Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Niý-Iorktegi jumys saparynyń alǵashqy eki kúni óte qarqyndy ári strategiialyq-ekonomikalyq mańyzǵa toly boldy. Prezidentpen bolǵan kezdesýler tizimi de álemge áigili brendterden turady: Amazon, Goldman Sachs, Chevron, PepsiCo, Cerberus, Cameco, LanzaJet jáne taǵy basqasy. Bul anaý-mynaý emes, ǵalamdyq ekonomikany quraýshy kompaniialar ekenin de basa aita ketelik, dep habarlaidy Dalanews.kz.
ǴALAMDYQ EKONOMIKANY QURAÝShY ALPAÝYT KOMPANIIaLAR QAZAQSTANǴA NE USYNDY?
- Máselen, Amazon Qazaqstandy jyldam internetpen ári kiberqaýipsizdikpen qamtamasyz etip qana qoimai, bizdi Ortalyq Aziiadaǵy spýtniktik bailanystyń óńirlik habyn qalyptastyrýǵa bolatyn alań retinde qarastyryp otyr.
- PepsiCo bolsa, Almaty oblysynda quny 368 mln dollar bolatyn zaýytty salýǵa kirisip ketti. Munymen shektelmegen amerikalyq brend kartop ósirý salasyna tolyqqandy den qoimaq. Endeshe, endi bizdegi kartoptyń aýylsharýashylyǵy óndirisinde ǵana emes, geosaiasat kúntártibine de shyǵý qaýqaryna ie.
- Chevron munai óndirisiniń 25% Qazaqstanǵa tiesili ekenin, 55 mlrd dollar Teńizdegi iri jobalarǵa salynyp otyrǵanyn da aityp, el ekonomikasyndaǵy mańyzyn teńizdiń arǵy betinde de taǵy bir shegelep aldy.
- Cerberus Orta dáliz talqysyna den qoidy.
- Cameco, árine ýrandy sóz etti. Aita ketsek, Qazaqstan kúni keshe elde úsh AES salý josparyn jariialaǵan bolatyn.
- Wabtec kompaniiasymen jalpy somasy 4,2 milliard dollarǵa jýyq kelisimge qol qoiý rásimi ótti. Bul sharaǵa AQSh Saýda ministri Govard Liýtnik qatysyp, tipti Tramptyń ózi dán riza boldy. AQSh prezidenti Toqaevty quttyqtap, jelide arnaiy jazba da jariialady.
"Men jańa ǵana Qazaqstannyń qurmetti prezidenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevpen áńgimelesip boldym. Olar quny 4 mlrd dollar bolatyn amerikandyq lokomotivter men temirjol jabdyqtaryn qamtityn tarihtaǵy eń iri kelisimge qol qoidy. Biz kóptegen jyldar boiy "jalǵan ekologtardyń" shabýylyna ushyrap kelgen AQSh-taǵy temirjol salasyn qoldaýymyz kerek", - dep jazdy Tramp Truth Social-daǵy paraqshasynda
Sondai-aq, AQSh basshysy Toqaevty osy iri kelisimge qol jetkizýimen quttyqtady.
"Bul el de jáne búkil álem de senimdi jáne ádemi temirjoldardan turady. Endi olar qaita kelip jatyr, onda da tez!", dep sózin túiindedi Tramp.
AQSh-TYŃ IRI BIZNES ÓKILDERINIŃ QATYSÝYMEN ÓTKEN DÓŃGELEK ÚSTEL
Qasym-Jomart Toqaevtyń Niý-Iorktegi jumys sapary AQSh-tyń iri biznes ókilderiniń qatysýymen ótken "dóńgelek ústel" otyrysynda jalǵasty. Oǵan amerikalyq biznestiń jáne qarjy salasynyń kil myqty ókilderi men ekonomikalyq laýazymdy qyzmettegi saiasatkerler de qatysty: AQSh Saýda palatasynyń prezidenti, AQSh Saýda ministriniń orynbasary, AQSh Memlekettik hatshysynyń ekonomikalyq ósim, energetika jáne qorshaǵan orta máseleleri jónindegi orynbasarynyń mindetin atqarýshy, Chevron, NVIDIA, Boston Consulting Group, S&P Global, ExxonMobil Upstream Company, LanzaJet, The Boeing, Ashmore Group, Visa, Ivanhoe Mines Ltd., GTM, OpenAI,Mastercard, Shell USA, Honeywell Process Automation, Amazon Kuiper.
