Indoneziiada eki qazaqstandyq ólim jazasyna kesilýi múmkin. Qazaqstannyń Syrtqy ister ministrligi Balide eki otandasymyzdyń ustalǵany jóninde resmi málimdeme jasady. Olar esirtki ainalymyna qatysy bar degen kúdikke ilingen.Dalanews.kz tilshisi Indoneziia zańyna sholý jasap, eks-diplomattyń oiyn bildi.
Jergilikti buqaralyq aqparat quraldarynyń habarlaýynsha, Qazaqstan azamattary sáýir aiynda ustalyp, olardan 49 grammǵa jýyq metamfetamin tárkilengen. Kúdiktilerge esirtki zatyn taratty degen aiyp taǵylyp otyr.
Ministrlik bul oqiǵa boiynsha túsinikteme berip, qazirgi ýaqytta Indoneziianyń quzyrly organdary tergeý amaldaryn júrgizip jatqanyn habarlady.
«Qazirgi tańda atalǵan azamattarǵa qatysty sotqa deiingi tergep-tekserý jumystary júrgizilýde. Ózge aqparat jariialaýǵa jatpaidy. Qazaqstannyń Djakartadaǵy elshiligi tergeý organdarymen jáne kúdiktilerdiń týystarymen turaqty bailanys ornatyp otyr. Bul másele elimizdiń diplomattarynyń erekshe baqylaýynda», – delingen SIM taratqan aqparatta.
Sonymen qatar, Qazaqstan syrtqy ister ministriniń orynbasary Álibek Baqaev 26 maýsym kúngi baspasóz brifingi kezinde Qazaqstan men Indoneziia arasynda tutqyn almasý boiynsha kelisim joǵyn aitty.
Onyń aitýynsha, Qazaqstan jaǵy mundai qujatqa 2014 jyldan beri qol qoiýdy usynyp keledi jáne jýyrdaǵy ustaýǵa deiin buǵan qajettilik týyndamaǵan.
“Máseleni Indoneziia jaǵy sheship jatyr. Tergeý júrip jatyr. Olar qandai da bir sheshimge kelgende sáikesinshe biz de odan habardar bolamyz. Biz qol qýsyryp otyrǵan joqpyz. Elshilik jumys istep jatyr” dedi ministrdiń orynbasary.
Eks-diplomattyń oiy
Bul jaitqa qatysty ǵalym, tájiribeli eks-diplomat Mursal-Nábi Tuiaqbaev pikir bildirdi.
"Esirtkimen eki qazaq Indoneziiada ustalǵany jaily qaýeset tarady. Ras bolsa, jaǵdai óte múshkil. Sheteldik pe, basqa ma, qaramaidy. Qatal. Tek ólimge jiberedi. Esirtkimen ainalysatyn esýas, aqymaqtardyń qulaqtaryna altyn syrǵa. Dipqyzmetpen júrgenimde Aýstraliia Úkimetiniń PM aralasyp, azamatyn (30-dan asqan) óliminen alyp qala almady. Frantsiia qansha aralassa da, frantsýz kempirdiń jany jahannamǵa jiberildi", - deidi Tuiaqbaev.
Indoneziiadaǵy esirtki týraly zań álemdegi eń qatal zańdardyń biri sanalady
Bul memleket esirtki tasymaldaý, saqtaý nemese taratý sekildi áreketterge eshbir jaǵdaida keshirim bermeidi. Munda esirtkimen bailanysty qylmystarǵa qatysty zań talaby bir ǵana qaǵidaǵa baǵynady: esirtkiniń mólsheri 5 gramnan assa, bul avtomatty túrde ólim jazasyna ákep soǵady. Indoneziia úkimeti bundai aýyr sharany qoǵamdy esirtkiden qorǵaýdyń birden-bir tiimdi amaly dep sanaidy. Ólim jazasynyń oryndalý tásili de adamǵa úrei týǵyzardai – sottalǵandy arnaiy jasaqtyń qatysýymen atyp jazalaidy.
