arnalǵan arnaiy baǵdarlamalar engizedi.
Naǵyz inkliýzivti qoǵam mynadai qaǵidattarǵa súienedi:
-
Adamnyń qadir-qasietine qurmet;
-
Diskriminatsiiany boldyrmaý;
-
Qoǵam ómirine teń aralasý;
-
Ártúrlilikti qabyldaý;
-
Barshaǵa teń múmkindik berý.
Erekshe qajettilikteri bar adamdarǵa qatysty halyq arasynda keń taraǵan stereotipter
Erekshe qajettilikteri bar balalar qoǵamda áli kúnge deiin túrli qate pikirler men túsinbeýshilikke tap bolady.
1-stereotip: Erekshe balalar jalpy mektepte bilim ala almaidy. Bul qate pikir. Durys qoldaý bolǵan jaǵdaida olar baǵdarlamany óz deńgeiinde meńgere alady.
2-stereotip: Múmkindigi shekteýli bala bolashaqta jumys istei almaidy, táýelsiz ómir súre almaidy. Bul kóbinese erte jastan áleýmettený men qoǵamnyń qoldaýyna bailanysty. Qolaily orta men senim bildirý – balanyń óz áleýetin tolyq ashýyna jol ashady.
3-stereotip: Inkliýziia ózge oqýshylarǵa kedergi keltiredi. Mysaly, IýNESKO-nyń 2021 jylǵy «Bilim berý monitoringi jónindegi dúniejúzilik baiandamasyna» sáikes, inkliýzivti synyptarda oqityn balalar empatiia, tózimdilik jáne oqý úlgerimi boiynsha joǵary nátijeler kórsetken.
Qazaqstanda inkliýziia qalai damyp jatyr?
2024 jyly Qazaqstanda erekshe bilim berýdi qajet etetin balalardyń sany 230 myńnan asqan. Bul barlyq bilim berý uiymdarynda inkliýzivti bilim berýdi damytýdyń ózektiligin aiqyn kórsetedi.
Osyny eskere otyryp, elimizdiń Bilim ministrligi inkliýzivti bilim berý salasyn júieli damytýǵa kóshti. Alǵash ret arnaiy Inkliýzivti jáne arnaiy bilim berý departamenti quryldy.
Ministrdiń aitýynsha, 2023 jyly úkimettik emes uiymdar men ǵylymi qaýymdastyqpen birlesip úlken jumys atqarylǵan. Nátijesinde:
-
15 jańa normativtik-quqyqtyq akt qabyldandy;
-
Balalarǵa psihologiialyq-pedagogikalyq qoldaý kórsetý úlgisi engizildi;
-
Qoldaý kabinetterine arnalǵan jańa standarttar bekitildi;
-
Pedagog-assistent, arnaiy pedagog, jeke kómekshi siiaqty jańa laýazymdar paida boldy.
Bul reformalar bala dúniege kelgen sátten bastap bilim alyp, mamandyq igergenge deiin úzdiksiz qoldaý kórsetý júiesin qalyptastyrady.
Inkliýziia – bul jai ǵana áleýmettik baǵdarlama emes. Bul – qoǵamnyń kemeldenýge umtylǵan belgisi. Ár bala – qoǵamnyń teń quqyqty múshesi. Olardyń áleýetin damytý – tek otbasynyń emes, búkil qoǵamnyń ortaq jaýapkershiligi.
