ەلٸمٸزدە اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن (اەس) سالۋ مەسەلەسٸ كٷننەن كٷنگە ٶزەكتٸلٸگٸن ارتتىرىپ وتىر. الايدا, بٷگٸندە قازاقستان اەس-تٸ قاي ەلدٸڭ سالاتىنىنا قاتىستى ناقتى شەشٸم قابىلداعان جوق. ەزٸرگە, تٸزٸمدە تۇرعان تٶرت مەملەكەتتٸڭ جوبالىق ۇسىنىستارىن قاراستىرىپ, ساراپتاۋعا سالماق.
بىلتىر قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا «سامرۇق-قازىنا» قورى فرانتسۋزدىق «Assystem» كومپانيياسىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, مەموراندۋمعا قول قويعان ەدٸ. بۇل قۇجات ەلدە اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن قۇرۋ كەزٸندە كادرلار دايارلاۋ جەنە تەحنيكالىق كەڭەس بەرۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرادى. ايتا كەتۋ كەرەك, مەموراندۋم پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ فرانتسيياعا ساپارى اياسىندا جاسالدى.
«سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ باسشىسى الماسادام سەتقاليەۆتٸڭ ايتۋىنشا, بولجامدى-ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرٸم 2032 جىلعا قاراي قۋاتى 2 400 مۆت-قا دەيٸنگٸ اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋ قاجەتتٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ. ستانتسييانىڭ جوباسىن بارلىق ٷزدٸك تەحنولوگييالاردى بارىنشا ەسكەرەتٸن حالىقارالىق ينۆەستورلار جٷزەگە اسىرۋى تيٸس ەكەنٸن تٷسٸندٸردٸ. اتاپ ايتقاندا, يادرولىق, نەگٸزگٸ جابدىقتى جەتكٸزۋشٸلەر رەتٸندە CNNC – قىتايلىق كومپانييا, KHNP – كورەيلٸك كومپانييا, رەسەيلٸك «روساتوم» جەنە فرانتسۋزدىق EDF ۇسىنىستارى قاراستىرىلادى. گەنەراتسييالىق جابدىق بويىنشا نەگٸزگٸ جەتكٸزۋشٸلەر General Electric جەنە Doosan كومپانييالارى دەلٸندٸ.
الايدا, قازٸر قوعامدا اەس-تٸ فرانتسييا مەملەكەتٸ سالادى دەگەن پٸكٸر جەلدەي ەسٸپ جٷر. بۇل تۋرالى «قازاقستان اتوم ەلەكتر ستانتسييالارى» جشس-نٸڭ اتوم ەنەرگەتيكا بٶلٸمٸنٸڭ ينجەنەرٸ اسۋان سييابەكوۆ ەگجەي-تەگجەيلٸ تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ.
– ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە اەس-تٸ فرانتسييا مەملەكەتٸ سالادى ەكەن دەگەن اقپاراتتار جٷر. بٸزدە قازٸر 4 كومپانييادان تۇراتىن شورت پاراق جاساقتالعان. اتاپ ايتقاندا, رەسەيدٸڭ روساتوم, قىتايدىڭ CNNC, وڭتٷستٸك كورەيانىڭ KHNP جەنە فرانتسييانىڭ EDF كومپانييالارى. بارلىعىمەن كەلٸسسٶز بٸردەي دەڭگەيدە جٷرٸپ جاتىر. ەشقايسىسىنا دا باسىمدىق بەرٸلٸپ وتىرعان جوق. ەندٸ رەاكتورلارىنا كەلەتٸن بولساق, بارلىعىنىڭ قۋاتى شامالاس: 1200 – 1400 مۆت. بىلتىر قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا پرەزيدەنت فرانتسيياعا بارعان ساپارىندا قارالعان باستى مەسەلەنٸڭ بٸرٸ – اەس تاقىرىبى بولدى. Assystem كومپانيياسىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, ونىڭ اياسىندا اەس سالىنعان جاعدايدا كادر دايىنداۋعا كٶمەكتەسۋ, تەحنيكالىق قاداعالاۋ جۇمىستارى قاراستىرىلعان. بۇل فرانتسۋز كومپانيياسى بٸزگە اەس سالىپ بەرەدٸ دەگەن سٶز ەمەس. ونىڭ ٷستٸنە بۇل كومپانييا شورت-پاراقتا جوق. ال اەس سالۋى مٷمكٸن تٸزٸمدە فرانتسييانىڭ EDF كومپانيياسى عانا بار.
– اەس سالاتىن اۋداندى تاڭداۋ مەسەلەسٸ قوعامدىق تالقىلاۋعا شىعارىلادى ەكەن. وسى جٶنٸندە تارقاتىپ ايتاسىز با?
– بۇل جەردە جارييا تىڭداۋلار ٶتەدٸ. بٸز اەس سالاتىن ايماقتىڭ حالقىن جيناپ, كەزدەسۋ ۇيىمداستىرامىز. ول الماتى وبلىسىنىڭ جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارىمەن كەلٸسٸلٸپ جاسالادى. «اتوم ەنەرگەتيكاسىن پايدالانۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 12-تارماعى, 1-بٶلٸمٸندە يادرولىق قوندىرعىلاردى ورناتۋ بويىنشا ٷكٸمەتتٸڭ شەشٸمٸ كەرەكتٸگٸ ايتىلعان. دەمەك, ٷكٸمەت ونى ٶزدٸگٸنەن شەشە سالمايدى. زاڭ اياسىندا جەرگٸلٸكتٸ ورگاندارمەن جۇمىس ٸستەپ, سولاردىڭ كەلٸسٸمٸ ارقىلى شەشٸم قابىلدايدى. ايتا كەتۋ كەرەك, 2022 جىلى 15 قاراشادا الماتى وبلىسى مەسليحاتىنىڭ كەزەكتەن تىس 29-شى سەسسيياسى ٶتتٸ. وندا حاتتاما تولتىرىلىپ, قۇجاتتا «الماتى وبلىسى جامبىل اۋدانى ٷلكەن اۋىلى اۋدانىندا اەس قۇرىلىسىن اتالعان اۋىل تۇرعىندارىمەن شەشۋ كەرەكتٸگٸ» كٶرسەتٸلگەن. ەندٸ بٸز زاڭ اياسىنا سٷيەنە كەلە, اەس سالۋ مەسەلەسٸ بويىنشا 28 اقپان كٷنٸ الماتى وبلىسى ٷلكەن اۋىلىندا جارييا تىڭداۋلار ٶتكٸزەمٸز.
– بيىل اەس سالاتىن كومپانييانىڭ اتى اتالا ما?
– ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸنٸڭ كەڭەيتٸلگەن القا وتىرىسىندا مينيستر بولات اقشولاقوۆ 2022 جىلى قىتاي, رەسەي, فرانتسييا, وڭتٷستٸك كورەيا سيياقتى ەلدەردٸڭ جەتكٸزۋشٸلەرٸنەن تەكسەرٸلگەن رەاكتورلىق تەحنولوگييالاردىڭ قىسقا تٸزٸمٸ جاسالعانىن ەسكە سالدى. وسى جىلى رەاكتورلىق تەحنولوگييانى تاڭداۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلەتٸندٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
