ينكليۋزييا: ەر بالا – قوعامنىڭ تولىققاندى مٷشەسٸ

ينكليۋزييا – بۇل مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ادامداردى قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا تەڭ قۇقىقپەن ارالاستىرۋ ٷدەرٸسٸ. ول تەك پاندۋستار قويۋ نەمەسە ارنايى سىنىپتارمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. بۇل – ادامنىڭ قادٸر-قاسيەتٸنە قۇرمەت كٶرسەتۋ, بارشاعا ورتاق قۇقىقتار مەن مٷمكٸندٸكتەردٸ قامتاماسىز ەتۋ. ياعني, وقۋعا, جۇمىس ٸستەۋگە, مەدەني ٶمٸرگە ارالاسۋعا جاعداي جاساۋ,- دەپ حابارلايدى Dalanews.kz

ينكليۋزييا قاعيداتىنا سەيكەس, مەسەلە ادامنىڭ مٷمكٸندٸگٸندە ەمەس, ونى شەكتەيتٸن قورشاعان ورتادا. مىسالى, ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بالاعا بەيٸمدەلمەگەن مەكتەپ – ينكليۋزيۆتٸ ەمەس ورتا بولىپ ەسەپتەلەدٸ.

ينكليۋزييا ۇعىمى تەك بٸلٸم بەرۋ اياسىمەن شەكتەلمەيدٸ. ول قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا قولدانىلادى:

• بٸلٸم بەرۋ: ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالار جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەردە وقىپ, بٸلٸم الادى. بۇل – بالاعا ٶزٸن قوعامنىڭ بٸر بٶلشەگٸ رەتٸندە سەزٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

• جۇمىسپەن قامتۋ: بٸرقاتار كومپانييالار ەرەكشە جانداردى جۇمىسقا تارتىپ, بەيٸمدەلگەن جۇمىس ورتاسىن ۇسىنادى.

• مەدەنيەت جەنە دەمالىس: مۇراجايلار, تەاترلار مەن كٶرمەلەردە پاندۋستار, سۋردواۋدارما, اۋتيزم سپەكترٸندەگٸ ادامدارعا ارنالعان ارنايى باعدارلامالار ەنگٸزەدٸ.

ناعىز ينكليۋزيۆتٸ قوعام مىناداي قاعيداتتارعا سٷيەنەدٸ:

• ادامنىڭ قادٸر-قاسيەتٸنە قۇرمەت;

• ديسكريميناتسييانى بولدىرماۋ;

• قوعام ٶمٸرٸنە تەڭ ارالاسۋ;

• ەرتٷرلٸلٸكتٸ قابىلداۋ;

• بارشاعا تەڭ مٷمكٸندٸك بەرۋ.

ەرەكشە قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار ادامدارعا قاتىستى حالىق اراسىندا كەڭ تاراعان ستەرەوتيپتەر

ەرەكشە قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار بالالار قوعامدا ەلٸ كٷنگە دەيٸن تٷرلٸ قاتە پٸكٸرلەر مەن تٷسٸنبەۋشٸلٸككە تاپ بولادى.

1-ستەرەوتيپ: ەرەكشە بالالار جالپى مەكتەپتە بٸلٸم الا المايدى. بۇل قاتە پٸكٸر. دۇرىس قولداۋ بولعان جاعدايدا ولار باعدارلامانى ٶز دەڭگەيٸندە مەڭگەرە الادى.

2-ستەرەوتيپ: مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالا بولاشاقتا جۇمىس ٸستەي المايدى, تەۋەلسٸز ٶمٸر سٷرە المايدى. بۇل كٶبٸنەسە ەرتە جاستان ەلەۋمەتتەنۋ مەن قوعامنىڭ قولداۋىنا بايلانىستى. قولايلى ورتا مەن سەنٸم بٸلدٸرۋ – بالانىڭ ٶز ەلەۋەتٸن تولىق اشۋىنا جول اشادى.

3-ستەرەوتيپ: ينكليۋزييا ٶزگە وقۋشىلارعا كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ. مىسالى, يۋنەسكو-نىڭ 2021 جىلعى «بٸلٸم بەرۋ مونيتورينگٸ جٶنٸندەگٸ دٷنيەجٷزٸلٸك بايانداماسىنا» سەيكەس, ينكليۋزيۆتٸ سىنىپتاردا وقيتىن بالالار ەمپاتييا, تٶزٸمدٸلٸك جەنە وقۋ ٷلگەرٸمٸ بويىنشا جوعارى نەتيجەلەر كٶرسەتكەن.

قازاقستاندا ينكليۋزييا قالاي دامىپ جاتىر?

2024 جىلى قازاقستاندا ەرەكشە بٸلٸم بەرۋدٸ قاجەت ەتەتٸن بالالاردىڭ سانى 230 مىڭنان اسقان. بۇل بارلىق بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدىڭ ٶزەكتٸلٸگٸن ايقىن كٶرسەتەدٸ.

وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ەلٸمٸزدٸڭ بٸلٸم مينيسترلٸگٸ ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ سالاسىن جٷيەلٸ دامىتۋعا كٶشتٸ. العاش رەت ارنايى ينكليۋزيۆتٸ جەنە ارنايى بٸلٸم بەرۋ دەپارتامەنتٸ قۇرىلدى.

مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلى ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار مەن عىلىمي قاۋىمداستىقپەن بٸرلەسٸپ ٷلكەن جۇمىس اتقارىلعان. نەتيجەسٸندە:

• 15 جاڭا نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكت قابىلداندى;

• بالالارعا پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋ كٶرسەتۋ ٷلگٸسٸ ەنگٸزٸلدٸ;

• قولداۋ كابينەتتەرٸنە ارنالعان جاڭا ستاندارتتار بەكٸتٸلدٸ;

• پەداگوگ-اسسيستەنت, ارنايى پەداگوگ, جەكە كٶمەكشٸ سيياقتى جاڭا لاۋازىمدار پايدا بولدى.

بۇل رەفورمالار بالا دٷنيەگە كەلگەن سەتتەن باستاپ بٸلٸم الىپ, ماماندىق يگەرگەنگە دەيٸن ٷزدٸكسٸز قولداۋ كٶرسەتۋ جٷيەسٸن قالىپتاستىرادى.

ينكليۋزييا – بۇل جاي عانا ەلەۋمەتتٸك باعدارلاما ەمەس. بۇل – قوعامنىڭ كەمەلدەنۋگە ۇمتىلعان بەلگٸسٸ. ەر بالا – قوعامنىڭ تەڭ قۇقىقتى مٷشەسٸ. ولاردىڭ ەلەۋەتٸن دامىتۋ – تەك وتباسىنىڭ ەمەس, بٷكٸل قوعامنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸگٸ.