قازاقستاندىق قارجى ساراپشىسى ايبار ولجاي كەيٸنگٸ جىلدارى تەڭگەنٸڭ مۇناي باعاسىنا تەۋەلدٸلٸگٸ ايتارلىقتاي ەلسٸرەگەنٸن مەلٸمدەدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ باعامىنا قازٸر مۇنايدان بٶلەك ٸشكٸ ەكونوميكالىق ساياسات, ۇلتتىق قوردىڭ وپەراتسييالارى, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ ۆاليۋتالىق تٷسٸمٸ مەن ەلەمدٸك قارجى نارىعىنداعى ٷردٸستەر كٶبٸرەك ىقپال ەتە باستادى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, كەيٸنگٸ بەس جىلدا تەڭگە باعامىنىڭ قالىپتاسۋىندا بۇرىن بايقالماعان ٶزگەرٸس ورىن العان. اتاپ ايتقاندا, وسى كەزەڭدەگٸ 60 ايدىڭ 14 ايىندا ەلەمدٸك بيرجالاردا مۇناي فيۋچەرستەرٸنٸڭ باعاسى تٶمەندەگەنٸنە قاراماستان, تەڭگە كەرٸسٸنشە نىعايعان.
"بٸز قازٸر جاڭا كەزەڭگە اياق باستىق پا, ەلدە بۇل ۋاقىتشا قۇبىلىس پا دەگەن سۇراق تۋىندايدى. بٸر نەرسە انىق – تەڭگە ەندٸ تازا مۇناي ۆاليۋتاسى ەمەس. ونىڭ باعامى بٸرنەشە فاكتوردىڭ ىقپالىمەن قالىپتاسادى. سوندىقتان بۇرىنعىداي مۇنايدىڭ بٸر باررەلٸ بەلگٸلٸ بٸر باعاعا جەتسە, تەڭگە دە بەلگٸلٸ بٸر دەلٸزدە بولادى دەپ ناقتى ايتۋ قيىن. قازٸر ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ باعامىن كٶپفاكتورلى تالداۋ مەن گەوساياسي جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ قانا شامالاۋعا بولادى. ونىڭ ٷستٸنە تەڭگە سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە بەلگٸلەنگەن باعامعا دا بۇرىنعىداي تەۋەلدٸ بولماي قالدى", – دەدٸ ايبار ولجاي.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەيبٸر كەزەڭدەردە مۇناي باعاسىنان گٶرٸ ۇلتتىق قوردان بيۋدجەتكە بٶلٸنەتٸن قاراجاتتىڭ تەڭگەگە ايىرباستالۋى, التىنمەن جٷرگٸزٸلەتٸن وپەراتسييالار, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ ەكسپورتتىق ۆاليۋتالىق تٷسٸمدٸ ساتۋى, سالىق كەزەڭٸ جەنە اقش دوللارىنىڭ ەلەمدٸك يندەكسٸ – DXY-دٸڭ ەلسٸرەۋٸ تەڭگە باعامىنا ەلدەقايدا كٷشتٸ ەسەر ەتكەن.
ساراپشى ەندٸگٸ مٸندەت تەڭگە باعامىنا ٸشكٸ فاكتورلار ما, ەلدە سىرتقى فاكتورلار ما كٶبٸرەك ىقپال ەتەتٸنٸن ناقتى انىقتاۋ ەكەنٸن ايتتى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ەگەر ٸشكٸ فاكتورلاردىڭ رٶلٸ كٷشەيسە, ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ باعامىن تۇراقتى دەلٸزدە ۇستاپ تۇرۋ مٷمكٸندٸگٸ ارتادى.
ايبار ولجاي ۇلتتىق بانكتٸڭ دەرەكتەرٸنە سٷيەنە وتىرىپ, ٶتكەن ايدا تەڭگە اقش دوللارىنا شاققاندا 1,3 پايىزعا نىعايىپ, 479,98 تەڭگە دەڭگەيٸندە قالىپتاسقانىن اتاپ ٶتتٸ. بۇل كەزەڭدە Brent ماركالى مۇناي باعاسى كەرٸسٸنشە ايتارلىقتاي تٶمەندەگەن.
"1 ماۋسىمدا Brent ماركالى مۇنايدىڭ بٸر باررەلٸ شامامەن 95,05 دوللار بولسا, 29 ماۋسىمدا ونىڭ باعاسى 73,21 دوللارعا دەيٸن تٶمەندەدٸ. ياعني مۇناي 23 پايىز ارزانداعانىمەن, تەڭگە 1,3 پايىزعا نىعايدى", – دەدٸ ساراپشى.
ونىڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, ماۋسىم ايىندا ۇلتتىق ۆاليۋتاعا ەڭ الدىمەن مەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ ۆاليۋتالىق وپەراتسييالارى قولداۋ كٶرسەتكەن. اتاپ ايتقاندا, ۇلتتىق قوردان بيرجادا 200 ملن دوللار ساتىلعان. بۇدان بٶلەك, كۆازيمەملەكەتتٸك كومپانييالار ٶزدەرٸنٸڭ ۆاليۋتالىق تٷسٸمٸنەن تاعى 420 ملن دوللاردى نارىققا شىعارعان. سونىمەن قاتار ۇلتتىق بانك اينا وپەراتسييالارى اياسىندا نارىقتان 354 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ ٶتٸمدٸلٸكتٸ الىپ وتىرعان.