Bul eldiń qatań zańynan beihabar nemese bul zańnyń tek sóz júzinde ǵana qoldanylatynyna senetinder qatty qatelesedi. Indoneziiadaǵy túrmelerde qazirdiń ózinde esirtki qylmysyna qatysty júzdegen adam ólim jazasyn kútip otyr, olardyń arasynda ózge eldiń azamattary da kóp. Ókinishtisi sol, sheteldik azamattarǵa da eshbir jeńildik qarastyrylmaidy, kerisinshe, olardy basqalarǵa sabaq retinde kórsetýge tyrysady. Osyǵan deiin diplomatiialyq jolmen óz azamattaryn aman alyp qalmaq bolǵan Aýstraliia men Frantsiianyń áreketteri nátijesiz aiaqtaldy. Birde Aýstraliianyń premer-ministri tikelei aralasyp, diplomatiialyq deńgeide aýqymdy kelissóz júrgizgenimen, 30-dan asqan óz azamatyn ólimnen qutqara almady. Frantsiia úkimeti de óz azamatshasy – jasy egde tartqan áieldi ajaldan arashalaýǵa qanshama kúsh salǵanymen, nátije bermei, áieldiń ómiri ólimmen aiaqtaldy.
Indoneziiadaǵy quqyq qorǵaý organdary úshin esirtkige bailanysty qylmys jasaǵan adamnyń azamattyǵy, áleýmettik mártebesi nemese bedeli eshbir mańyzǵa ie emes. Elde sońǵy ret ólim jazasy 2016 jyly oryndalǵanymen, sodan beri júzdegen adam ólim jazasy úkimimen ómir súrip keledi. Jazanyń oryndalýy toqtaǵanymen, úkimniń kúshi esh joiylǵan emes. Bul – kez kelgen ýaqytta jazanyń qaita oryndala bastaýy múmkin ekenin bildiredi. Indoneziia biligi qoǵamǵa «zańnyń aty – zań, odan attaǵannyń taǵdyry bireý» degen ustanymyn barynsha ashyq kórsetip otyr.
Bul máselede shetel azamattarynyń jazadan aman qalýy óte sirek qubylys. Buǵan deiingi tájiribeler kórsetkendei, Indoneziia úkimeti diplomatiialyq qysymdarǵa qaramastan, óz ustanymynan bas tartqan emes. Sondyqtan sońǵy ýaqytta eki qazaqstandyqtyń esirtkimen ustalǵany týraly taraǵan aqparat, ras bolsa, olardyń jaǵdaiy asa qiyn. Óitkeni esirtki mólsheri belgilengen shekten asyp ketse, sot úkimi de anyq – ólim jazasy. Qazaqstannyń diplomatiialyq aralasýy da bul azamattardyń taǵdyryn ózgertedi dep kepildik bere almaidy. Buǵan deiingi Frantsiia men Aýstraliia siiaqty damyǵan, yqpaldy elderdiń diplomatiialyq kúsh-jigeriniń ózi nátije bermegenin eskersek, Qazaqstannyń jaǵdaidy ózgertý yqtimaldyǵy tym az ekeni túsinikti.
Indoneziia úkimeti ózge elderdiń synyna, halyqaralyq uiymdardyń narazylyǵyna da asa mán bere qoimaidy. Olardyń logikasy qarapaiym ári qatygez: qoǵamdy esirtkiden saqtaýdyń jalǵyz joly – qatań jazany toqtaýsyz qoldaný. Bul qatal ustanym eldiń esirtkimen kúrestegi saiasatyn asa agressivti jáne úrei týǵyzatyn deńgeige jetkizgen. Osy zańdar arqyly Indoneziia úkimeti qoǵamdy, ásirese jas urpaqty esirtkiden qorǵaýǵa bekingen.
Týrister kóp keletin tanymal aimaqtarda, ásirese Bali aralynda, bul zańǵa selqos qaraý nemese «men shetel azamatymyn, maǵan basqa zań qoldanylady» degen qate pikirmen júrgender únemi ustalyp jatady. Bir sáttik aqymaqtyq pen ańǵaldyq adam taǵdyryn birjola ózgertip, ólimge ákelýi múmkin ekenin bul eldiń tájiribesi anyq kórsetip otyr. Indoneziiadaǵy bul zań eshqashan jumsarmaitynyn jáne eshkimge aiaýshylyq tanytpaitynyn esten shyǵarmaǵan jón. Munda zańdy buzǵan adam úshin diplomatiialyq qorǵanys ta, halyqaralyq qysym da aitarlyqtai qorǵan bola almaidy. Esirtkini essizdikpen tasymaldaǵan adamnyń taǵdyry tek jalǵyz ǵana jolǵa baǵyttalady – ólim jazasyna.
