يندونەزييادا ەكٸ قازاقستاندىق ٶلٸم جازاسىنا كەسٸلۋٸ مٷمكٸن. قازاقستاننىڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ باليدە ەكٸ وتانداسىمىزدىڭ ۇستالعانى جٶنٸندە رەسمي مەلٸمدەمە جاسادى. ولار ەسٸرتكٸ اينالىمىنا قاتىسى بار دەگەن كٷدٸككە ٸلٸنگەن.Dalanews.kz تٸلشٸسٸ يندونەزييا زاڭىنا شولۋ جاساپ, ەكس-ديپلوماتتىڭ ويىن بٸلدٸ.
جەرگٸلٸكتٸ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ حابارلاۋىنشا, قازاقستان ازاماتتارى سەۋٸر ايىندا ۇستالىپ, ولاردان 49 گراممعا جۋىق مەتامفەتامين تەركٸلەنگەن. كٷدٸكتٸلەرگە ەسٸرتكٸ زاتىن تاراتتى دەگەن ايىپ تاعىلىپ وتىر.
مينيسترلٸك بۇل وقيعا بويىنشا تٷسٸنٸكتەمە بەرٸپ, قازٸرگٸ ۋاقىتتا يندونەزييانىڭ قۇزىرلى ورگاندارى تەرگەۋ امالدارىن جٷرگٸزٸپ جاتقانىن حابارلادى.
«قازٸرگٸ تاڭدا اتالعان ازاماتتارعا قاتىستى سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە. ٶزگە اقپارات جارييالاۋعا جاتپايدى. قازاقستاننىڭ دجاكارتاداعى ەلشٸلٸگٸ تەرگەۋ ورگاندارىمەن جەنە كٷدٸكتٸلەردٸڭ تۋىستارىمەن تۇراقتى بايلانىس ورناتىپ وتىر. بۇل مەسەلە ەلٸمٸزدٸڭ ديپلوماتتارىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا», – دەلٸنگەن سٸم تاراتقان اقپاراتتا.
سونىمەن قاتار, قازاقستان سىرتقى ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ەلٸبەك باقاەۆ 26 ماۋسىم كٷنگٸ باسپاسٶز بريفينگٸ كەزٸندە قازاقستان مەن يندونەزييا اراسىندا تۇتقىن الماسۋ بويىنشا كەلٸسٸم جوعىن ايتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان جاعى مۇنداي قۇجاتقا 2014 جىلدان بەرٸ قول قويۋدى ۇسىنىپ كەلەدٸ جەنە جۋىرداعى ۇستاۋعا دەيٸن بۇعان قاجەتتٸلٸك تۋىنداماعان.
“مەسەلەنٸ يندونەزييا جاعى شەشٸپ جاتىر. تەرگەۋ جٷرٸپ جاتىر. ولار قانداي دا بٸر شەشٸمگە كەلگەندە سەيكەسٸنشە بٸز دە ودان حاباردار بولامىز. بٸز قول قۋسىرىپ وتىرعان جوقپىز. ەلشٸلٸك جۇمىس ٸستەپ جاتىر” دەدٸ مينيستردٸڭ ورىنباسارى.
ەكس-ديپلوماتتىڭ ويى
بۇل جايتقا قاتىستى عالىم, تەجٸريبەلٸ ەكس-ديپلومات مۇرسال-نەبي تۇياقباەۆ پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
"ەسٸرتكٸمەن ەكٸ قازاق يندونەزييادا ۇستالعانى جايلى قاۋەسەت تارادى. راس بولسا, جاعداي ٶتە مٷشكٸل. شەتەلدٸك پە, باسقا ما, قارامايدى. قاتال. تەك ٶلٸمگە جٸبەرەدٸ. ەسٸرتكٸمەن اينالىساتىن ەسۋاس, اقىماقتاردىڭ قۇلاقتارىنا التىن سىرعا. ديپقىزمەتپەن جٷرگەنٸمدە اۋسترالييا ٷكٸمەتٸنٸڭ پم ارالاسىپ, ازاماتىن (30-دان اسقان) ٶلٸمٸنەن الىپ قالا المادى. فرانتسييا قانشا ارالاسسا دا, فرانتسۋز كەمپٸردٸڭ جانى جاحاننامعا جٸبەرٸلدٸ", - دەيدٸ تۇياقباەۆ.
