Halqym súidim men seni,
Erkelettiń sen meni
Mahatma Gandi
Adamzattyń anasy – qasietti qara jer men tireýsiz, kieli Aspan jaratqan, kók kúmbezdei tóńkerilgen zeńgir kókke Ai men Kún ornatyp, ony altyn shege – samaladai samsaǵan sansyz juldyzdarmen bekitken quzyreti sheksiz, meiirimi mol, shapaǵaty zor Alla Taǵalanyń halqymyzǵa syilaǵan baǵa jetpes eki baqyty bar, biri – qannan da qymbat, jannan da tátti Táýelsizdik, ekinshisi – Táýelsizdik týyn berik ustap, taqyr jerge taý turǵyzǵandai, shól dalany gúl qalaǵa ainaldyrǵandai asqan erlikpen, aldaǵyny kórip, alysty boljaǵan kóregendikpen memleket qurǵan, onyń keregesin keńeitip, shańyraǵyn shaiqaltpai ustap turǵan, ult baǵyna týǵan tulǵa Nursultan Ábishuly Nazarbaev!
Bul jaidaq sóz, jalań madaq emes, oǵan ol zárý de emes. Ult úshin týǵan tulǵanyń qadir-qasietin bala da, dana da biledi, syrt kóz synshylar da, álemdik deńgeidegi áidik saiasatkerler de Nursultannyń kemel oily kemeńgerligin talai márte súisinip, qadap, qaitalap aitýmen keledi. Elbasymyz jaily álemge aian parasatty paiymdaýlardy qaitalap, oqyrman ýaqytyn almai-aq qoialyq.
Demokrittiń sózimen aitsaq: «Memleket basqarý – óner ataýlynyń tóresi». «Óner ataýlynyń tóresinde» tóbe bi bolyp otyrǵan Nursultan talai qiyn kezeń, qystalań shaqta qiyn isterdiń qisynyn keltirip, ótpeli kezeńniń ózinde de eldi órge súirep keledi. Oǵan dálel bolar million mysaldyń birer mysaly mynaý: Ulttyń kósemi Ahmet Baitursynov: «Alashqa aty shyqqan adamdar! Kósemdikterińdi adaspai túzý isteńder! Sender adassańdar – arttaryńnan alash adasady: arttaryńnan ergenderdiń obal-saýabyna sizder qalasyzdar», dep jazdy.
Nursultan Nazarbaev kósemdikti «adaspai, túzý istep» keledi. Buǵan daǵdarystar kezinde qabyldaǵan shuǵyl sheshimderi, teńgeni der kezinde ómirge ákelýi, Astanany Arqaǵa kóshirip, qysqa merzimde symbaty bólek sulý qala salýy, birin-biri qaitalamaityn jyl saiynǵy halyqqa Joldaýy, Semei poligonyn japqan erligi, eldi daǵdarystan damýǵa jetkizgen eren eńbegi, Birikken Ulttar Uiymynyń mártebeli minbesinen sóz uzatyp, adamzat taǵdyry jaily tolymdy oi tolǵaýy, Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵa bolyp, tómennen tórge ozyp qana qoimai, 2010 jyly jeltoqsan aiynyń ekinshi juldyzynda túngi saǵat on ekide 56 eldiń kósemderin mámilege keltirip, Astana deklaratsiiasyn qabyldaýy, Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik keńesiniń turaqty emes múshesi bolyp sailanýy, halyqtyń latynǵa kóshýi, «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty teńizdei tereń oily, halyqty kemel keleshekke bastaityn asqan aýqymdy, asa mańyzdy maqalanyń jazylyp, onda aitylǵan oilardyń júzege asa bastaýy aiqyn aiǵaq.
Elbasy atynan qymbat asyl sózderdi shetelderde ǵana emes, óz elimizde de aityp júr. Ol sózderiniń bári – halyqqa jol kórsetip, baǵyt berip turǵan baǵdarsham, adastyrmas aq juldyz! Osy tusta Omar Haiamnyń aitqan:
Meili, ol bolsyn artyq jaratylǵan,
Meili, ol dana deiik dara týǵan.
Sózinde turlaý bar ma soǵan qara,
Óitkeni sonda jatyr bar aqyl, mán, – degeni oiǵa oralady. Eń bastysy, Elbasynyń sózi men isiniń arasynda aiyrma joq.
Elbasynyń senimdi serikteriniń biri Mahmut Qasymbekov «Egemen Qazaqstanda» jariialanǵan (26.06.2012 jyl) «Prezidenttiń konspektisi» atty maqalasynda: «Eńbek adamynyń óziniń turmys jaǵdaiyn jaqsartýǵa múddeliligin arttyrý Prezident konspektisiniń basty arqaýy deýge bolady», dep jazdy. Bul sózdiń shyndyǵy Elbasynyń kúndelikti qyzmetinen aiqyn kórinip júr. Nursultan Nazarbaevtyń kúni-túni oilaityny – halyqtyń qamy. Buǵan Elbasynyń: «Mende halyqtyń taǵdyrynan bóten taǵdyr joq» degen sózi jáne sol sózdiń údesinen shyǵyp júrgen isi, halyq dep soqqan júregi dálel.