Dóńgelek ústelde Memleket basshysy Qazaqstan men AQSh-tyń keńeitilgen strategiialyq seriktestigi qarqyndy túrde damyp kele jatqanyna nazar aýdardy.
"Biz Amerikany mańyzdy seriktesterimizdiń biri sanaimyz jáne san qyrly yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa múddeli ekenimizdi rastaimyz. Amerika Qurama Shtattarynyń da osy strategiialyq ustanymdy qoldaityny qýantady. Oǵan Prezident Donald Tramppen 2024 jyly jeltoqsan aiynda bolǵan áńgimelesý barysynda kóz jetkizdik. Búgin biz Prezident Tramppen taǵy da mazmundy áńgime júrgizdik. Ol úshin rizashylyǵymdy bildiremin. Qazaqstan Prezident Tramptyń pragmatikalyq diplomatiiany alǵa tartýyn, Eýropa men Taiaý Shyǵystan bastap Aziia men Afrikaǵa deiingi qaqtyǵystardy beibit jolmen retteýge yqpal etý isindegi rólin joǵary baǵalaidy. Onyń konstrýktivti pozitsiiasy men naqty nátijege qol jetkizýge airyqsha mán berýi jahandaǵy jiktelý ýshyqqan kezeńde shielenistiń báseńdep, dialogtyń artýyna yqpal etýde. Maqsat-mindeti aiqyn mundai batyl ári tabandy áreket halyqaralyq deńgeide moiyndaýǵa laiyq. Bizdiń oiymyzsha, bul ustanymdar erteń ótetin BUU-nyń Jalpy debatynda Uiymǵa múshe memleketterdiń nazaryna usynylýy kerek. Qurama Shtattar Qazaqstan ekonomikasyna 100 milliard dollardan astam qarjy quiǵan iri investor sanalady. Eki el ekonomikalyq yqpaldastyqta zor jetistikke jetti. Biz muny maqtan tutamyz. Qazir elimizde 630-dan astam amerikalyq kompaniia tabysty jumys istep jatyr. Olardyń qatarynda Chevron, ExxonMobil, Boeing, Visa, Mastercard, Meta, Wabtec, Citibank sekildi tanymal brendter bar", – dedi Prezident.
Sondai-aq Memleket basshysy Qazaqstannyń óńirdegi ekonomikasy eń qýatty el retinde Ortalyq Aziiaǵa Amerika biznesiniń investitsiiasyn tartý jáne olardyń kásip aiasyn keńeitý isinde jetekshi ról atqarýǵa daiyn ekenin jetkizdi.
Bul baǵyttaǵy kúsh-jigerge S5+ jáne B5+ formatyndaǵy turaqty yntymaqtastyq tyń serpin bere alady.
Prezident dóńgelek ústel qatysýshylaryna elimizde júzege asyrylyp jatqan ekonomikalyq jáne saiasi reformalar týraly málimet berdi. Memleket basshysy júzege asyrylyp jatqan jumystyń barlyǵy Qazaqstannyń tikelei shetel investitsiiasyna tartymdylyǵyn arttyrýdy kózdeitinin aitty. Sonymen qatar Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy ekonomikalyq jáne investitsiialyq yqpaldastyqtyń negizgi baǵyttaryna toqtaldy.
