Jazýshy, ádebiettanýshy ǵalym Tursyn Jurtbai qoǵam qairatkeri ári aqyn Oljas Súleimenov týraly áserli estelik jazyp, 90-jyldardaǵy qazaq tiline qatysty kúrdeli kezeńdi eske aldy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Avtor óz jazbasynda sol tustaǵy ulttyq til taǵdyry, ziialy qaýym arasyndaǵy pikir qaishylyǵy jáne memlekettik til úshin júrgen kúres týraly keńinen baiandaǵan. Onyń aitýynsha, sol kezeńde Sherhan Murtaza men Muhtar Shahanov qazaq tili máselesinde janaiqaiyn ashyq jetkizgen.
Tursyn Jurtbai esteliginde Joǵarǵy Keńeste qazaq tiline memlekettik mártebe berý máselesi qaralǵan sátti erekshe atap ótedi. Sol kezde Oljas Súleimenov halyqaralyq tájiribege súiene otyryp, orys tiliniń belgili bir kezeńde memleketaralyq til retindegi mártebesin saqtap qalý jóninde pikir bildirgen.
«Sherhandar búgin zorlap bekitkenmen, erteń onyń kúshin ózi daýys berip qaita joiady. Ásirese shet elmen bailanysta orys tilinsiz qazir attap basý múmkin emes. Sondyqtan da, qashan qazaq tili halyqaralyq bailanys quralyna ainalǵansha, belgili bir kezeńge deiin memleketaralyq til retindegi statýsy saqtalýy kerek».
Jazýshy bul pikir qoǵamda úlken talqylaý týǵyzǵanyn aitady. Onyń sózinshe, ziialy qaýymnyń bir bóligi Oljas Súleimenovtiń ustanymyn qoldamaǵan. Tursyn Jurtbaidyń ózi de aqynmen arnaiy kezdesip, bul pikirine qarsylyq bildirgenin jasyrmai jazady.
Alaida Oljas Súleimenov óz oiyn halyqaralyq tájiribemen túsindirgen.
– 1948 jyly Izrail memleketi qurylǵanda, ivrit tilin biletin saiasatker az bolǵan. Biraq Knesset arnaiy merzim belgilep, halyq qysqa ýaqyt ishinde memlekettik tilge tolyq kóshti. Biz de naqty ýaqyt belgileýimiz kerek edi, – degen eken Oljas Súleimenov.
Tursyn Jurtbai bul pikirdi alǵashynda qabyldai almaǵanyn ashyq jazady. Ol tipti aqynnyń ózine baryp, nege mundai ustanym aityp otyrǵanyn suraǵanyn eske alǵan.
– Sizdiń bul pikirińizdi túsinbedim. Jeltoqsan, Alash qairatkerlerin aqtaý, «Nevada-Semei» qozǵalysy jai ǵana uran bolyp qalǵany ma? Siz otanshylsyz ǵoi, – dep qarsy pikir bildirgenin jazady avtor.
Alaida Oljas Súleimenov oǵan sabyrmen jaýap berip, til máselesiniń saiasatqa ainalyp ketkenin, mundai jaǵdaida sheshimniń uzaqqa sozylatynyn aitqan.
– Men muny tilimniń máńgilik turaqty bolýy úshin aityp otyrmyn. Saiasattyń bultaǵyna túsken másele tez sheshilmeidi, – degen eken aqyn.
Tursyn Jurtbai keiin Sherhan Murtaza kabinetine baryp, onyń pikirin qoldaitynyn jetkizgenin de baiandaidy. Sonda Sherhan Murtaza:
– Baltanyń júzin búgin qaiyryp tastai almasaq, erteń moinymyzdy shaýyp túsedi. Men tildiń jolynda jan pidamyn, – dep jaýap bergen.
Avtordyń aitýynsha, ýaqyt óte kele Oljas Súleimenovtiń aitqany shyndyqqa ainalǵan. Araǵa jyl salyp, sol zańdy qabyldaǵan parlament taratylyp, keiin orys tiline erekshe mártebe berilgen.
Estelik sońynda Tursyn Jurtbai qazaq tiliniń taǵdyry áli de tolyq sheshilmegenine qynjylys bildiredi.
– Qazaq tili saiasattyń salyndysyna ilesip, áli qaltaqtap qalqyp keledi, – dep túiindeidi ol.