"نەتيجەسٸندە مەملەكەت پەن كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور بٸر اي ٸشٸندە شامامەن 620 ملن دوللاردى ساتتى. ونىڭ 92 ملن دوللارى بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ قاجەتتٸلٸگٸ ٷشٸن قايتا ساتىپ الىندى. ياعني مەملەكەت اي سايىن نارىققا شامامەن 520–530 ملن دوللار كٶلەمٸندە ۆاليۋتا ۇسىنىپ وتىر. وسىنداي جاعدايدا DXY يندەكسٸ ەلسٸرەپ, دوللار ەلەمدٸك نارىقتاعى پوزيتسيياسىن جوعالتا باستاسا, تەڭگەنٸڭ مۇناي باعاسىنا قاراماي-اق نىعايۋىنا مٷمكٸندٸك پايدا بولادى", – دەدٸ ول.
ساراپشى سونداي-اق شٸلدە ايىنا قاتىستى بولجامىن دا بٶلٸستٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن جاز مەزگٸلٸندە دەمالىس كەزەڭٸنٸڭ باستالۋىنا بايلانىستى حالىقتىڭ دوللارعا سۇرانىسى ارتادى دەگەن پٸكٸر باسىم بولعان. الايدا سوڭعى ستاتيستيكا بۇل بولجامنىڭ تولىق دەلەلدەنبەيتٸنٸن كٶرسەتٸپ وتىر.
ايبار ولجايدىڭ مەلٸمەتٸنشە, دوللار مەن تەڭگە اراسىنداعى ساۋدا بەلسەندٸلٸگٸ ماۋسىمدا ەمەس, مامىر ايىندا جوعارى بولعان. قازاقستان قور بيرجاسىندا (KASE) ماۋسىم ايىندا USD/KZT وپەراتسييالارى بويىنشا ورتاشا كٷندٸك ساۋدا كٶلەمٸ 369 ملن دوللاردى, ال ايلىق جالپى كٶلەمٸ 8,1 ملرد دوللاردى قۇراعان. بۇل مامىرداعى 392 ملن دوللارلىق ورتاشا كٷندٸك كٶرسەتكٸشتەن تٶمەن.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, شٸلدە ايىندا بيرجاداعى ۆاليۋتا ساۋداسىنىڭ كٶلەمٸ كٷرت ٶسەدٸ دەپ ايتۋعا نەگٸز جوق. سونىمەن قاتار ۇلتتىق بانك شٸلدە ايىندا ۇلتتىق قوردان 200–300 ملن دوللار كٶلەمٸندە ۆاليۋتا ساتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇعان قوسا, ٷشٸنشٸ توقساندا اينا وپەراتسييالارى اياسىندا شامامەن 1,1 ترلن تەڭگە بالاماسىندا شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتۋ كٶزدەلگەن.
"بۇل شارالار تەڭگە باعامىن شٸلدە ايىندا دا مۇناي باعاسىنىڭ ىقپالىنان بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە قورعايدى. سونىمەن قاتار, بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ 17 پايىز دەڭگەيٸندە ساقتالۋى كەرري-ترەيدەرلەردٸڭ تەڭگەلٸك وبليگاتسييالارعا قىزىعۋشىلىعىن تٶمەندەتپەيدٸ. ال اي سوڭىندا ٶتەتٸن اقش فەدەرالدىق رەزەرۆ جٷيەسٸنٸڭ وتىرىسىندا بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتۋ مەسەلەسٸ كٷن تەرتٸبٸندە تۇرعان جوق. ٶيتكەنٸ يران تٶڭٸرەگٸندەگٸ گەوساياسي جاعدايدىڭ قايتا شيەلەنٸسۋٸ اقش-تا ينفلياتسييالىق تەۋەكەلدەرگە قاتىستى الاڭداۋشىلىقتى كٷشەيتتٸ", – دەدٸ ساراپشى.
سٶز سوڭىندا ايبار ولجاي شٸلدە ايىندا تەڭگەنٸڭ ايتارلىقتاي ەلسٸرەۋٸن كٷتپەيتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
"سوندىقتان شٸلدە ايىندا تەڭگە ەلسٸرەيدٸ دەپ مٷلدە كٷتپەيمٸن. قازٸرگٸ باعام ۇلتتىق ۆاليۋتا ٷشٸن ٶتە قولايلى دەڭگەيدە قالىپتاسىپ وتىر. دەگەنمەن نارىقتىڭ 465 تەڭگە دەڭگەيٸنە قاراي بەيٸمدەلٸپ وتىرعانى دا بايقالادى", – دەپ تٷيٸندەدٸ قارجى ساراپشىسى.
