Túiemoinaq aralyndaǵy «Ólimnen de kúshti» monýmentiniń janyna jinalǵan jurtshylyqtyń qatary biyl da qalyń eken. Atalǵan sharaǵa Shyǵys óńiri men alys-jaqyn shet elderden, atap aitqanda, Japoniia men Pákistannan, Reseiden kelgen qonaqtar bar, barlyǵy 25 myńnan astam adam qatysty. Mártebeli meimandar azaly monýmentke gúl shoqtaryn qoiyp, poligon qurbandaryn bir minýttyq únsizdikpen eske aldy.
«Beibitshilik» aktsiiasyna Birikken Ulttar Uiymynyń Bas hatshysy Pan Gi Mýn arnaiy joldaýyn joldaǵan eken. «Búginde álem halqy Qazaqstandaǵy Semei poligonynyń jabylǵan sátinen beri shirek ǵasyr bolǵanyn atap ótýde. Qazaqstan Prezidenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń arqasynda bul kún Birikken Ulttar Uiymyn, múshe memleketterdi, úkimetaralyq jáne úkimettik emes uiymdardy, jastar jelileri men BAQ-ty meilinshe qaýipsiz álem qurýdyń qundy qadamy retinde iadrolyq synaqtarǵa tyiym salý qajettiligi jónindegi aǵartý men aqparattandyrýdy belsendi júrgizýge úndeidi.
«Men iadrolyq qarýdan azat, beibitshilikke umtylǵan qazaqstandyqtardyń batyldyǵyn bólip qaraimyn. Barlyq elder men halyqtardy Bas Assambleianyń 20 jyl buryn qabyldaǵan iadrolyq synaqtarǵa tyiym salýdy tegis qamtý týraly kelisiminiń kúshine enýine tez arada qol jetkizýge shaqyramyn!», – delingen BUU Bas hatshysynyń joldaýynda.
Óńir basshysy Danial Ahmetov óziniń baiandamasynda memlekettiń jahandyq antiiadrolyq bastamasy halyqaralyq beibitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaitýǵa kúsh jumsaýynan aiqyn kórinetinin atap aitty.
– Jas Qazaqstan memleketi osydan 25 jyl buryn – búkil álem elderin beibit ómir súrýge shaqyrýdyń teńdessiz úlgisin kórsetti. Álemdegi 4-shi iadrolyq arsenaldan óz erkimen bas tartty. Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń synaq poligonyn jabý týraly Jarlyǵy iadrolyq derjavalar basshylaryna taǵylym boldy. Búgingi Qazaqstan – iadrolyq qarýsyz álem jolyndaǵy qadamdardyń búkil álem moiyndaǵan kóshbasshysy. Bereke men birlikti, tynyshtyq pen tatýlyqty murat etken halqymyz maqsatyna jetti, bir kezdegi úrei dalasy beibitshiliktiń altyn besigine ainaldy. Bul – biz úshin zor maqtanysh. Búgingi aktsiia dúniejúzi elderin, ortaq maqsatty iske asyrýǵa shaqyrýdyń taǵy bir anyq kórinisi. Halyqaralyq qaýymdastyq álemdik kóshbasshy retinde tanylǵan Nursultan Ábishulynyń is-qimylyn joǵary baǵalaidy. Shyǵysqazaqstandyqtar – joiqyn qarýdyń qýatyn bastan ótkergendikten de iadrolyq qarýsyzdaný salasyndaǵy bastamanyń eń belsendi jaqtaýshylary. Bizdiń uly zamandasymyz Nursultan Nazarbaevtyń beibitshilik bastamalary men «Álem. HHI ǵasyr» manifesinde kórinis tapqan álemdik damý ustanymdary barlyq elderde keńinen qoldaý tabýda, – dedi oblys ákimi.
Beibitshilik aktsiiasyna Japoniiadan kelgen qonaq, Tokio ýniversitetiniń professory Terýe Okado iadrolyq qarýdyń zardabyn jappai tartqandyqtan qiratqysh qarýdan bas tartý barlyq elder úshin óte mańyzdy ekenin jete túsinetinin jetkizdi.
– Semei mysalynan birtutas eldiń turǵyndary zardap shekken el qaýipsizdiginiń kóleńkeli jaǵyn kórýge bolady. Sizderdiń elderińiz óte joǵary iadrolyq áleýetten óz erkimen bas tartty! Kelesi jyly Qazaqstan BUU Qaýipsizdik keńesiniń turaqty emes múshesi bolady. Jáne bizdiń elderimiz iadrolyq qarýsyzdaný salasynda joǵary nátijelerge qol jetkizedi degen úmittemiz, – dedi Terýe Okado.
Aktsiia qatysýshylary keleshek urpaq ókilderiniń Qazaqstan men Japoniia turǵyndary qatty zardap shekken qatelikti qaitalamaitynyna senim bildirdi. Osy oraida aktsiiaǵa qatysýshylar ózge elderdi Elbasynyń barlyq álemdi beibitshilikke shaqyrǵan bastamasyna qoldaý kórsetýge shaqyrdy.
– Búgingi aktsiiaǵa jastar kóp jinaldy. Beibitshilik aktsiiasy – biz, jastar úshin óte mańyzdy. Óitkeni, Qazaqstan iadrolyq qarýdan bas tartqan tuńǵysh memleket retinde álemge úlgi bolyp otyr. Barsha álem halqynyń elimizden úlgi alyp, izgi bastamalarǵa qoldaý kórsetýi óte mańyzdy. Búgingi sharanyń negizgi tini osynda. Táýelsiz elimizdiń tuńǵysh Prezidenti Nursultan Nazarbaev «ATOM» jobasyna qol qoiǵan bolatyn. Biz, semeilik jastar, osy joba aiasynda jumys atqarýdamyz. Búginde Semei qalasynda 40 myńǵa jýyq jas petitsiiaǵa qol qoidy. Týǵan topyraǵymyzda 40 jyl atom qasireti oiran salǵandyqtan, semeilik jastar bul bastamanyń parqyn jaqsy biledi, sondyqtan olar árdaiym beibitshilikti qoldaýǵa ázir, – deidi Semei qalalyq «Sana» jastar qoǵamdyq uiymynyń jetekshisi Aidos Tóleýhan.
Qazirgi kezde iadrolyq synaqtardan zardap shekken óńirde atom qýaty beibit maqsatta qoldanylýda. Kýrchatov qalasynda Ulttyq iadrolyq ortalyq pen iadrolyq tehnologiialar parki bazasy aiasynda innovatsiialyq jobalar júzege asyryla bastady. Sondai-aq, atom salasyn damytý, eldiń energetikalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý, qorshaǵan orta men halyq densaýlyǵyn qorǵaý mindettemeleri sheshimin taýyp, radiatsiia saldarynan paida bolatyn onkologiialyq aýrýlardy anyqtaý, emdeý jáne ońaltý boiynsha radiologiialyq meditsina klasterin qurý jumystary atqarylýda.
Aktsiiadan keiin sheteldik ǵalymdar men sarapshylardyń qatysýymen iadrolyq qarýsyzdaný men atom zardabynan arylýdyń ózekti máselelerin talqylaǵan túrli jiyndar ótti.
Dýman ANASh
Derekkózi: "Egemen Qazaqstan" gazeti