Ekinshi tolǵaý. Elbasy – eldiń tiregi
Memleketti qutqarý úshin bir ǵana uly adam jetkilikti.
Mari Fransýa Volter
Tarih-Ana uzaq tolǵatyp, sirek týatyn uly adam almastai asyl, altyndai az, qus sútindei qat. Uly adamnyń ómirge kelýi – tarihi oqiǵa.
Ulynyń aty – uly! Onyń armany da asyl, baqyty da uly. Uly Adam óziniń emes, ultynyń, eliniń jaiyn oilaidy. «Eldiń búgini men erteńi týraly oi árkez, qaida júrsem de bir sátte tynysh taptyrmaidy» dep jazdy Elbasy «Uly Dala ulaǵattary» atty kitabynda.
Ómirde kópti kórip, kókiregine kóp oi túigen aqylman aǵa Báiken Áshimov ana bir jyly 90-nan asqan jasynda el gazeti «Egemen Qazaqstanda» jariialanǵan «Azamattyń amandyǵyn tileiik, aǵaiyn» atty suhbatynda bylai dep tolymdy oi tolǵapty:
«Nursultan Ábishulynyń Magnitkada gornovoi bola júrip, ottyń ortasynda shynyǵyp, shynyqqany belgili. Elbasymyz sonymen birge san túrli adamdardyń, san túrli ulttardyń basy toǵysqan jerde jumys isteý arqyly da erekshe shynyqty. Shyǵys pen Batystyń dúnietanymyn qatar sezinip taǵy shynyqty. Eki qoǵam, eki júie ony zamannyń kórigine salyp taǵy shynyqtyrdy. Osynyń arqasynda biz qazir búkil álem biletin, alys ta, jaqyn da moiyndaityn, sanasatyn, syilaityn basshyǵa ie bolyp otyrmyz».
Budan buryn da «El aman bolsyn, El baǵyna týǵan Er aman bolsyn», dep («Egemen Qazaqstanda») aǵalyq aq tilegin aitqan Báiken aǵanyń Nursultan jaily sózderi alshy túser asyqqa quiylǵan qorǵasyndai kóńilge qona ketedi.
Ózin oilaǵan – qulqynnyń quly, halqyn oilaǵan – uly!
Táýelsizdikti alýdan ony saqtap turý áldeneshe ese qiyn. Azattyq halyqqa qanshalyqty qýanysh, baqyt syilasa sonshalyqty qiynshylyq ta alyp keledi. Baiaǵydan beri qalyptasqan baiyrǵy memleketterdiń de problemalary az emes. Al endi ǵana azattyq alǵan táýelsiz jas memleketti qurý, onyń kúrmeýi qatty kúrdeli túiinderin sheshý – qiynnyń qiyny. Elbasy el ómirindegi nebir qiyn túiinderdi ózine tán asqan aqyl-parasatpen tarqatyp keledi. Bir ǵana mysal, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda halyq eńbekaqy, járdemaqy ala almai Qaraǵandy shahterleri mitingige shyqqan qiyn kez, qysyltaiań shaqta Elbasy keibireýler siiaqty jyly kabinette otyrmai, halyqtyń qalyń ortasyna bardy. Shahterlerge ótirik aitqan joq, qiyndyqty birge eńserdi.
Táýelsizdiktiń 26 jylynda jetken tabystarymyzǵa álem tańǵaldy. Tarih úshin qas-qaǵym ǵana ýaqytta ǵasyr júgin arqalap, álemdik qoǵamdastyqtan oiyp turyp óz ornyn alǵan Qazaqstan búgingi biigine op-ońai jetken joq. Kósh bastaǵan kósemi kemeńger, eli eńbekker bolǵandyqtan bir biikten soń bir biikke entikpei erkin kóterilip, ańyzdy aqiqatqa ainaldyryp keledi.
Bir-birine oq atqan, baqytyn sodan joǵaltqan aǵaiyn halyq ázirbaijan men armiandarǵa, orys pen ýkrainǵa, Resei men Túrkiiaǵa, ara aǵaiyn bolyp, baiansyz, baqsyz Siriiaǵa da arasha túsip, baqytqa barar baǵytty kórsetip tur.
Óńirlik qana emes, ómirlik shielenisterdi de sheshýge batyl qadam jasap, oń nátijelerge jetip kele jatqan Qazaqstan óziniń kemel oily, keń tynysty kemeńger kósemi Nursultan Nazarbaevtyń bastaýymen «Nurly jolmen» arshyndy adymdap, «Máńgilik elge» bettep barady.
