Syrdariia mańyn meken etken buǵylar 1956 jyly ushty-kúili joǵalyp ketken. 2000 jyly Syrdariia ózeniniń boiyndaǵy toǵai ormanynan 2 gektar jer ýchaskesine qorshaý ornatylyp, Buhar buǵylarynyń tuqymbaǵy salynǵan. Búginde Túrkistan oblysynda Buhar buǵylary kóbeigen, – dep habarlaidy Dalanews.kz Túrkistan oblysy ákiminiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Túrkistan oblysynyń Tabiǵi resýrstar jáne tabiǵat paidalanýdy retteý basqarmasynyń muryndyq bolýymen jýrnalister «Syrdariia-Túrkistan» tabiǵi óńirlik parkine baryp, Buqar buǵylaryn kórdi.
Tuqymbaq aýmaǵynda 2 gektar, biiktigi 3 metr temir tormen qorshalǵan voler ornalasqan. 2010 jyly voler aýmaǵyn 20 gektarǵa ulǵaitý jumystary júrgizilgen.
Tuqymbaq janyna qyzmettik turǵyn úi salynyp, buǵyshylarǵa paidalanýǵa berilgen. Buhar buǵylary tuqymbaǵy aýmaǵyn kúzetýge jáne baqylap otyrýǵa «beinebaqylaý» ornatylǵan. Búgingi tańda qalypty jumys istep tur.
Túrkistan oblysy «Syrdariia-Túrkistan» óńirlik parki mamandarynyń aitýynsha, olarǵa ýaqytyly jem-shóbi berilip, únemi sanaq júrgizilip otyrady. Sondai-aq buǵylardyń týylǵan sátinen tóldegen shaǵyna deiin udaiy baqylaýda. Tipti buǵyshy jyl saiyn tastaityn múiizine deiin ai-kúnin jazyp, saqtap otyrady eken.
– Túrkistan qalasynyń 1500 jyldyq mereitoiyna orai óńirdiń toǵai-ormanynda mekendegen janýarlardy kóbeitip, keleshek urpaqqa saqtap qalý maqsatynda 8 bas Buhar buǵysy syiǵa tartylǵan bolatyn. Almaty oblysynyń Ile ózeni boiynda ornalasqan «Qarasheńgel» qoryǵynan ákelip, jersindirilgen buǵylardyń sany 23 jylda 207 basqa artyp, 215-ke jetti.
Búginde «Syrdariia-Túrkistan» memlekettik óńirlik tabiǵi parkinde 19 bas analyq, 9 bas atalyq jáne 4 bas tól Buhar buǵysy bar. Qoryq aýmaǵyndaǵy 22 gektar jer temirmen qorshalǵan 19 bas analyq buǵynyń tórteýi byltyr tóldedi. Sóitip, 2023 jyly 71 bas erkindikke jiberildi.
Biyl mamyr-maýsym ailarynda taǵy da tóldeidi dep kútip otyrmyz. 2019 jyly analyq bas egiz buǵyny tóldegen bolatyn, – deidi «Syrdariia-Túrkistan MÓTP» KMM Syrdariia filialynyń ań qorǵaý injeneri Quralbai Jarmenov.
Al Arys aýdanyndaǵy Shógirli toǵaiyna «Túrkistan-Syrdariia» ulttyq parki arnaiy qoryq uiymdastyryp, munda tuqymy sirep bara jatqan Buhar buǵysy jiberilgen edi. Qazir bul jerde 11 buǵy tirshilik etýde. Olar kóbeitilip, jergilikti tabiǵatqa úirengen soń Syr boiyna jiberiledi.
Tabiǵi park aimaǵyndaǵy ár buǵy erekshe kútimge alynǵan. Olardy buǵyshylar men qaraýyldan bólek arnaiy mal mamany qadaǵalap otyr. Oblystyq tabiǵi resýrstar jáne tabiǵat paidalanýdy retteý basqarmasy basshysynyń orynbasary Aqjaiyq Hametova buǵylardyń jyldyq ósimi joǵary ekenin aitady. Qazirgi ýaqytta oblys kóleminde Buhar buǵylary tuqymbaǵynda 226 bas buǵy kútip-baptalýda. Olardyń 43-i ishki qorshaýda (voler), qalǵan 183 basy erkindikte.
Aita keteiik, buǵynyń bul erekshe túri ǵylym tilinde «Buhar buǵysy» (Cervus elaphus bactrianus) dep atalǵanymen, odan bólek «Hangúl», «Sý buǵysy», «Toǵai buǵysy» dep te aityla beredi. Buhar buǵylary 15-20 jyl ómir súredi.
