Saiasi sahnada deńgeii men tájiribesi birdei eki úmitkerdiń biri ozyp, ekinshisiniń qalys qalýy kezdeisoq emes. Frantsiiadaǵy Lion 2 ýniversitetiniń oqytýshysy, kommýnikatsiia salasynyń PhD doktory Elmira Prmanova Dalanews.kz agenttigine qazirgi saiasi kommýnikatsiiada sailaýshynyń tańdaýyna áser etetin negizgi faktorlar týraly baiandady. Sarapshynyń paiymdaýynsha, búgingi qoǵam qurǵaq statistika men minsiz jasalǵan saiasi imidjge emes, tulǵanyń shynaiy bolmysy men halyqpen tikelei bailanys ornatý qabiletine daýys beredi.
“Búginde adamdar tek baǵdarlamany emes, sol baǵdarlamany júzege asyra alatyn tulǵany tańdaidy”, – deidi sarapshy.
Onyń aitýynsha, qazir saiasatker úshin jaqsy baǵdarlama usyný jetkiliksiz. Ony halyqqa túsinikti tilde baiandap, senim qalyptastyra bilý áldeqaida mańyzdy.
Baǵdarlamany qalai durys usyný kerek?
Mysal retinde sarapshy eki kandidattyń áreketin salystyrdy.
Birinshi kandidat sóilegen saiyn statistikaǵa, ekonomikalyq kórsetkishterge jáne kúrdeli terminderge súienedi. Áleýmettik jelide resmi kezdesýlerdiń fotosyn jariialap, jýrnalisterdiń suraǵyna uzaq ári resmi jaýap beredi.
“Mundai saiasatker kásibi maman retinde qabyldanady. Biraq halyqqa jaqyndai almaidy”, – deidi Elmira Prmanova.
Al ekinshi kandidat dál sol reformalardy adamdardyń kúndelikti ómirindegi naqty oqiǵalar arqyly túsindiredi. Máselen, densaýlyq saqtaý júiesin sóz etkende birneshe ai boiy dárigerdiń qabyldaýyna kire almaǵan otbasynyń nemese qujat rásimdeýde qiyndyq kórgen kásipkerdiń mysalyn keltiredi. Sodan keiin ǵana óziniń usynysy bul máseleni qalai sheshetinin túsindiredi.
Áleýmettik jelide de resmi is-sharalarmen shektelmei, stýdenttermen kezdesýi, óńirlerge sapary nemese kúndelikti ómirinen qysqa sátterdi bólisedi.
“Ol tek sóilep qoimai, adamdardy tyńdaidy. Sondyqtan qoǵam ony ózine jaqyn qabyldai bastaidy”, – deidi sarapshy.
Kásibilikti kórsetý mańyzdy
Elmira Prmanovanyń pikirinshe, qazirgi qoǵam saiasatkerdiń diplomyna nemese eńbek ótiline emes, naqty máselelerdi qalai sheshetinine kóbirek mán beredi.
Bir saiasatker esepter men kórsetkishterge súiense, ekinshisi óndiris oryndaryn, mektepter men aýrýhanalardy aralap, adamdardyń máselesin óz kózimen kórip, ony sheshý jolyn túsindiredi.
“Qoǵam úshin saiasatkerdiń kóp biletini emes, sol bilimin naqty iske jarata alatyny mańyzdy”, – deidi ol.
Senim resmi obrazben emes, shynaiylyqpen qalyptasady
Sarapshy saiasatkerdiń kásibi beinesimen qatar adamdyq qyry da mańyzdy ekenin aitady.
Tek resmi jiyndardyń sýretin jariialaityn saiasatker kópshilikke alys kórinedi. Al kúndelikti ómirinen shaǵyn kórinisterdi bólisý onyń da qarapaiym adam ekenin kórsetedi.
“Adamdar saiasatkerdiń jeke ómiriniń bárin kórgisi kelmeidi. Biraq onyń ózderi siiaqty adam ekenin sezingisi keledi. Bul qoǵam men saiasatker arasyndaǵy qashyqtyqty azaitady”, – deidi Elmira Prmanova.
Sonymen birge mundai kontent qoldan jasalmaýy tiis. Sarapshynyń sózinshe, aýditoriia jasandylyqty tez baiqaidy.
Sózi men isi sáikes bolýy kerek
Elmira Prmanovanyń aitýynsha, tsifrlyq dáýirde saiasatkerdiń árbir áreketi qoǵamnyń nazarynda.
Bir kandidat ashyqtyq týraly aitqanymen, ótkir suraqtardan jaltaryp, azamattarmen tek resmi kezdesýlerde ǵana sóilesedi. Ekinshisi sailaý aiaqtalǵannan keiin de halyqpen bailanysyn úzbei, qoiylǵan suraqtarǵa jaýap berýdi jalǵastyrady.
“Áleýmettik jeliler dáýirinde sóz ben istiń sáikessizdigin jasyrý múmkin emes. Senim naqty áreket arqyly qalyptasady”, – deidi sarapshy.
Halyq tilinde sóilei bilý
Sarapshynyń pikirinshe, saiasatker kúrdeli reformalardy qarapaiym tilmen túsindire alýy qajet.
Mysaly, bir kandidat densaýlyq saqtaý júiesiniń qarjylandyrý tetikteri týraly uzaq baiandaidy. Al ekinshisi dárigerdiń qabyldaýyna ailap kire almaǵan qart adamnyń oqiǵasyn aityp, keiin bul máseleni óz reformasy qalai sheshetinin túsindiredi.
“Ekeýi bir másele týraly aitady. Biraq biri reformany memleket úshin túsindirse, ekinshisi ony adamdardyń ómirimen bailanystyrady. Sondyqtan onyń sózi senimdirek estiledi”, – deidi Elmira Prmanova.
Saiasattaǵy eń mańyzdy kapital
Sarapshynyń aitýynsha, sailaý kezinde árdaiym eń myqty baǵdarlama jeńe bermeidi.
“Qazirgi saiasat – ideialardyń ǵana emes, senimniń de básekesi. Sondyqtan sailaýshy kóbine ózine jaqyn, sózi men isi úilesetin, túsinikti tilde sóileitin ári shynaiy saiasatkerdi tańdaidy”, - dep túiindedi Elmira Prmanova.