Tarihtyń daýyly men jaýynynda, órti men dertinde, seli men sergeldeńinde tapqanynan joǵaltqany kóp qazaq halqy dál búgingidei baqytty bolǵan emes. Qoi ústine boztorǵai jumyrtqalaǵan osy dáýir – Nazarbaev dáýiri – dariǵa dáýren, kóńil shat, baqytty shaq!
Sodan da Buqar jyraý aitqan: «Qaiǵysyz uiqy uiyqtatqan, hanym-ai!» deitin ataly, bataly sózdi san qaitalap, sansyz alǵys aitamyz, ult baǵyna týǵan tulǵa – Nursultan Nazarbaevqa!
Alla Taǵala meiirimi túsip tereń aqyl, tegeýrindi kúsh, qairat, parasat patshasy deýge laiyq paiym bergen Nurekeń jaily kezekti aqjarma sezimderimdi aq qaǵazǵa aq qanatty perishte kóńilmen qondyrǵan osy bir sáýleli sátte meniń oiyma adamzattyń Aitmatovy atanǵan Shyńǵys Tóreqululynyń: «Nursultan Nazarbaev – halyqtyń baǵy» degen sózi oraldy.
Úshinshi tolǵaý. Júdese el dep júdedi
Eń aldymen el qamy,
Sonan keiin qalǵany.
Qadyr Myrza-Áli
Ult baǵyna týǵan tulǵa Nursultan Ábishuly Nazarbaev jaily oilaǵanda meniń esime uly strateg Shyńǵys hannyń Qaraqorymnyń kúreń qyzyl mármár tasyna qashap jazylǵan:
Altyn denem qalǵysa da,
Ardaqty elim solmasyn.
Bútin denem qajysa da,
Búkil elim tozbasyn.
Abzal elim dańqy artsyn.
Búkil denem qinalsa, qinalsyn –
Búkil elim toptansyn! –
degen sózimen úzeńgilese Elbasynyń «Men úshin elimdi damyǵan memleketterdiń sapyna turǵyzyp, sanatyna qosýdan úlken maqsat joq... Bul jolda aianyp, jasqanyp qalǵan jerim joq, meniń baqytym – halqymnyń baqyty. Meniń jeńisim – jurtymnyń jeńisi. Meniń tapqanym – elimniń qazynasy. Eldiń búgini men erteńi týraly oi árkez qaida júrsem de bir sátke de tynshý taptyrmaidy» («Uly Dala ulaǵattary» kitabynan) degen ishten shyqqan ishti sóz, jan syry oiǵa oralady.
Ǵasyr men ǵaryshty qatar igerip kele jatqan Táýelsiz Qazaqstannyń basty maqsaty Elbasy sózimen aitsaq: «2050» memlekettik strategiiasyn júzege asyrýdan tolyq kórinetin bolady. Osy ǵasyrdyń ortasyna qarai biz Qazaqstannyń álemdegi asa damyǵan 30 memleketiniń qataryna kirýdi mejelep otyrmyz. Bul – ult jospary, qazaqstandyq arman».
Onsyz da kúrdeli ómir naryqtyń nar kótermes júgin artyp, ártúrli kedergi, qiynshylyqtar burynǵydan da kóbeigen syn saǵattarda eldiń jaiyn kóp oilaǵan Elbasy shuǵyl, syndarly sheshimder qabyldap, synnan súrinbei ótti. Bir ǵana mysal, anabir jyly Parlamentti taratyp, jaýapkershilikti ózi alǵan tusta eki júzge jýyq Jarlyqqa qol qoiyp, eldi tuiyqtan alyp shyqty Elbasy.
Shákárim qajy:
Men jetelep ólemin,
Órge qarai qazaqty,
dese, Nursultan: «Óz elińe paidaly bolý, óz Otanyńnyń taǵdyry úshin jaýapty bolý – árbir saiasatkerdiń, árbir ult perzentiniń boryshy men paryzy» deidi. («Uly Dala ulaǵattary» kitabynan). Sol borysh pen paryzdy óteý úshin Elbasynyń qansha túndi uiqysyz, qansha kúndi kúlkisiz ótkizgeni bir Allaǵa ǵana aian.
Memleket basqarý – ardyń isi. Ardyń júgi nardyń júginen de aýyr. Osy tusta Mahmut Qasymbekovtiń: «Elbasynyń iyǵyna túsetin jaýapkershilik júgin sony kúndelikti kóterip júrgen ózi bolmasa bylaiǵy jurt naqty shamalai bermeýimiz ábden múmkin», degen sózi oiǵa oralyp tur. Parlament qabyldaǵan saiasi, tarihi qujat – Qazaqstan Respýblikasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy Deklaratsiiasynda Prezident Nursultan Nazarbaevtyń kóregendigi men jasampazdyǵyna joǵary baǵa berildi. Biz sol joǵary baǵany qýana quptap, Elbasyny «Tuńǵysh Prezident kúni» merekesimen qýana quttyqtaimyz!