يندونەزيياداعى ەسٸرتكٸ تۋرالى زاڭ ەلەمدەگٸ ەڭ قاتال زاڭداردىڭ بٸرٸ سانالادى
بۇل مەملەكەت ەسٸرتكٸ تاسىمالداۋ, ساقتاۋ نەمەسە تاراتۋ سەكٸلدٸ ەرەكەتتەرگە ەشبٸر جاعدايدا كەشٸرٸم بەرمەيدٸ. مۇندا ەسٸرتكٸمەن بايلانىستى قىلمىستارعا قاتىستى زاڭ تالابى بٸر عانا قاعيداعا باعىنادى: ەسٸرتكٸنٸڭ مٶلشەرٸ 5 گرامنان اسسا, بۇل اۆتوماتتى تٷردە ٶلٸم جازاسىنا ەكەپ سوعادى. يندونەزييا ٷكٸمەتٸ بۇنداي اۋىر شارانى قوعامدى ەسٸرتكٸدەن قورعاۋدىڭ بٸردەن-بٸر تيٸمدٸ امالى دەپ سانايدى. ٶلٸم جازاسىنىڭ ورىندالۋ تەسٸلٸ دە ادامعا ٷرەي تۋعىزارداي – سوتتالعاندى ارنايى جاساقتىڭ قاتىسۋىمەن اتىپ جازالايدى.
بۇل ەلدٸڭ قاتاڭ زاڭىنان بەيحابار نەمەسە بۇل زاڭنىڭ تەك سٶز جٷزٸندە عانا قولدانىلاتىنىنا سەنەتٸندەر قاتتى قاتەلەسەدٸ. يندونەزيياداعى تٷرمەلەردە قازٸردٸڭ ٶزٸندە ەسٸرتكٸ قىلمىسىنا قاتىستى جٷزدەگەن ادام ٶلٸم جازاسىن كٷتٸپ وتىر, ولاردىڭ اراسىندا ٶزگە ەلدٸڭ ازاماتتارى دا كٶپ. ٶكٸنٸشتٸسٸ سول, شەتەلدٸك ازاماتتارعا دا ەشبٸر جەڭٸلدٸك قاراستىرىلمايدى, كەرٸسٸنشە, ولاردى باسقالارعا ساباق رەتٸندە كٶرسەتۋگە تىرىسادى. وسىعان دەيٸن ديپلوماتييالىق جولمەن ٶز ازاماتتارىن امان الىپ قالماق بولعان اۋسترالييا مەن فرانتسييانىڭ ەرەكەتتەرٸ نەتيجەسٸز اياقتالدى. بٸردە اۋسترالييانىڭ پرەمەر-مينيسترٸ تٸكەلەي ارالاسىپ, ديپلوماتييالىق دەڭگەيدە اۋقىمدى كەلٸسسٶز جٷرگٸزگەنٸمەن, 30-دان اسقان ٶز ازاماتىن ٶلٸمنەن قۇتقارا المادى. فرانتسييا ٷكٸمەتٸ دە ٶز ازاماتشاسى – جاسى ەگدە تارتقان ەيەلدٸ اجالدان اراشالاۋعا قانشاما كٷش سالعانىمەن, نەتيجە بەرمەي, ەيەلدٸڭ ٶمٸرٸ ٶلٸممەن اياقتالدى.
يندونەزيياداعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ٷشٸن ەسٸرتكٸگە بايلانىستى قىلمىس جاساعان ادامنىڭ ازاماتتىعى, ەلەۋمەتتٸك مەرتەبەسٸ نەمەسە بەدەلٸ ەشبٸر ماڭىزعا يە ەمەس. ەلدە سوڭعى رەت ٶلٸم جازاسى 2016 جىلى ورىندالعانىمەن, سودان بەرٸ جٷزدەگەن ادام ٶلٸم جازاسى ٷكٸمٸمەن ٶمٸر سٷرٸپ كەلەدٸ. جازانىڭ ورىندالۋى توقتاعانىمەن, ٷكٸمنٸڭ كٷشٸ ەش جويىلعان ەمەس. بۇل – كەز كەلگەن ۋاقىتتا جازانىڭ قايتا ورىندالا باستاۋى مٷمكٸن ەكەنٸن بٸلدٸرەدٸ. يندونەزييا بيلٸگٸ قوعامعا «زاڭنىڭ اتى – زاڭ, ودان اتتاعاننىڭ تاعدىرى بٸرەۋ» دەگەن ۇستانىمىن بارىنشا اشىق كٶرسەتٸپ وتىر.
