Túrkistannyń kieli jerleri: Tylsymǵa toly «Aqmeshit áýlie» úńgiri
Aqmeshit úńgiri qaladan 70-80 shaqyrym qashyqtyqta oryn tepken. Túrkistan oblysy Báidibek aýdanynda ornalasqan.
Bir qyzyǵy, úńgir ishinde jarty saǵat júrseńiz, boiyńyz jeńildep sala beredi. Aýrasy keremet. Munda jasyl japyraǵy jaiqalyp, birneshe aǵash ósip tur. Mundai aǵashtar úńgirden basqa mańaida joq.
Sonymen birge úńgirdiń tóbesinen anda-sanda tamshy tamyp turady. Jergilikti jurt ony «Aq Moldanyń kóz jasy» dep atap ketken. Osy tamshylar úńgirdegi ósimdikterge nár beredi. Kei kezde úńgir ishinde qustardyń áni estiledi. Osynyń bári úńgirdiń sán-saltanatyn arttyryp, onyń kieli jer ekenin aiǵaqtai túsetindei.
Úńgirde shyraqshy bar. Ol ziiarat etýshilerge úńgirdi tanystyryp, quran baǵyshtap beredi. Sonymen birge munda perzent súiýdi armandaityn erli-zaiyptylar, aýrýynan aiyǵýdy tilegen adamdar da keledi. Olar tilekterin tilep, duǵalaryn oqyp bolǵan soń, tastardy biriniń ústine birin qalap ketýdi ádetke ainaldyrǵan. Bul «duǵam tez qabyl bolsa eken» degen tilekten shyqqan eken.
Úńgirdiń tarihy jaiynda el ishinde túrli ańyzdar bar. Endi bir ańyzda kóne zamanda bul zulym aidahardyń úńgiri bolǵan dep aitylady. Ol adamdar men malǵa shabýyl jasapty. Aidahar shyqpaq bolyp qanatyn jaiǵanda úńgirdiń aýzyn buzyp keńeitip otyrǵan-mys.
Bir kúni osy óńirge Súleimen paiǵambar kelip, aidahardy shynjyrlap tastaidy. Osydan keiin aidahardyń qansha jyl ómir súrgeni týraly ańyzdar eshteńe aitpasa da, uiyqtaǵan jeri saqtalyp qalǵan.
Úńgirdiń nege bulai atalýyna bailanysty el ishinde kóptegen ańyzdar bar. Solardyń birinde onda bir áýlie áýletimen kiiz úi tigip turǵany jóninde baiandalsa, taǵy birinde bul úńgir jońǵar shapqynshylyǵy kezinde qazaq áielderi men balalaryna pana bolǵandyǵy týraly aitylady. Kieli jerdiń shyraqshysy atanǵan Asqar Rústembekuly úńgirdiń tarihyn osylai tarqatyp berdi.
Elmira MÁLIKOVA