«Qazaqty avtonomiia qylsaq, Qaraótkel (qazirgi Astana qalasy) – Alashtyń ortasy, sonda ýniversitet salyp, qazaqtyń ul-qyzyn oqytsaq, «Qozy Kórpesh – Baiandy» shyǵarǵan, Shoqan, Abai, Ahmet, Mirjaqypty tapqan qazaqtyń kim ekenin Eýropa sonda biler edi-aý», dep jazypty Álihan Bókeihanov «Grigorii Nikolaevich Potanin» atty maqalasynda.
Tórtinshi tolǵaý. Halyqtyń arman, tilegi
Óz paidańa oilama, el paidasyn oila,
óz paidań sonyń ishinde.
Júsip Balasaǵun
Qalamdas, taǵdyrlas aǵa, dos, Ózbekstan Respýblikasy Memlekettik syilyǵynyń eki márte laýreaty, Qazaqstan Prezidentiniń «Beibitshilik, rýhaniiat syilyǵynyń iegeri, 88 jastaǵy abyz Nasyr Iýldashuly Fazylov aitqan: «Qazaqstanǵa kelsem ertegiler elinde júrgendei bolamyn» degen sózi qalam ushyna oralyp tur. Bul – ishten shyqqan ishti sóz! Qazaqstan erine – eli, eline eri sai – táýelsiz memleket. Tarih úshin qas-qaǵym sát, nebári 26 jylda ushqyr qiial ǵana jetetin asýlardan asyp, ǵasyr júgin arqalaýdyń syry nede, qupiiasy qaisy? Oǵan az sózben jaýap bersek, Er men Eldiń tarihi uly jeńisi – Elbasynyń kóregendigi men Eldiń kól-kósir eńbek jemisi der edik. Al oǵan qýat bergen altyn dińgek – Birlik! Yntymaq!
Nursultannyń muraty – halyq, sodan da onyń Aiy jaryq. Alla Taǵala «uiqy berip, qaiǵy alǵan» Elbasyna da, elimizdi de mańdaiynan súiip tur. Sol baqytty baǵalai bileiik. Baqyt baǵalaǵannyń basynan ketpeidi. Ábý Áli Ibn Sina sózimen aitsaq: «Óz baqytyn baǵalai bilmegen adam baqytsyzdyqqa ushyraidy». El baqytynyń bas baǵbany – Nursultan Nazarbaev!
Osy tusta halyq jazýshysy Ázilhan Nurshaiyqovtyń 2011 jyly aqpan aiynyń jetinshi juldyzynda jazǵan amanat haty qalam ushyna oralyp tur: «Joq, Siz qartaiǵan joqsyz, Nureke! Siz menen 20 jastai kishisiz. Sizdiń 85-ke, tipti 90-ǵa deiin eldi erkin basqarýǵa aqyl, parasat, kúsh, qýat, qairat, qabiletińiz, jigerińiz jetedi. Qaitalap aitamyn: men sizden osy aldaǵy sailaýda Prezidenttikke kandidat bolyp túsýińizdi ótinemin. Meniń bul ótinishimdi osy ziialylardyń bári, tipti búkil halyq qoldaidy dep senemin». Áli esh jerde jariialanbaǵan ári qysqa, ári nusqa sol sóz abyz aǵa, ańyz adamnyń sońynda ýaqytsha qalyp turǵan bizderge aitqan amanaty tárizdi kórinedi de turady. Halyq jazýshysy osy tarihi sózimen halyqtyń arman, tilegin de jetkizdi. Ol tilek Báiken Áshimov aitqan: «El tizgini Elbasynyń qolynda uzaq bolsa eken» degen tilek. Kórnekti memleket qairatkeri Báiken Áshimovtiń tilegin qýattai otyryp óz sózimmen:
Týǵan ersiz halqymyzdyń baǵyna,
Qut, bereke dari bersin taǵyńa.
Elimizdi baqytqa Óziń bastai ber,
Jeńisińmen qýanta ber taǵy da, –
dep tilekke tilek qosamyn men de.
Siz qaiyrymdysyz, Nureke! Qaiyrymdylyqtan asqan qasiet joq. Qaiyrymdy júrek qartaimaidy. Qarttyqtyń aýyly áli alys. Elimizdi baqytqa Óziń bastai ber!
Bul – halyqtyń arman tilegi!
Sábit DOSANOV,
jazýshy, Qazaqstan Respýblikasy Memlekettik syilyǵynyń laýreaty, M.Sholohov atyndaǵy halyqaralyq syilyqtyń iegeri
ALMATY