Qazaqstan óziniń energetikalyq resýrstaryn eksporttaý baǵyttaryn ártaraptandyrýdy kózdeidi
Qasym-Jomart Toqaev burynnan ekijaqty yntymaqtastyqtyń negizi sanalatyn energetika sektoryn alǵashqy basymdyq retinde atady.
"Chevron jáne ExxonMobil kompaniialarynyń sońǵy 30 jylda elimizge qomaqty ári tabysty investitsiia salǵanyn moiyndaimyz jáne joǵary baǵalaimyz. Aimaqtaǵy geosaiasi dúrbeleńderge qaramastan, olardyń elimizdegi qyzmetine qatysty eshqashan kúmán týǵan emes. Elimizdiń ekonomikasyn jańǵyrtýda, ozyq tehnologiialar engizýde, ekonomikalyq áleýetimizdiń ornyqtylyǵy men qýatyn arttyrýda sizderdiń Qazaqstandaǵy qyzmetterińizdiń jaǵymdy áseri boldy. Biz Teńiz, Qashaǵan jáne Qarashyǵanaq munai ken oryndaryndaǵy amerikalyq seriktesterimizben konstrýktivti yntymaqtastyqty odan ári jalǵastyramyz. Ózara seriktestigimiz aldaǵy ýaqytta da ádil ári eki tarapqa tiimdi nátije ákelgenin qalaimyz. Qazaqstan óziniń energetikalyq resýrstaryn eksporttaý baǵyttaryn ártaraptandyrýdy kózdeidi", – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy ýran syndy strategiialyq mańyzdy mindetti júzege asyrý isinde Amerikanyń energetika kompaniialary basty ról atqaratynyna nazar aýdardy.
Sonymen qatar Prezident geologiialyq barlaý ári iske asyrylyp jatqan jobalardyń aiasyn keńeitý, ásirese, ýran óndirý jáne ony óńdeý salasynda jańa múmkindikterdi zerdeleý qajet ekenin atap ótti.
Qazaqstan álemdik ýran naryǵyndaǵy suranystyń shamamen 40 paiyzyn óteidi. Al AQSh osy materialdyń orta eseppen 24 paiyzǵa jýyǵyn bizdiń elden importtaidy.
"AQSh-tyń energetika salasyndaǵy basymdyqtaryna sáikes, biz kómirge negizdelgen taza, tiimdi jáne ekologiialyq turǵydan qaýipsiz energetikalyq sheshimderdi usynamyz. Qazaqstanda qýattyń 70 paiyzdan astamy kómirden alynady. Álemdegi kómir qory mol elderdiń biri retinde biz de AQSh siiaqty muny energiianyń senimdi ári qaýipsiz kózi retinde qarastyramyz, tym bolmaǵanda taiaý keleshekte odan bas tartpaimyz. Elimizdiń energetikalyq strategiiasy tórt komponentke: munai, gaz, kómir jáne ýranǵa negizdelgen. Biz osy qaǵidatty berik ustanamyz", – dedi Memleket basshysy.
Prezident mańyzdy shikizat materialdaryn igerýdi basym baǵyt retinde qarastyratynyn jetkizdi. Budan bólek, Qazaqstanda mys, volfram, qorǵasyn, myrysh, litii, grafit jáne joǵary tehnologiiaǵa asa qajetti basqa da paidaly qazbalardyń mol qory bar ekenin eske saldy.
Qasym-Jomart Toqaev kólik jáne logistika sektoryndaǵy keń múmkindikterge toqtaldy.
Qazaqstan Boeing kompaniiasymen yntymaqtastyqty keńeitýge, jańa ushaqtar alýǵa nietti
Sondai-aq Transkaspii halyqaralyq kólik baǵdaryn damytýdyń keleshegi zor ekenine nazar aýdardy.
