1) Jaqsylap tyńdasańyz, bul jerde suraq «DHR men LHR-di moiyndaisyzdar ma?» degen joq.
Kremldiń túsiniginshe «Ýkrainada ótip jatqan arnaiy áskeri operatsiiaǵa», al, barlyq álem men bizdiń túsinigimizshe, pýtindik, fashistik Reseidiń basyp alýshylyq soǵysyna kózqarasyńyz qandai?" - dedi.
Diplomat retinde ol suraqtan taiqyp (iaǵni, qoldamaidy) baryp:
"BUU jarǵysy ol - halyqaralyq qatynastarda basty qujat, ár ulttyń ózin bileý quqy bar, eger solai bola berse álemde 500 nemese 600-den astam memleket paida bolyp, haos bastalar edi" –dedi.
Meńzegeni - ondai jaǵdaida Reseidiń ishindegi avtonomiialy ulttar da jeke memleket bolýǵa quqyly.
Halyqaralyq quqyqty belinen basyp Ýkrainanyń biraz jerin «táýelsiz elder» dep Reseidiń moiyndaǵany siiaqty AQSh pen Batys elderi de Resei ishindegi Tatar, Bashqurttardan bastap 20-dan astam eldi táýelsiz elder dep moiyndasa ne bolady. Ashyq soǵys.
Ýkrainadaǵy soǵys ta dál osyndai moiyndaýlardyń sebebinen bolyp jatyr. Ár eldiń jeriniń tutastyǵy basty másele ekenin de aitty.
2) Osy arada qysqasha túsinikteme. Osy ýaqytqa deiin Qazaqstan SIM Muhtar Tileýberdi de DHR men LHR siiaqty separatistik aimaqtary moiyndamaimyz degen. Bul bir sensatsiia emes.
Qazaqstan 2008 jyly Ońtústik Osetiia men Abhaziiany da moiyndaǵan joq. Kosovony da, Soltústik Kiprdi de moiyndamaidy. Halyqaralyq quqyqqa qaishy.
Másele mynada. Erteń sol DHR men LHR-de referendým ótip, «biz Reseige qosylamyz» deidi. Sol kezde Qyrym siiaqty «bul sol jerdegi turǵyndardyń óz qalaýlary» dep otyra beremiz be?
2014 jyly Qyrymda solai boldy. Sosyn biz «bolǵan is boldy» dedik. Esi durys elder sol 2 el men Ońtústik Osetiia, Abhaziiany moiyndamaidy. Ol jerde de-fakto Resei tur. Onyń ústine sol elderdiń barlyǵy Reseige qosylamyn dep referendýmǵa barǵaly jatyr.
Álemde tek biz ǵana emes, 193 eldiń bári osy 2 eldi tanymaidy.
3) Petorbor forýmyndaǵy basty sóz LHR men DHR emes, reseilik joǵary shendiler men depýtattardyń, óner adamdarynyń Qazaqstanǵa bailanysty jii-jii jasaityn jaǵymsyz málimdemeleriniń sońynda Reseidiń ózi kóp nárse joǵaltady dep eskertkeninde.
Túsingen adamǵa osy eskertýi óte durys boldy. Al Qazaqstannyń Resei yqpalynda ázirge qala beretini onsyz da túsinikti. Sonymen qatar kóptegen qazaqstandyq BAQ "nesin aitasyń DHR men LHR-di" aitty dep halyqaralyq quqyq jaǵynan onsyz da solai bolatyn jaǵdaidy jazyp jatyr.
4) Al Toqaevtyń sol forýmǵa barǵanynyń ózi Reseidi resmi bolmasa da qoldap turǵanyn kórsetedi. Bizden basqa eldiń basshylary barmaǵan siiaqty. Amal joq jaǵdai solai. 7,5 myń shaqyrym shekara bar.
Onyń ústine Qazaqstanda 15 paiyzdan joǵary orys, Qazaqstanda turyp jatqanyn mindetsinetin túrli-túrli diaspora ókilderi, odan qala berdi orys mektebin ashpasań Pýtinge aitamyn deitin ózimizdiń qaraorystar turady.
Reseige qarsy kelseń Soltústik óńiriń «otqa» oranady. AQSh pen Batys bolsa Reseidiń qai tusynda bolsa da ot shyǵa bersin, sosyn uzaq jandyratyn bolamyz dep qolyn ysqylap kútip otyrǵany taǵy belgili.
5) Toqaevtyń bul málimdemelerine Pýtinniń óti jarylyp ketpeidi. Sebebi Reseige aldaǵy ýaqytta sumdyq kúnder taiap keledi. Pýtin ony jaqsy túsinip otyr.
2022 jyldyń 29-30 maýsym kúnderi Madridte NATO sammiti bolady. Basty jańalyq Ýkraina tóńiregi men NATO-ǵa múshe bolamyn dep bara jatqan Shvetsiia men Finliandiia emes.
Basty Jańalyq NATO-ǵa seriktes retinde Japoniia, Ońtústik Koreia, Avstraliia, Jańa Zelandiia, Indoneziia, Vetnam siiaqty elderdiń ókilderi bara jatyr. AQSh pen Batys elderiniń maqsaty – bir ýaqytta Resei men Qytaidy álsiretý. Reseidiń kez-kelgen jerinen problema shyǵarý.
Mysaly Japoniiaǵa tiesili 4 aral bar.
«Seriktes» retinde shaqyrylǵan elderdiń barlyǵy Qytaidyń kórshileri. Qytai baryp turaqtandy, ózine qaratty degen Pákistan, Shri Lanka siiaqty elderdiń barlyǵynda AQSh bilikti aýystyryp úlgerdi. Qytaidyń «Ýkrainasy» Taivan tóńireginde oiyndar júrip jatyr.
Nurat ILIIaS
https://dalanews.kz/bas-takyryp/78499-peterbor-forumy-toqaev-ormanday-orys