بۇل مەسەلەدە شەتەل ازاماتتارىنىڭ جازادان امان قالۋى ٶتە سيرەك قۇبىلىس. بۇعان دەيٸنگٸ تەجٸريبەلەر كٶرسەتكەندەي, يندونەزييا ٷكٸمەتٸ ديپلوماتييالىق قىسىمدارعا قاراماستان, ٶز ۇستانىمىنان باس تارتقان ەمەس. سوندىقتان سوڭعى ۋاقىتتا ەكٸ قازاقستاندىقتىڭ ەسٸرتكٸمەن ۇستالعانى تۋرالى تاراعان اقپارات, راس بولسا, ولاردىڭ جاعدايى اسا قيىن. ٶيتكەنٸ ەسٸرتكٸ مٶلشەرٸ بەلگٸلەنگەن شەكتەن اسىپ كەتسە, سوت ٷكٸمٸ دە انىق – ٶلٸم جازاسى. قازاقستاننىڭ ديپلوماتييالىق ارالاسۋى دا بۇل ازاماتتاردىڭ تاعدىرىن ٶزگەرتەدٸ دەپ كەپٸلدٸك بەرە المايدى. بۇعان دەيٸنگٸ فرانتسييا مەن اۋسترالييا سيياقتى دامىعان, ىقپالدى ەلدەردٸڭ ديپلوماتييالىق كٷش-جٸگەرٸنٸڭ ٶزٸ نەتيجە بەرمەگەنٸن ەسكەرسەك, قازاقستاننىڭ جاعدايدى ٶزگەرتۋ ىقتيمالدىعى تىم از ەكەنٸ تٷسٸنٸكتٸ.
يندونەزييا ٷكٸمەتٸ ٶزگە ەلدەردٸڭ سىنىنا, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ نارازىلىعىنا دا اسا مەن بەرە قويمايدى. ولاردىڭ لوگيكاسى قاراپايىم ەرٸ قاتىگەز: قوعامدى ەسٸرتكٸدەن ساقتاۋدىڭ جالعىز جولى – قاتاڭ جازانى توقتاۋسىز قولدانۋ. بۇل قاتال ۇستانىم ەلدٸڭ ەسٸرتكٸمەن كٷرەستەگٸ ساياساتىن اسا اگرەسسيۆتٸ جەنە ٷرەي تۋعىزاتىن دەڭگەيگە جەتكٸزگەن. وسى زاڭدار ارقىلى يندونەزييا ٷكٸمەتٸ قوعامدى, ەسٸرەسە جاس ۇرپاقتى ەسٸرتكٸدەن قورعاۋعا بەكٸنگەن.
تۋريستەر كٶپ كەلەتٸن تانىمال ايماقتاردا, ەسٸرەسە بالي ارالىندا, بۇل زاڭعا سەلقوس قاراۋ نەمەسە «مەن شەتەل ازاماتىمىن, ماعان باسقا زاڭ قولدانىلادى» دەگەن قاتە پٸكٸرمەن جٷرگەندەر ٷنەمٸ ۇستالىپ جاتادى. بٸر سەتتٸك اقىماقتىق پەن اڭعالدىق ادام تاعدىرىن بٸرجولا ٶزگەرتٸپ, ٶلٸمگە ەكەلۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن بۇل ەلدٸڭ تەجٸريبەسٸ انىق كٶرسەتٸپ وتىر. يندونەزيياداعى بۇل زاڭ ەشقاشان جۇمسارمايتىنىن جەنە ەشكٸمگە اياۋشىلىق تانىتپايتىنىن ەستەن شىعارماعان جٶن. مۇندا زاڭدى بۇزعان ادام ٷشٸن ديپلوماتييالىق قورعانىس تا, حالىقارالىق قىسىم دا ايتارلىقتاي قورعان بولا المايدى. ەسٸرتكٸنٸ ەسسٸزدٸكپەن تاسىمالداعان ادامنىڭ تاعدىرى تەك جالعىز عانا جولعا باعىتتالادى – ٶلٸم جازاسىنا.