"Biz Wabtec kompaniiasynyń elimizdegi mashina jasaý jáne temirjol kóligi salalaryn ilgeriletýdegi negizgi rólin joǵary baǵalaimyz. Qazaqstan atalǵan kompaniiamen seriktese otyryp, fizikalyq jelilerdi ǵana emes, úlken derekqorǵa negizdelgen intellektýaldy, integratsiialanǵan kólik dálizderin de quryp jatyr. Búgin Wabtec kompaniiasymen 4 milliard dollarǵa jýyq qarjynyń jańa kelisimine qol qoiyldy. Bul elimizdiń AQSh-pen kólik salasyndaǵy yntymaqtastyǵyn aitarlyqtai nyǵaitady. Air Astana jáne SCAT siiaqty aldyńǵy qatarly áýe kompaniialary Boeing ushaqtaryn paidalanady. Azamattyq aviatsiia parkimizdiń negizi osy ushaqtardan quralǵan. Biz Boeing kompaniiasymen yntymaqtastyqty keńeitýge jáne taiaý jyldary jańa ushaqtar alýǵa niettimiz", – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident mán bergen kelesi basymdyq – tsifrlyq transformatsiia
Qasym-Jomart Toqaev aldaǵy úsh jylda Qazaqstandy tolyq tsifrlyq memleketke jáne tsifrlyq transformatsiia men jasandy intellekt salasynda Eýraziiada kósh bastaityn IT-habqa ainaldyrý josparymen bólisti.
NVIDIA, Amazon, Starlink jáne Microsoft siiaqty jahandyq tehnologiialyq alpaýyttar tsifrlyq ekojúiemizdi qalyptastyrýǵa belsendi atsalysyp jatyr. Memleket basshysynyń aitýynsha, bul elimizdiń IT salasyndaǵy áleýeti orasan zor ekenin kórsetedi. Bul rette tsifrlyq aktivter, Indýstriia 4.0, jasandy intellekt jáne «aqyldy qala» sheshimderi ózara yqpaldastyqtyń perspektivti baǵyttary sanalady.
Qarjy sektory týraly sóz qozǵai otyryp, Memleket basshysy dóńgelek ústel qatysýshylaryna «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń múmkindikterin tanystyrdy.
Qazirgi ýaqytta onda 80-nen asa elden 4200-den astam kompaniia tirkelgen. Onyń 60-tan astamy – amerikalyq kompaniialar.
Qasym-Jomart Toqaev adami kapitaldy damytýdyń mańyzyna erekshe toqtaldy. Memleket jas býyn kóshbasshylaryn qalyptastyrý úshin amerikalyq ýniversitettermen jáne zertteý ortalyqtarymen birlesken jobalardyń aiasyn keńeitýdi usyndy.
Prezident: Biz ózimizdiń strategiialyq maqsatymyzdan, sonyń ishinde AQSh-pen tyǵyz yntymaqtastyq jasaý nietimizden ainymaimyz
Memleket basshysy Amerika Qurama Shtattarymen strategiialyq seriktestikti odan ári nyǵaitý elimizdiń syrtqy saiasatyndaǵy uzaq merzimdi basymdyqtardyń biri ekenin aitty.
"Qazaqstan geografiialyq turǵydan sezimtal aimaqta ornalasqan. Biz ózimizdiń strategiialyq maqsatymyzdan, sonyń ishinde AQSh-pen tyǵyz yntymaqtastyq jasaý nietimizden ainymaimyz. Óitkeni AQSh bizdiń táýelsizdigimizdi álemdegi alǵashqy elderdiń biri bolyp moiyndady jáne árdaiym Qazaqstannyń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyn qoldap keledi. Halqymyz Amerikanyń bul ustanymyn shynaiy qurmetteidi. Elimizde júrgizilip jatqan aýqymdy saiasi-ekonomikalyq reformalar, ashyq jáne investitsiiaǵa qolaily saiasat júrgizý ustanymy amerikalyq kompaniialardyń Qazaqstanda alańsyz biznes júrgizýine kepildik beredi ári olardyń senimdi, uzaq merzimdi seriktes bolýyna múmkindik jasaidy", – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
