سىردارييا ماڭىن مەكەن ەتكەن بۇعىلار 1956 جىلى ۇشتى-كٷيلٸ جوعالىپ كەتكەن. 2000 جىلى سىردارييا ٶزەنٸنٸڭ بويىنداعى توعاي ورمانىنان 2 گەكتار جەر ۋچاسكەسٸنە قورشاۋ ورناتىلىپ, بۇحار بۇعىلارىنىڭ تۇقىمباعى سالىنعان. بٷگٸندە تٷركٸستان وبلىسىندا بۇحار بۇعىلارى كٶبەيگەن, – دەپ حابارلايدى Dalanews.kz تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
تٷركٸستان وبلىسىنىڭ تابيعي رەسۋرستار جەنە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن جۋرناليستەر «سىردارييا-تٷركٸستان» تابيعي ٶڭٸرلٸك پاركٸنە بارىپ, بۇقار بۇعىلارىن كٶردٸ.
تۇقىمباق اۋماعىندا 2 گەكتار, بيٸكتٸگٸ 3 مەتر تەمٸر تورمەن قورشالعان ۆولەر ورنالاسقان. 2010 جىلى ۆولەر اۋماعىن 20 گەكتارعا ۇلعايتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلگەن.
تۇقىمباق جانىنا قىزمەتتٸك تۇرعىن ٷي سالىنىپ, بۇعىشىلارعا پايدالانۋعا بەرٸلگەن. بۇحار بۇعىلارى تۇقىمباعى اۋماعىن كٷزەتۋگە جەنە باقىلاپ وتىرۋعا «بەينەباقىلاۋ» ورناتىلعان. بٷگٸنگٸ تاڭدا قالىپتى جۇمىس ٸستەپ تۇر.
تٷركٸستان وبلىسى «سىردارييا-تٷركٸستان» ٶڭٸرلٸك پاركٸ ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, ولارعا ۋاقىتىلى جەم-شٶبٸ بەرٸلٸپ, ٷنەمٸ ساناق جٷرگٸزٸلٸپ وتىرادى. سونداي-اق بۇعىلاردىڭ تۋىلعان سەتٸنەن تٶلدەگەن شاعىنا دەيٸن ۇدايى باقىلاۋدا. تٸپتٸ بۇعىشى جىل سايىن تاستايتىن مٷيٸزٸنە دەيٸن اي-كٷنٸن جازىپ, ساقتاپ وتىرادى ەكەن.
– تٷركٸستان قالاسىنىڭ 1500 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ٶڭٸردٸڭ توعاي-ورمانىندا مەكەندەگەن جانۋارلاردى كٶبەيتٸپ, كەلەشەك ۇرپاققا ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا 8 باس بۇحار بۇعىسى سىيعا تارتىلعان بولاتىن. الماتى وبلىسىنىڭ ٸلە ٶزەنٸ بويىندا ورنالاسقان «قاراشەڭگەل» قورىعىنان ەكەلٸپ, جەرسٸندٸرٸلگەن بۇعىلاردىڭ سانى 23 جىلدا 207 باسقا ارتىپ, 215-كە جەتتٸ.
بٷگٸندە «سىردارييا-تٷركٸستان» مەملەكەتتٸك ٶڭٸرلٸك تابيعي پاركٸندە 19 باس انالىق, 9 باس اتالىق جەنە 4 باس تٶل بۇحار بۇعىسى بار. قورىق اۋماعىنداعى 22 گەكتار جەر تەمٸرمەن قورشالعان 19 باس انالىق بۇعىنىڭ تٶرتەۋٸ بىلتىر تٶلدەدٸ. سٶيتٸپ, 2023 جىلى 71 باس ەركٸندٸككە جٸبەرٸلدٸ.
بيىل مامىر-ماۋسىم ايلارىندا تاعى دا تٶلدەيدٸ دەپ كٷتٸپ وتىرمىز. 2019 جىلى انالىق باس ەگٸز بۇعىنى تٶلدەگەن بولاتىن, – دەيدٸ «سىردارييا-تٷركٸستان مٶتپ» كمم سىردارييا فيليالىنىڭ اڭ قورعاۋ ينجەنەرٸ قۇرالباي جارمەنوۆ.
ال ارىس اۋدانىنداعى شٶگٸرلٸ توعايىنا «تٷركٸستان-سىردارييا» ۇلتتىق پاركٸ ارنايى قورىق ۇيىمداستىرىپ, مۇندا تۇقىمى سيرەپ بارا جاتقان بۇحار بۇعىسى جٸبەرٸلگەن ەدٸ. قازٸر بۇل جەردە 11 بۇعى تٸرشٸلٸك ەتۋدە. ولار كٶبەيتٸلٸپ, جەرگٸلٸكتٸ تابيعاتقا ٷيرەنگەن سوڭ سىر بويىنا جٸبەرٸلەدٸ.
تابيعي پارك ايماعىنداعى ەر بۇعى ەرەكشە كٷتٸمگە الىنعان. ولاردى بۇعىشىلار مەن قاراۋىلدان بٶلەك ارنايى مال مامانى قاداعالاپ وتىر. وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جەنە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اقجايىق حامەتوۆا بۇعىلاردىڭ جىلدىق ٶسٸمٸ جوعارى ەكەنٸن ايتادى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا وبلىس كٶلەمٸندە بۇحار بۇعىلارى تۇقىمباعىندا 226 باس بۇعى كٷتٸپ-باپتالۋدا. ولاردىڭ 43-ٸ ٸشكٸ قورشاۋدا (ۆولەر), قالعان 183 باسى ەركٸندٸكتە.
ايتا كەتەيٸك, بۇعىنىڭ بۇل ەرەكشە تٷرٸ عىلىم تٸلٸندە «بۇحار بۇعىسى» (Cervus elaphus bactrianus) دەپ اتالعانىمەن, ودان بٶلەك «حانگٷل», «سۋ بۇعىسى», «توعاي بۇعىسى» دەپ تە ايتىلا بەرەدٸ. بۇحار بۇعىلارى 15-20 جىل ٶمٸر سٷرەدٸ.
