Qazaqstan ekonomikasynyń sońǵy jyldardaǵy damý qarqyny, munaiǵa táýeldilikti azaitý, óńdeý ónerkásibin damytý jáne ekonomikalyq ósimniń halyqtyń turmys deńgeiine áseri qoǵamda jii talqylanatyn máselelerdiń qatarynda. Osy taqyryptar boiynsha Dala News tilshisi ekonomika ǵylymdarynyń kandidaty, professor Nazgúl Balabaevna Shamýratovamen suhbat júrgizdi.
Sarapshy Qazaqstan ekonomikasyndaǵy negizgi ózgeristerge toqtalyp, naqty ekonomikalyq ósimniń kórsetkishteri, munaiǵa táýeldilikti azaitý, halyqtyń naqty tabysy jáne ekonomikalyq reformalardyń uzaq merzimdi áseri týraly pikir bildirdi.
Qasym-Jomart Toqaevtyń prezidenttigi kezeńinde Qazaqstan ekonomikasynyń damýynda qandai negizgi ózgerister boldy? Qai kórsetkishterdi naqty ekonomikalyq ósimniń belgisi dep baǵalaýǵa bolady?
Sońǵy jyldary Qazaqstan ekonomikasy ósýdi jalǵastyrdy, ónerkásip pen infraqurylymǵa basa nazar aýdaryldy. Mysaly, 2024 jyly naqty JIÓ 4,8%-ǵa, al 2025 jyly 6,5%-ǵa ósti. Ósim tek shikizat sektorlarymen ǵana shektelmegenin erekshelep aityp ketken jón. Mysaly, 2025 jyly kólik, qurylys, saýda jáne ónerkásip te aitarlyqtai ósti. Bárine biryńǵai sebep, árine, Prezidentimizdiń ekonomikalyq turaqty saiasatynyń nátijesi dep aitý kerek.
Nazgúl Shamýratovanyń aitýynsha, ekonomikalyq ósimdi baǵalaýda JIÓ dinamikasymen qatar jekelegen salalardyń damý qarqynyna da nazar aýdarý qajet. Onyń pikirinshe, óndiris pen infraqurylymnyń qatar damýy ekonomikalyq ózgeristerdiń mańyzdy kórsetkishteriniń biri.
Sońǵy jyldary Qazaqstan ekonomikasynda munaiǵa táýeldilikti azaitý, óńdeý ónerkásibi men óndiristi damytý baǵytynda qandai nátijeler bar? Bul saiasat qanshalyqty tiimdi júzege asyp jatyr?
Burynǵy jyldarmen salystyrǵanda bul salada anaǵurlym ilgerileýshilik bar. Tek 2025 jyldyń ózinde óndiris 7,1%-ǵa, mashina jasaý 12,6%-ǵa, al himiia ónerkásibi 10,5%-ǵa ósti. Ónerkásiptiń jalpy ónerkásiptik ónimdegi úlesi taý-ken óndirisiniń úlesine jýyqtap qaldy: 49,1% qarsy 44,3%. Bundai nátijege qol jetkizý ónerkásipti ártaraptandyrýdyń jaqsy belgisi bolyp otyr. Alaida munai-gaz sektory óte mańyzdy bolyp qala beredi.
Sarapshy óńdeý ónerkásibiniń kórsetkishterine nazar aýdara otyryp, óndiris qurylymyndaǵy ózgeristerdi ártaraptandyrýdyń belgisi retinde baǵalaidy. Sonymen birge ol munai-gaz salasynyń Qazaqstan ekonomikasyndaǵy mańyzy áli de joǵary ekenin atap ótti.
Ekonomikalyq ósimniń halyqtyń turmys deńgeiine áserin qalai baǵalaisyz? JIÓ-niń ósýi men azamattardyń naqty tabysy arasyndaǵy aiyrmashylyq neden týyndaidy?
Bul másele árqashan túiindi másele bolmaq. Óitkeni JIÓ óndirilgen taýarlar men qyzmetterdiń kólemin ǵana ólsheidi. Ol otbasynyń ál-aýqatyn tikelei ólshei alatyn formýlaǵa nemese qural kózine esh ýaqytta jatpaidy. Dei turǵanmen, aita ketetin jait: 2024 jyly nominaldy tabys 13,7%-ǵa ósti, alaida infliatsiiany eskere otyryp sanar bolsaq, naqty ósim tek 4,6%-dy qurady. Osy turǵyda adamdar jalaqynyń ósýin kórýi múmkin, biraq sonymen birge azyq-túlik, turǵyn úi jáne qyzmet kórsetý baǵalarynyń ósýine tap bolýy múmkin.
Nazgúl Shamýratova JIÓ ósimi halyqtyń ál-aýqatyn tolyq sipattaityn kórsetkish emes ekenin atap ótti. Onyń aitýynsha, azamattardyń kúndelikti turmysyndaǵy ózgeristi baǵalaýda infliatsiia men naqty tabys dinamikasyn qatar qarastyrý qajet.
Prezident Toqaevtyń ekonomikalyq reformalarynyń uzaq merzimdi áseri qandai bolýy múmkin? Qazaqstan ekonomikasynyń turaqty ári básekege qabiletti bolýy úshin aldaǵy kezeńde qandai máselelerge basymdyq berilýi kerek?
Qalai bolǵanda da, bizdiń elimiz negizinen shikizatqa negizdelgen ekonomikadan óńdeý, óndiris, logistika jáne zamanaýi qyzmetterdiń úlesi joǵary ekonomikaǵa kóshý ústindegi memleketpiz. Prezidentimizdiń ózi joǵary qosylǵan quny bar taýarlar óndirisine kóshý maqsatyn alǵa qoiyp otyr. Meniń oiymsha, negizgi basymdyqtar eńbek ónimdiligi, shaǵyn jáne orta biznesti damytý, básekelestik, bilim berý jáne tehnologiia bolyp qala berýi kerek.
Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstan ekonomikasynyń uzaq merzimdi turaqtylyǵy úshin óndiristi damytý jetkiliksiz, sonymen qatar eńbek ónimdiligin arttyrý, kásipkerlikti qoldaý jáne tehnologiialyq jańǵyrtý mańyzdy.
Qazirgi eldiń ál-aýqatyn jalpylama aitar bolsaq, Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń tusynda ekonomikalyq saiasat ártaraptandyrýǵa, ónerkásipti damytýǵa jáne investitsiialardy tartýǵa kóbirek baǵyttalǵanyn atap ótýge bolady. Sońǵy nátijeler ásirese aiqyn kórinedi: 2025 jyly JIÓ 6,5%-ǵa, al óndiris 7,1%-ǵa ósti. Degenmen, reformalardyń tabysyn tek makroekonomikalyq kórsetkishtermen ǵana emes, sonymen qatar olardyń azamattardyń naqty tabysy men ómir súrý sapasyn qanshalyqty jaqsartatynymen de baǵalaý mańyzdy.
Osylaisha, sarapshy Qazaqstan ekonomikasyndaǵy ósim kórsetkishterimen qatar onyń halyqtyń kúndelikti ómirine áserin de eskerý qajet dep sanaidy. Onyń pikirinshe, ekonomikalyq saiasattyń uzaq merzimdi nátijesi óndiristiń ósýimen birge azamattardyń ál-aýqaty men ómir súrý sapasyndaǵy ózgerister arqyly da kórinýi tiis.
