Qazaqstandyq qarjy sarapshysy Aibar Oljai keiingi jyldary teńgeniń munai baǵasyna táýeldiligi aitarlyqtai álsiregenin málimdedi. Onyń aitýynsha, ulttyq valiýtanyń baǵamyna qazir munaidan bólek ishki ekonomikalyq saiasat, Ulttyq qordyń operatsiialary, kvazimemlekettik sektordyń valiýtalyq túsimi men álemdik qarjy naryǵyndaǵy úrdister kóbirek yqpal ete bastady, dep habarlaidy dalanews.kz.
Sarapshynyń sózinshe, keiingi bes jylda teńge baǵamynyń qalyptasýynda buryn baiqalmaǵan ózgeris oryn alǵan. Atap aitqanda, osy kezeńdegi 60 aidyń 14 aiynda álemdik birjalarda munai fiýchersteriniń baǵasy tómendegenine qaramastan, teńge kerisinshe nyǵaiǵan.
"Biz qazir jańa kezeńge aiaq bastyq pa, álde bul ýaqytsha qubylys pa degen suraq týyndaidy. Bir nárse anyq – teńge endi taza munai valiýtasy emes. Onyń baǵamy birneshe faktordyń yqpalymen qalyptasady. Sondyqtan burynǵydai munaidyń bir barreli belgili bir baǵaǵa jetse, teńge de belgili bir dálizde bolady dep naqty aitý qiyn. Qazir ulttyq valiýtanyń baǵamyn kópfaktorly taldaý men geosaiasi jaǵdailardy eskere otyryp qana shamalaýǵa bolady. Onyń ústine teńge sońǵy jyldary respýblikalyq biýdjette belgilengen baǵamǵa da burynǵydai táýeldi bolmai qaldy", – dedi Aibar Oljai.
Onyń aitýynsha, keibir kezeńderde munai baǵasynan góri Ulttyq qordan biýdjetke bólinetin qarajattyń teńgege aiyrbastalýy, altynmen júrgiziletin operatsiialar, kvazimemlekettik sektordyń eksporttyq valiýtalyq túsimdi satýy, salyq kezeńi jáne AQSh dollarynyń álemdik indeksi – DXY-diń álsireýi teńge baǵamyna áldeqaida kúshti áser etken.
Sarapshy endigi mindet teńge baǵamyna ishki faktorlar ma, álde syrtqy faktorlar ma kóbirek yqpal etetinin naqty anyqtaý ekenin aitty. Onyń pikirinshe, eger ishki faktorlardyń róli kúsheise, ulttyq valiýtanyń baǵamyn turaqty dálizde ustap turý múmkindigi artady.
Aibar Oljai Ulttyq banktiń derekterine súiene otyryp, ótken aida teńge AQSh dollaryna shaqqanda 1,3 paiyzǵa nyǵaiyp, 479,98 teńge deńgeiinde qalyptasqanyn atap ótti. Bul kezeńde Brent markaly munai baǵasy kerisinshe aitarlyqtai tómendegen.
"1 maýsymda Brent markaly munaidyń bir barreli shamamen 95,05 dollar bolsa, 29 maýsymda onyń baǵasy 73,21 dollarǵa deiin tómendedi. Iaǵni munai 23 paiyz arzandaǵanymen, teńge 1,3 paiyzǵa nyǵaidy", – dedi sarapshy.
Onyń túsindirýinshe, maýsym aiynda ulttyq valiýtaǵa eń aldymen memlekettik sektordyń valiýtalyq operatsiialary qoldaý kórsetken. Atap aitqanda, Ulttyq qordan birjada 200 mln dollar satylǵan. Budan bólek, kvazimemlekettik kompaniialar ózderiniń valiýtalyq túsiminen taǵy 420 mln dollardy naryqqa shyǵarǵan. Sonymen qatar Ulttyq bank aina operatsiialary aiasynda naryqtan 354 mlrd teńge kólemindegi ótimdilikti alyp otyrǵan.
"Nátijesinde memleket pen kvazimemlekettik sektor bir ai ishinde shamamen 620 mln dollardy satty. Onyń 92 mln dollary Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynyń qajettiligi úshin qaita satyp alyndy. Iaǵni memleket ai saiyn naryqqa shamamen 520–530 mln dollar kóleminde valiýta usynyp otyr. Osyndai jaǵdaida DXY indeksi álsirep, dollar álemdik naryqtaǵy pozitsiiasyn joǵalta bastasa, teńgeniń munai baǵasyna qaramai-aq nyǵaiýyna múmkindik paida bolady", – dedi ol.
Sarapshy sondai-aq shilde aiyna qatysty boljamyn da bólisti. Onyń aitýynsha, buryn jaz mezgilinde demalys kezeńiniń bastalýyna bailanysty halyqtyń dollarǵa suranysy artady degen pikir basym bolǵan. Alaida sońǵy statistika bul boljamnyń tolyq dáleldenbeitinin kórsetip otyr.
Aibar Oljaidyń málimetinshe, dollar men teńge arasyndaǵy saýda belsendiligi maýsymda emes, mamyr aiynda joǵary bolǵan. Qazaqstan qor birjasynda (KASE) maýsym aiynda USD/KZT operatsiialary boiynsha ortasha kúndik saýda kólemi 369 mln dollardy, al ailyq jalpy kólemi 8,1 mlrd dollardy quraǵan. Bul mamyrdaǵy 392 mln dollarlyq ortasha kúndik kórsetkishten tómen.
Onyń pikirinshe, shilde aiynda birjadaǵy valiýta saýdasynyń kólemi kúrt ósedi dep aitýǵa negiz joq. Sonymen qatar Ulttyq bank shilde aiynda Ulttyq qordan 200–300 mln dollar kóleminde valiýta satýdy josparlap otyr. Buǵan qosa, úshinshi toqsanda aina operatsiialary aiasynda shamamen 1,1 trln teńge balamasynda shetel valiýtasyn satý kózdelgen.
"Bul sharalar teńge baǵamyn shilde aiynda da munai baǵasynyń yqpalynan belgili bir deńgeide qorǵaidy. Sonymen qatar, bazalyq mólsherlemeniń 17 paiyz deńgeiinde saqtalýy kerri-treiderlerdiń teńgelik obligatsiialarǵa qyzyǵýshylyǵyn tómendetpeidi. Al ai sońynda ótetin AQSh Federaldyq rezerv júiesiniń otyrysynda bazalyq mólsherlemeni tómendetý máselesi kún tártibinde turǵan joq. Óitkeni Iran tóńiregindegi geosaiasi jaǵdaidyń qaita shielenisýi AQSh-ta infliatsiialyq táýekelderge qatysty alańdaýshylyqty kúsheitti", – dedi sarapshy.
Sóz sońynda Aibar Oljai shilde aiynda teńgeniń aitarlyqtai álsireýin kútpeitinin jetkizdi.
"Sondyqtan shilde aiynda teńge álsireidi dep múlde kútpeimin. Qazirgi baǵam ulttyq valiýta úshin óte qolaily deńgeide qalyptasyp otyr. Degenmen naryqtyń 465 teńge deńgeiine qarai beiimdelip otyrǵany da baiqalady", – dep túiindedi qarjy sarapshysy.
