Elimizde atom elektr stantsiiasyn (AES) salý máselesi kúnnen kúnge ózektiligin arttyryp otyr. Alaida, búginde Qazaqstan AES-ti qai eldiń salatynyna qatysty naqty sheshim qabyldaǵan joq. Ázirge, tizimde turǵan tórt memlekettiń jobalyq usynystaryn qarastyryp, saraptaýǵa salmaq.
Byltyr qarasha aiynyń sońynda «Samruq-Qazyna» Qory frantsýzdyq «Assystem» kompaniiasymen yntymaqtastyq ornatyp, memorandýmǵa qol qoiǵan edi. Bul qujat elde atom elektr stantsiiasyn qurý kezinde kadrlar daiarlaý jáne tehnikalyq keńes berý múmkindigin qarastyrady. Aita ketý kerek, memorandým prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń Frantsiiaǵa sapary aiasynda jasaldy.
«Samuryq-Qazyna» qorynyń basshysy Almasadam Sátqalievtiń aitýynsha, boljamdy-energetikalyq teńgerim 2032 jylǵa qarai qýaty 2 400 MVt-qa deiingi atom elektr stantsiiasyn salý qajettiligin kórsetti. Stantsiianyń jobasyn barlyq úzdik tehnologiialardy barynsha eskeretin halyqaralyq investorlar júzege asyrýy tiis ekenin túsindirdi. Atap aitqanda, iadrolyq, negizgi jabdyqty jetkizýshiler retinde CNNC – qytailyq kompaniia, KHNP – koreilik kompaniia, reseilik «Rosatom» jáne frantsýzdyq EDF usynystary qarastyrylady. Generatsiialyq jabdyq boiynsha negizgi jetkizýshiler General Electric jáne Doosan kompaniialary delindi.
Alaida, qazir qoǵamda AES-ti Frantsiia memleketi salady degen pikir jeldei esip júr. Bul týraly «Qazaqstan atom elektr stantsiialary» JShS-niń atom energetika bóliminiń injeneri Asýan Siiabekov egjei-tegjeili túsindirip berdi.
– Áleýmettik jelilerde AES-ti Frantsiia memleketi salady eken degen aqparattar júr. Bizde qazir 4 kompaniiadan turatyn short paraq jasaqtalǵan. Atap aitqanda, Reseidiń Rosatom, Qytaidyń CNNC, Ońtústik Koreianyń KHNP jáne Frantsiianyń EDF kompaniialary. Barlyǵymen kelissóz birdei deńgeide júrip jatyr. Eshqaisysyna da basymdyq berilip otyrǵan joq. Endi reaktorlaryna keletin bolsaq, barlyǵynyń qýaty shamalas: 1200 – 1400 MVt. Byltyr qarasha aiynyń sońynda Prezident Frantsiiaǵa barǵan saparynda qaralǵan basty máseleniń biri – AES taqyryby boldy. Assystem kompaniiasymen memorandýmǵa qol qoiylyp, onyń aiasynda AES salynǵan jaǵdaida kadr daiyndaýǵa kómektesý, tehnikalyq qadaǵalaý jumystary qarastyrylǵan. Bul frantsýz kompaniiasy bizge AES salyp beredi degen sóz emes. Onyń ústine bul kompaniia short-paraqta joq. Al AES salýy múmkin tizimde Frantsiianyń EDF kompaniiasy ǵana bar.
– AES salatyn aýdandy tańdaý máselesi qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵarylady eken. Osy jóninde tarqatyp aitasyz ba?
– Bul jerde jariia tyńdaýlar ótedi. Biz AES salatyn aimaqtyń halqyn jinap, kezdesý uiymdastyramyz. Ol Almaty oblysynyń jergilikti atqarýshy organdarymen kelisilip jasalady. «Atom energetikasyn paidalaný týraly» zańnyń 12-tarmaǵy, 1-bóliminde iadrolyq qondyrǵylardy ornatý boiynsha úkimettiń sheshimi kerektigi aitylǵan. Demek, úkimet ony ózdiginen sheshe salmaidy. Zań aiasynda jergilikti organdarmen jumys istep, solardyń kelisimi arqyly sheshim qabyldaidy. Aita ketý kerek, 2022 jyly 15 qarashada Almaty oblysy máslihatynyń kezekten tys 29-shy sessiiasy ótti. Onda hattama toltyrylyp, qujatta «Almaty oblysy Jambyl aýdany Úlken aýyly aýdanynda AES qurylysyn atalǵan aýyl turǵyndarymen sheshý kerektigi» kórsetilgen. Endi biz zań aiasyna súiene kele, AES salý máselesi boiynsha 28 aqpan kúni Almaty oblysy Úlken aýylynda jariia tyńdaýlar ótkizemiz.
– Biyl AES salatyn kompaniianyń aty atala ma?
– Energetika ministrliginiń keńeitilgen alqa otyrysynda ministr Bolat Aqsholaqov 2022 jyly Qytai, Resei, Frantsiia, Ońtústik Koreia siiaqty elderdiń jetkizýshilerinen tekserilgen reaktorlyq tehnologiialardyń qysqa tizimi jasalǵanyn eske saldy. Osy jyly reaktorlyq tehnologiiany tańdaý boiynsha jumys júrgiziletindigin atap ótti.
